Yerkabuğu içindeki kırılmalar nedeniyle ani olarak ortaya çıkan titreşimlerin dalgalar halinde yayılarak geçtikleri ortamları ve yer yüzeyini sarsma olayına deprem denir. Yerkabuğu ve yer hareketleri açısından dünyanın en hareketli bölgelerinden birinde bulunan Türkiye, sahip olduğu diri faylar ile günümüze kadar birçok yıkıcı depremin yaşandığı bir coğrafyada bulunmaktadır. Yıkıcı depremlerin yaşandığı bölgelerden biri de İzmir ve çevresi olmuştur. 6.5 ve üzeri büyüklükte 14 deprem yaşayan bölge, krateri açılamayan bir volkanın üzerinde olarak nitelendirilir. Yol açtıkları hasar göz önüne alınarak büyüklükleri tahmin edilen tarihsel dönem İzmir depremlerinin ilk önemli örneği M.S. 17 yılında yaşanmıştı. 7 büyüklüğündeki depremde Efes dahil 13 İon kenti hasar gördü. M.S. 178 yılındaki 6.5 büyüklüğündeki deprem sonrasında şehrin yeniden imarı için 10 yıllık vergi muafiyeti getirildi; 688 yılında, 20.000 kişinin ölümüne neden olduğu kaynaklara geçen deprem, 6.5 büyüklüğündeydi; 1039 ve 1389 depremleri ise 6.7 büyüklüğünde olup şehrin yeniden yıkımına neden olmuştu; 10 Temmuz 1688’de yaşanan deprem ise kıyıda kaymaların oluştuğu, 20.000’in üzerinde insanın yaşamını yitirdiği ve tsunamilerin yaşandığı bir deprem olarak tarihi kaynaklardaki yerini aldı. 6.8 büyüklüğünde olan 1739 Foça depremi İzmir kent merkezinde özellikle deniz kıyısında olan yerleşim birimlerinde önemli yıkıma neden oldu. Kentte ağırlıklı olarak ahşap yapılanmanın tercih edilmiş olması, İzmir depremlerinden hemen sonra yangınların da çıkmasına neden olmaktaydı. Bu yangınlar deprem kaynaklı hasarı daha da arttırıyor ve kentin sosyal ve ekonomik yaşantısını neredeyse yüzyıllar öncesine taşıyordu.
İnsanoğlu tarih boyunca yaşadığı şiddetli depremlerin getirdiği acı tecrübeler ile deprem gibi bir doğal afetle yaşama gerçeğini kabul etmek zorunda kalmıştır. Jeolojik yapısı ve konumu itibarıyla dünyanın önemli deprem kuşaklarından biri üzerinde bulunan ülkemiz birçok kez yıkıcı depremler ile karşılaşmıştır. Şurası bir gerçektir ki, maalesef, geçmişte yaşanan şiddetli depremler gelecekte de yaşanacaktır. Sarsıntının ne zaman gerçekleşeceği sorusuna bilim henüz tam olarak yanıt veremese de, yaşanan depremler üzerindeki çalışmalar, olası bir depremin şiddeti konusunda fikir verebilir. Burada üzerinde durulması gereken depremin verdiği yıkımı en aza indirebilmek olmalıdır. Depremin beraberinde getireceği zarar, programlı bir çalışma ile en aza indirilebilir. Deprem sonrasında, bir kez daha aynı yıkımı yaşamamak için bazı girişimlerde bulunuluyor olmasına rağmen- belki de yıkıcı depremlerin uzun aralıklarla yaşanıyor olmasından konuyla ilgili tartışmalar kısa sürede gündemden düşmektedir. Ülkemizin geçtiğimiz yüzyılda yaşadığı en büyük deprem 26 Aralık 1939 tarihli Erzincan depremidir. 40.000’e yakın kişinin yaşamını kaybettiği deprem 8 büyüklüğündedir. 17 Ağustos 1999 tarihinde yaşadığımız ve 7.4 büyüklüğündeki Marmara depreminde ise resmî rakamlara göre 17.439 kişi hayatını kaybetmiş, 500.000’in üzerinde insan evsiz kalmıştır. İzmir ve çevresi de, Türkiye’nin birçok bölgesi gibi, önemli deprem fayları üzerinde bulunmaktadır. Yüzyıllardır bir ticaret merkezi kimliği ile dikkat çeken kent, tarihi boyunca onlarca yıkıcı deprem yaşamış ve yeniden inşa edilmek zorunda kalmıştır. 31 Mart 1928 saat 02.27’de Batı Anadolu’yu sarsan Torbalı depremi İzmir ve yakın çevresinin yaşadığı büyük depremlerden biridir. Deprem sonrasında basına yansıyan haberlerin içeriği, Torbalı depreminden sonra yaşananlarla, her büyük depremin ardından yaşananlar arasındaki benzerliği gözler önüne sermektedir. Artçı depremlerin neden olduğu heyecan ve korku, depremlerin önceden tahmin edilip edilemeyeceği konusu, yeni ve daha yıkıcı depremlerin olacağı söylentileri, düzenlenen yardım kampanyaları ve tabii ki depremzedelerin barınma ve beslenme sorunları ile bu sorunların çözüm sürecinde yaşanan sıkıntılar, İzmir-Torbalı depreminden sonra da kamuoyunu meşgul eden başlıklar olarak dikkat çekmektedir. Neden olduğu hasar ve can kaybı ile büyüklüğü açısından ele alındığında İzmir ve çevresinde etkili olmuş bir diğer yer sarsıntısı 21 Eylül 1939 saat 02.35’de yaşanan Dikili depremidir. Batı Anadolu’nun tamamında hissedilen depremde 41 kişi yaşamını yitirmiş ve yaklaşık 1000 ev yıkılmıştır.
1928 Torbalı-İzmir depremini daha sonra sizinle uzun uzun inceleriz…
