Yapılan araştırmalara nazaran, çocukluk çağında Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olanların yarısından fazlasının erişkin yaşlarda da DEHB belirtilerini göstermeye devam ediyor. Erişkinlerdeki dikkat eksikliği; dikkatin kolaylıkla çelinmesi, odaklanma zahmeti, unutkanlıklar, güdülenmede yetersizlik, dağınıklıklar ve vakit idaresindeki problemler biçiminde görülebiliyor.
Ruh Sıhhati ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Seçil Özoğlu Turhan, DEHB’nin kişinin zekası ve yeteneklerinden mahrum olduğu manasına gelmediğini lakin üzerinde durulmazsa kişinin zekâsını ve yeteneklerini sabote edebileceğini söyledi. Uzm. Dr. Seçil Özoğlu, yakınmaları çocukluk periyodunda başlayan DEHB için çoklukla çocuk psikiyatristine başvurulurken erişkinlerde DEHB olmayacağına dair yaygın bir kanının mevcut olduğunu belirtti.
EN YAYGIN GÖRÜLEN DİKKAT EKSİKLİĞİ BELİRTİLERİ
DEHB’li bireylerin odaklanmada, odaklansalar bile bunu sürdürmede zahmet çektiğini vurgulayan Uzm. Dr. Seçil Özoğlu Turhan şu ikazlarda bulundu: “DEHB’li bireylerde görülen sorunlara örnek olarak konuşmaları dinleyememe, dalıp gitme, söylenenleri unutma, bir metni okuyamama, detaylara ihtimam gösterememe gösterilebilir. Uzun mühlet dikkat ve odaklanma gerektiren işler (proje yazma, kağıt işleri) DEHB’li şahıslar için zorlayıcı olabilir. Odaklanmanın başarılması meselesinin bir öbür tarafı de dikkatin çok halde dağılabilir olmasıdır. Dış uyaranlarla (gürültü, etrafta olup biten olaylarla, zihnine gelen düşüncelerle) DEHB’li şahısların dikkati kolaylıkla çelinebilir. Bu haliyle etrafı tarafından kendisine yanlışsız konuşulurken dinlemiyor üzere görünebilirler. Kestirim edilenin tersine, çok odaklanma kavramı da DEHB’yi düşündürmektedir. Mesela tuttuğu ekibin maçını izlerken yahut bilgisayarda sevdiği oyunu oynarken DEHB’li erişkinin dikkatini çelmek çok zordur.”
DEHB sendromlu şahısların genelde ilgi alanlarına girmeyen işlere başlayamadıklarından şikâyet ettiklerini söyleyen Uzm. Dr. Seçil Özoğlu Turhan, “Bu çeşit beşerler yapmaları gereken işleri son ana kadar erteleyebilirler. DEHB’de vaktin geçişini hakikat bir biçimde algılamada ve vakti yönetmede zorluklar yaşayabilirler. (Zamanı planlayamama, geç kalma, ödevleri vaktinde yetiştirememe gibi)” diye konuştu.
Turhan, “Dürtüsellik, düşünmeden harekete geçme, davranışın mümkün sonuçlarını kestirememe, gecikecek ancak daha faydalı bir ödül yerine çabucak gelebilecek bir mükafatı tercih ederek mükafatı erteleyememe olarak tanımlanabilir. Dürtüsellik belirtileri erişkinlerde sabırsızlık, acelecilik, beklemede zahmet (sıra bekleme, karşısındakinin konuşmasını bekleme, trafikte bekleme), ani kararlar alma, riskli davranışlarda bulunma, denetimsiz para harcama formunda görülebilir.” dedi.
HİPERAKTİVİTE İÇSEL HUZURSUZLUKTAN KAYNAKLANIR
Temel olarak hiperaktivite hakkında bilgilendirmelerde bulunan Uzm. Dr. Seçil Özoğlu Turhan, şunları söyledi: “Hiperaktiviteli çocuklar tabiri caizse düz duvara tırmanabilir lakin erişkinlikte bu durum gerileyerek içsel bir huzursuzluk, uzun vadeli yerinde oturamama, oturduğu yerde daima kıpırdanma biçiminde kendini gösterir. Daima çalışma isteği ya da ağır spor yapma hali olabilir. Hiperaktivite konuşmaya yansıdığında süratli ve çok konuşma, konuşurken sözcükleri yutma görülebilir.”
Uzm. Dr. Seçil Özoğlu Turhan, DEHB’nin belirtilerinin herkeste görülebildiğini fakat bu belirtilerin kalıcı, yaygın olması ve kişinin ömrünü kıymetli ölçüde etkilemesi durumunda teşhis konulduğunu söyledi. Turhan, “Depresyon, alkol-madde kullanım bozuklukları, anksiyete bozukluğu, yeme bozuklukları ve kişilik bozuklukları DEHB’ye eşlik edebilir.” dedi.
EĞİTİM HAYATI OLUMSUZ ETKİLENİYOR
DEHB’nin kişinin zeka ve yetenekten mahrum olduğu manasına gelmediğini lakin üzerinde durulmazsa kişinin zekâsını ve yeteneklerini sabote edebileceğini söyleyen Uzm. Dr. Turhan, “DEHB kişinin zeka ve yetenekten mahrum olduğu manasına gelmez lakin üzerinde durulmazsa kişinin zekasını ve yeteneklerini sabote edebilir. Teşhis konmayan ve tedavi edilmeyen DEHB olan erişkinlerde eğitim, iş ve toplumsal hayatları olumsuz etkilenmektedir. Ayrıyeten iş kazası ve trafik kazası yapma, işsiz kalma, obezite, bağımlılık ve cürüm sürece ihtimali bu şahıslarda artmaktadır. Bununla birlikte dikkatlice sorgulanarak ortaya çıkarılan DEHB’de ilaç dayanağı ya da bilişsel davranışçı terapi formülleriyle bireylerin toplumsal, ailevi, mesleksel ve akademik işlevselliklerinde kıymetli bir güzelleşme sağlanmaktadır.” diyerek kelamlarını sonlandırdı.
