Kahramanmaraş merkezli meydana gelen sarsıntıdan etkilenen 10 vilayet dışında yaşayan vatandaşların çok büyük çoğunluk, kendi vilayetlerinde de böylesi büyük bir afetin yaşanmasının mümkün olduğunu düşünüyor. Bununla birlikte yaşadığı konutun sağlamlığını ölçtürmek ya da afet çantası hazırlamak üzere önlemleri alanların azınlıkta olduğu görülüyor.
Kamuoyu araştırma kuruluşu IPSOS 6 Şubat sarsıntılarından etkilenen 10 vilayet hariç öteki vilayetlerde nüfusu temsil eden 18 yaş üstü 1000 kişi ile 14-16 Şubat tarihleri ortasında bir sarsıntı araştırması gerçekleştirdi. Araştırmaya katılanların yüzde 85’i yakın vakitte kendi yaşadığı kentte de böylesi büyük felaketin yaşanmasını mümkün bulduğunu lisana getirdi. “Siz kendi yaşadığınız vilayette yakın vakitte bu türlü bir büyük felaketin yaşanma ihtimali olduğunu düşünüyor musunuz?” sorusuna araştırmaya katılanların yüzde 43’ü “Çok büyük ihtimalle”, yüzde 42’si de “Büyük ihtimalle” cevabını verirken yüzde 15’i ise, “Hayır kendi ilimde bu türlü bir felaket yaşayacağımızı düşünmüyorum” dedi.
Yaşadığı vilayette “felaket ihtimalini” düşünenlerin çokluğu, bu hususta toplumdaki kaygı seviyesini ortaya koyarken alınan önlemlerin ise bu telaşla paralel olmadığı gözlendi. Çünkü araştırmaya katılanların yüzde 76’sı, “Oturduğunuz konutun sarsıntıya karşı dayanıklılığına dair araştırma yaptırmış mıydınız?” sorusuna, “Hayır” karşılığını verdi. Öte yandan araştırmaya katılanların yalnızca yüzde 37’si oturduğu konutun zelzeleye güçlü olduğunu söyledi. Bu mevzudaki soruya “Hayır” karşılığını verenler yüzde 27’lik, “Emin değilim” cevabını verenler de yüzde 36’lık kısmı oluşturdu. Araştırmaya katılanların yüzde 31’i konutunda sarsıntı çantası bulunduğunu, yüzde 69’u ise bulunmadığını söyledi. Zelzele çantası hazırlamayı düşünenlerin oranının ise yüzde 73 olduğu gözlendi.
‘Onlar yakınlarımızdı’
“Deprem bölgesinde akrabanız, arkadaşınız var mıydı?” sorusuna verilen karşılıklar, hem sarsıntının meydana geldiği coğrafyanın genişliğini, hem de etkilediği nüfusun büyüklüğünü bir öteki açıdan da gözler önüne serdi. Zira sarsıntı 10 vilayette meydana gelmesine rağmen öbür 71 vilayette yaşayan araştırma iştirakçilerinin yüzde 59’u bu soruya “Evet vardı” karşılığını verdi. Sarsıntı bölgesinde yakınları olduğunu belirten şahıslara, “Akrabanız ya da arkadaşlarınızdan yaralanan, hayatını kaybeden oldu mu?” sorusu da yöneltildi. Yüzde 47’si “Hayır yakınlarıma bir şey olmadı”, yüzde 31’i “Yaralananlar oldu”, yüzde 28’i de “Hayatını kaybedenler oldu” karşılığını verdi.
Depremin olduğu günden itibaren gazete haberlerine, televizyon ekranlarına yansıyan büyük yardım hareketi, kamuoyu araştırmasıyla da ortaya konuldu. Araştırmaya katılan her 10 bireyden dokuzu depremzedelere yardımda bulunduğunu söyledi. “Nasıl yardımda bulundunuz?” sorusuna yüzde 77 oranla “Nakit”, yüzde 64 oranla da “Ayni” cevabı verildi. Bu iki oranın toplamının 100’ü geçmesi, kimi bireylerin hem nakit hem de birebir (gıda, kıyafet vs) yardımda bulunduğunu gösterdi. Öte yandan araştırmaya katılanların yüzde 4’ü şahsen sarsıntı bölgesine giderek arama, kurtarma ve dayanak çalışmalarına katıldığını söyledi.
“Önümüzdeki aylarda bölgede hayatın tekrar kurulmasına yönelik olarak yapılacak çalışmalara katılmayı ister misiniz?” sorusuna yüzde 64 üzere büyük bir oranla “Evet” cevabı verilmesi, toplumun, sarsıntı bölgesini kalkındırmak için tek yürek olduğuna ait kanıyı güçlendirdi.
IPSOS Türkiye CEO’su Sidar Gedik
Tehlikenin farkındayız
000’lerin üçüncü on yılı başlarken hepimiz çeşitli umutlar besliyorduk. Lakin bundan sonraki jenerasyonlarda de anlatılacak çok acı bir periyoda girdiğimizi maalesef bilmiyorduk. Şimdi iki ay geçmişti ki Kovid-19 salgını hayatlarımızı alt üst etti. Tüm Dünya’daki alt üst oluş hala tam olarak sona ermiş değil. Bu kısa değerlendirmeyi hazırlamak için Sıhhat Bakanlığı’nın ilgili web sayfasına baktığımda yaklaşık 2.5 yıl içinde 101 bin canı Kovid-19 yüzünden yitirdiğimizi gördüm. Yaşadığımız 6 Şubat Kahramanmaraş Zelzeleleri o kadar dehşetli bir felaket ki, bir anda yitirdiğimiz insan sayısının Kovid-19 nedeni ile 2.5 yılda yitirdiklerimize yakın olmasının kaygısı içindeyiz.
Objektif araştırmalar, toplumda hâkim fikir ve hisleri anlamak için çok değerli çalışmalar. Lakin zelzelelerin vurduğu 10 kentimizde şu periyotta çok hayati bahisler varken araştırma yapmayı yanlışsız bulmadık. Zelzele felaketinin ülkemizin geri kalan kentlerinde yaşayan vatandaşlarda nasıl bir birinci tesir yarattığını araştırdık. Şunu not etmek kıymetli; zelzele ülkemizin gerçeği olduğu kadar çelişkisi de. Sarsıntı, beklemediğimiz, farkında olmadığımız bir tehlike asla değil, lakin buna karşın hazırlık yapmadığımız bir olay. Kahramanmaraş Sarsıntılarından sonra sarsıntı bölgesi dışında yaşayan her on şahıstan yaklaşık dokuzu kendi kentinde de bir sarsıntı yaşanması ihtimali olduğunu düşünüyor. Yani artan bir biçimde bu tehlikenin farkındayız. Fakat? Fakat dört şahıstan üçü oturduğu konutun zelzeleye karşı dayanıklılığını ölçmemiş. Üstelik her üç bireyden ikisi sarsıntıya güçlü bir konutta yaşadığından emin olmadığı halde. On şahıstan yedisinin zelzele çantası olmaması bir yana, bu kümedeki dört bireyden biri bundan sonra da bir zelzele çantası hazırlamayı düşünmüyor bile. Bu beşerler zelzele bölgesinde değiller, evet çok yakından izlediler lakin yeniden de tam olarak bahsin ciddiyetine vakıf olmayabilirler diyebilirsiniz. Ben de durum pek o denli değil derim, zira kendisi zelzele bölgesinde yaşamasa da her on bireyden altısının o bölgede bir yakını var, ve bu gruptakilerin yarısından fazlasının yakınları hayatlarını kaybettiler yahut yaralandılar. Bahsettiğim yaman çelişki de bu. Gerek ülkemizin gerekse Dünyanın dört bir köşesinden yardıma koşan öteki ülke grupları gece-gündüz demeden çalıştılar. Yardım kampanyalarına katılan her yüz şahıstan dördü şahsen bölgeye giderek arama – kurtarma – takviye çalışmalarında bulunmuşlar.
Aldığımız büyük yara kanamaya devam ediyor, daha çok uzun yıllar bu yaradan kan sızacak. Öteki vilayetlerde yaşayan her üç şahıstan ikisi önümüzdeki aylarda bölgede hayatın tekrar kurulması için para yardımı yaparak yahut çalışmalara katılarak katkı vermek istiyor.
Bu harika kıymetli bir dayanışma refleksi. Bu refleksin yanına şu yaman çelişkimizden kurtulmayı da eklesek? Nerede yaşıyor olursak olalım, bireyler ve kurumlar olarak bulunduğumuz yerde binalarımızı zelzeleye hazırlıklı hale getirelim. Sarsıntı felaketi ile uğraşta en kıymetli yansımız bu olmalı. Tekrar edeyim, buna mecburuz, bu bizim gelecek kuşaklara borcumuz.
