ŞAHİN BAYAR- AYLİN RANA AYDİN /HATAY – Kahramanmaraş merkezli zelzelelerin hayalet kente çevirdiği Antakya’da küçük esnaf da büyük yıkım yaşadı. Kent merkezine yakın bir noktada bulunan Küçük Sanayi Sitesi’ndeki 2 bin işyerinin tamamı enkaza döndü; makine ve tezgâhlar kullanılamaz hale geldi.
Habib Neccâr ile Amanos dağlarının eteklerine konseyi Antakya Organize Sanayi Bölgesi ve Mobilyacılar Sanayi Sitesi’nde ise hasar yok denilecek kadar az. İşletmelerin yüzde 98’i ayakta durdu. Fakat bu işletmelerde de vasıflı işgücü kaygısı yaşanıyor.
‘Geri getirmeliyiz’
Antakya Ticaret ve Sanayi Odası Lideri Hikmet Çinçin, bu kaygıya şöyle açıklık getiriyor: “Kent, insan kaynağını, vasıflı iş gücünü kaybetti. Bunun sebebi ruhsal olarak inançlı bir bölgeye gitme dileği ve çocuklarının eğitimi. Şayet bu insan kaynağını geri getiremezsek fabrikaların ayakta duruyor olması bir şey değiştirmez.”
Küçük Sanayi Sitesi’ndeki yıkımı “Çökme değil yok olma” diye anlatan Çinçin, “Küçük Sanayi Sitesi olmazsa hem OSB’lerde sağlıklı çalışma hayatı hem de kentte sürdürülebilir bir hayat olmaz. Öncelikle Küçük Sanayi Sitesi’nden başlayarak yeni bir geri dönüş ve kalkınma atılımı başlatmamız gerekiyor” sözlerini kullandı.
Çinçin, “İnsan kaynağı için uygun hijyen şartlarında barınma yerlerine muhtaçlık var. Bölgeye sosyolog ve psikolog takviyesi de talep ediyoruz. Kentten göç edenler hangi koşullarda geri gelir bunları belirlemek gerekiyor. Göçün süreksiz olduğu söyleniyor lakin ne olur bilemiyoruz. İnsan kaynağına cazip koşullar sunarsak burada kalmaları mümkün. Palyatif tahlillerle kent ayağa kalkar diye kimse beklemesin. Buraya üstün iktisat paketleri gerekiyor” diye konuştu.
Depremden etkilenen her ilin birebir kaybı yaşamadığını lisana getiren Çinçin, “Şehirden göç edenlerin geri dönmesi için onları özendirecek teşvikler verilmeli. Uygun ömür ortamı sağlanmalı” dedi.
‘Hayvan yemi gerekiyor’
Bu yaşanan sarsıntılardan herkesin ders alması gerektiğinin altını çizen Çinçin, “Tarımsal üretimi de ayakta tutmak gerekiyor. Bir de yok olan tarih ve kültürümüz var. Turizm kesimi burada yok oldu. Anıt binalar maalesef yıkıldı. Bunların da birebir biçimde aslına uygun bir biçimde yerine yapılması gerekiyor. Butik otelleri tekrar ayağa kaldırmak koşul. Ziraî üretimde bilhassa kırsalda kayıp daha az lakin onlar da meskenlerine giremiyor. Onlara kendi yaşadıkları ortamlara konteyner yahut çadır ulaştırmamız lazım. Hayvan yeminde de çok önemli kasvet var” tabirlerini kullandı.
‘Makine hibesi’
Hikmet Çinçin, Antakya için tekliflerini şöyle sıraladı:
– “11 vilayet afet ve OHAL bölgesi ilan edildi. Lakin Antakya’daki yıkım öteki bölgelere nazaran daha fazla. Birebir teşvik kapsamına alınırsa bu adil olmaz.
– Buradaki insan tezgahını da kaybetti, üretim makinesini de kaybetti. Mavi ve beyaz yakalısını da natürel. Geri dönüş için inançlı ortamı sağlamamız gerekiyor.
– Antakya, Samandağ, Kırıkhan ilçelerinde üstün teşvike gereksinim var.
Bunun içine makine hibesi de girer, düşük faizli ya da faizsiz kredi dayanağı de girer.
– Turizm dalı için anıtsal binalar aslına uygun olarak yine restore edilmelidir.
– Hatay’ın sürdürülebilir bir hayata kavuşabilmesi için eylül ayında eğitime başlamamız lazım. Konteyner kent ya da çadır kentlerde eğitime başlamalıyız. Okulları açamazsak Hatay bir tercih yeri olmaz.”
‘Hasarlı olmayan tesisler de çalışamıyor’
Akdeniz Mobilya, Kâğıt ve Orman Eserleri İhracatçıları Birliği (AKAMİB) Onursal Lideri Bülent Aymen, bölgede bir halde iktisadın tekrar canlanması gerektiğini lisana getirdi. Bütün kesitlerin bölgeye ilgisinin olması gerektiğini söyleyen Aymen, “Fabrikaları çalıştırmamız lazım. Bilhassa Hatay tarımın merkezlerinden birisi. Narenciye için de, başka kalemlerde de… Firma sahiplerinin kayıpları var, fabrikalar ağır hasarlı, stoklar hasarlı yahut personeller hayatını kaybetmiş ya da göç etmiş durumda” dedi.
Fabrikalarının büyük bir kısmının emekçilerin işe dönmediği için üretime geçemediğini kaydeden Aymen, “Yeni açıklanan paketlerde birtakım eksiklikler var. Kısa çalışma ödeneği ağır hasarlı ve orta hasarlı fabrikalar için geçerli. Ancak hasarlı olmayan fakat çalışamayan üretim tesisleri de mevcut. Bunların nedeni ise emekçilerin göç etmesi ya da kayıplarının olması. Buradaki üretim tesislerine de kısa çalışma ödeneği uygulanması lazım. İşyerlerinin ziyanı için de dayanak gerekiyor. Yanı sıra stokları hasar gören firmalar mevcut, onlara da dayanak lazım. Aksi takdirde toparlanma uzun sürer. Yalnızca büyük üretim tesisleri değil orta ve küçük ölçekli işyerleri de çalışamıyor” diye konuştu.
Konteyner kentler
Türkiye’nin pek çok kentindeki firmaların sarsıntıdan etkilenen vilayetlerde faaliyet gösteren firmalarla çalıştığını hatırlatan Aymen, şöyle devam etti: “Bu firmalar çek, senet almışlar. Lakin orada deposu, işletmesi hasar gören ya da maalesef hayatını kaybeden işletme sahipleri var. Bu durumda çeklerin tahsil imkânı da yok, ödeme de mümkün değil. Bölgede en acil tahlillerden birisi ise üretim tesislerine, OSB’lere yakın alanlara konteyner alanları kurulması olabilir. Böylelikle personeller de oraya yerleşerek en azından çalışma hayatına dönebilir.”
YARIN: Adıyaman’da üretim çarklarının yine dönmesi için patronun yanı sıra çalışana de dayanak verilmesi talep ediliyor.
