Halk sıhhati şuurunu tam olarak edinmiş toplumlarda öteki toplumlara nazaran gözle görülür kazanımlar elde edildiğini belirten Prof. Dr. Haydar Sur, dünya tarihinde halk sıhhati alanındaki çalışmaların daima bulaşıcı hastalıklar üzerinden geliştiğine dikkat çekti. Sıhhatin kaybedilmeden sürdürülmesinin en tesirli, ucuz ve ezasız prosedür olduğunu vurgulayan Sur, “Kaybedilen sıhhatin geri kazanılmaya çalışılması, fizikî ve ruhsal zahmetler, mali külfet getirmektedir ve bazen de sıhhat geri kazanılamamaktadır. Bu açıdan düzgünce anlaşılmıştır ki sıhhati müdafaa hizmetleri tedavi hizmetlerinden evvel gelir.” dedi. “Bireylerin sıhhat şuuru sorumluluğu sadece kendilerine değil, topluma karşı bir yükümlülüktür” diyen Sur, sıhhat okuryazarlığının yükseltilmesinin değerini vurguladı.
Üsküdar Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Haydar Sur, Halk Sıhhati Haftası münasebetiyle yaptığı açıklamada halk sıhhati ve değerine ait değerlendirmede bulundu.
Halk sıhhati çalışmaları bulaşıcı hastalıklar üzerinden oldu
Halk sıhhati çalışmalarının tarih boyunca daima yapılagelse de bunun sistemli bir biçimde yapılandırılma çalışmalarının bulaşıcı hastalıklar üzerinden olduğunu kaydeden Prof. Dr. Haydar Sur, “Örneğin karantina sözü İtalyanca’da limana yanaşacak gemilerin 40 gün boyunca içindekilerin kente inmesinin yasaklanıp gemide izole edilmesiyle ortaya çıkmıştır. Böylece kentin bulaşıcı hastalıklardan uzak tutulması sağlanıyordu.” dedi.
Dünyadaki halk sıhhatine ait çalışmalardan örnekler veren Sur, “1850’li yıllarda Londra’da Avrupa’nın daima veba, kolera, çiçek üzere salgınlarla tehdit altında kaldığı periyotlarda 3-4 yılda önüne geçilmesi mümkün olmayan kolera salgınını Dr. John Snow’un koleranın su ile bulaştığını kanıtlayıp hastalık saçan pompayı mühürlemesiyle birinci epidemiyoloji uygulaması tarihe geçmiş oldu.” dedi.
1950’lerde halk sıhhatinin değeri anlaşıldı
1950’lere gelindiğinde savaş sonrası Avrupa’da ve Amerika Birleşik Devletleri’nde bireylerin tek tek hastalıklarının tedavi edilmesinin sonuçta bir yarar sağlamadığının anlaşıldığını kaydeden Sur, “Çünkü bu beşerler tekrar hastalanıyorlardı. Böylece hastalığı yapan sebeplerin ortaya çıkarılması ve bu sebeplerin yok edilmesinin temel tahlil olduğu anlaşıldı. Bu anlayış halk sıhhati anabiliminin doğması manasına gelir.” dedi.
Halk sıhhati çalışmaları insan ömrünü uzattı
Halk sıhhati çalışmalarının katkıları sayesinde insan ömrünün uzadığını kaydeden Prof. Dr. Haydar Sur, “20. Yüzyılın ikinci yarısında dünyaya ortalama ömür olarak toplam 30 yıl armağan edilmiş, bunun yalnızca 4 yılı tedavi hizmetlerindeki başarılarla elde edilmiş geri kalan 26 yıllık ortalama ömür uzaması halk sıhhatinin başarısı olarak tarihe geçmiştir.” dedi.
20. Yüzyılda bilhassa bulaşıcı hastalıklarla uğraşta muvaffakiyet sağlandığını tabir eden Sur, “Aşılama çalışmaları, antibiyotiklerin kullanımı, su ve besinlerle bulaşın önüne geçilmesi, etraf sanitasyonunda ilerlemeler bu muvaffakiyete katkı sağlamıştır.” dedi.
Pandeminin tesiri hala sürmektedir
21. Yüzyıla gelindiğinde bilindik hastalıklara karşı sürdürülen çabalarda makul bir kademeye gelinmiş olsa bile ortaya çıkan yeni yeni hastalıkların bütün dünyada telaş yaratmaya devam ettiğini söz eden Prof. Dr. Haydar Sur, pandeminin tesirlerinin hala devam ettiğini belirterek şunları söyledi:
“MERS, SARS, Ebola, Covid-19 buna örnek gösterilebilir. Bilhassa yaklaşık 3 yıl evvel ortaya çıkan Covid- 19 virüsünün yol açtığı pandemi hem müddet olarak hem de hastalandırma-öldürme boyutu olarak varsayımların çok üzerine çıkmıştır. Bütün dünyada toplumların sıkı tedbirler aldığı durumda bile pandemi şimdi atlatılamamıştır. Bütün toplumları alt üst edecek biçimde tesiri altına alan Covid – 19 pandemisinde virüsün yol açtığı hastalığa kesin bir tıbbi tedavi bulunamamış. Hastalığın yol açtığı aksiliklerin azaltıldığı ilaç uygulamaları ve bakım prosedürleriyle yetinilmek zorunda kalınmıştır. Tekrar en tesirli yol olarak halk sıhhatinin teknikleri öne çıkmış; izolasyon, maske ve aralık ile korunma, el ve bulunulan ortam hijyeni sağlanması ve aşılama tek kurtuluş reçetesi olmuştur. Halk sıhhati gruplarının alanda filyasyon çalışmaları daha fazla kişinin daha fazla kişinin hastalığı edinmesini ve sıhhat sistemine daha fazla yüklenilmesinin kısmen önüne geçilmiştir.”
Sağlığı muhafaza hizmetleri tedaviden evvel gelir
“Sağlık kaybedildiğinde diğer bir varlıkla telafisi olmayan bir cevherdir” diyen Prof. Dr. Haydar Sur, “Sağlığın kaybedilmeden sürdürülmesi en tesirli, ucuz ve ezasız usuldür. Kaybedilen sıhhatin geri kazanılmaya çalışılması, fizikî ve ruhsal badireler, mali külfet getirmektedir ve bazen de sıhhat geri kazanılamamaktadır. Bu açıdan yeterlice anlaşılmıştır ki sıhhati müdafaa hizmetleri tedavi hizmetlerinden evvel gelir. Bilinen ikinci gerçek ise şudur: Hiçbir profesyonel bir bireyin sıhhatini kendisi kadar koruyamaz. O halde tek deva şahısların kendi sıhhatine sahip çıkmasıdır.” dedi.
Sağlık okuryazarlığı yükseltilmeli
Kişilerin kendi sıhhatine sahip çıkabilmesi için sıhhat okuryazarlığı seviyesinin ülke çapında yükseltilmesine çalışılması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Haydar Sur, “Bireylere düşen sorumluluk bu hususta bilinçlenmeye çalışmak, sıhhatlerini muhafazanın değerini kavramak, ferdî ömür şekillerini sıhhate ziyan veren unsur ve davranışlardan uzak tutarak sağlıklı bir hayat sürmeye çalışmaktadır. Bu formda hem sıhhat harcamalarının azaltılmasına katkı verecek hem de sıhhat sitemini gereksiz yere meşgul etmeyecektir.” dedi.
Sağlıklı ömür usulü tercih edilmeli
Prof. Dr. Haydar Sur, bireylerin kesinlikle ihtimam göstermesi gereken sağlıklı hayat üslubu denince birinci akla gelenleri sağlıklı ve istikrarlı beslenme, günlük ömürde hareketli olabilme ve spor yapma, gerilimden uzak durma, kâfi ve nizamlı uyku alışkanlığı edinme ve sigara alkol ve başka tiryakilik veren hususlardan kaçınma olarak sıraladı.
Prof. Dr. Haydar Sur, “Bireylerin sıhhat şuurunu artırmak ve sıhhate uygun yaşamak sorumluluğu sırf kendilerine karşı değil, topluma karşı bir yükümlülüktür.” dedi.
Halk sıhhati şuuru edinen toplumlar değerli avantajlar sağlıyor
Prof. Dr. Haydar Sur, halk sıhhati şuurunu tam olarak edinmiş toplumlarda öteki toplumlara nazaran gözle görülür kazanımlar elde edildiğini belirterek bunları şöyle sıraladı:
– Sıhhat sistemleri rahat çalışır ve gereksiz maliyetlere katlanmak durumunda kalmaz.
– Toplumun ortalama ömrü uzar. Örneğin Japonya’da ortalama ömür 85 iken Mali’de 51’dir.
– İnsanların vücut ve ruh sıhhati olarak güzellik hali artar ve hayatın tadını çıkarırlar.
– Yaşadıkları etraf pak ve tertipli olur. Sıhhate tehdit oluşturan faktörler ortamdan uzaklaştırılmıştır.
– Gelecek jenerasyonlara genetik ve davranışsal açıdan daha sağlıklı olma yeri aktarılar.
– Yaşlılarına, engellilerine, muhtaçlarına yardım eli uzatma talihleri artar.
– Sarsıntı, sel, yangın üzere felaketlerden mümkün olduğunca uzak dururlar, bu türlü bir felakete maruz kalsalar bile fazla can ve mal kaybı olmaz.
Kaynak: (BYZHA) – Beyaz Haber Ajansı
