Kültür ve Turizm Bakanlığı uzmanları, ABD’deki J. Paul Getty Müzesi’nde sergilenen tarihi sedirin Anadolu kökenli olduğuna ait kanıtlar elde etti.
1982 yılında sediri müzeye satan İsviçreli sanat taciri ise yapıtın 1920’lerden bu yana Avrupa’da koleksiyonlarda yer aldığına dair uydurma deliller sundu.
Ancak, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve J. Paul Getty Müzesi’nin yürüttüğü kapsamlı araştırmalar, bu argümanın temelsiz olduğunu ortaya koydu.
ÜLKE DIŞINA KAÇIRILMIŞTI
Yapılan bilimsel çalışmalarda, bronz sedirin 1980’lerin başında Manisa yakınlarındaki bir mezardan kaçak kazılarla çıkarıldığı ve yasadışı yollarla ülke dışına kaçırıldığı saptandı.
Bilimsel incelemelerde, sedirin üzerine yapışmış olan keten kesimleri, Türk arkeologlar tarafından mezarda bulunan ahşap ve bronz levha modülleri ile mezarın tarihlendirilmesine yardımcı olan mermer ve seramik kalıntılarıyla birebir örtüştü. Böylelikle sedirin kökeni ve tarihi bağlamı net bir halde ortaya kondu.
NADİR BİR MOBİLYA TÜRÜ
Bunun üzerine eser müze tarafından Türkiye’ye iade edildi. Tarihi sedir, günümüzde epeyce ender rastlanan bir mobilya tipi olarak dikkat çekiyor. Tarihi fotoğraflarda ve o periyoda ilişkin kap kacak üzerindeki tasvirlerde görülen bu çeşit sedirler, antik periyotta günlük ömürde dinlenme ve yemek yeme maksadıyla kullanılıyordu.
Dökme bronz ayak ve raylara sahip, demir bir iskelet üzerine inşa edilen sedir, delikli bakır levhalardan oluşuyor. Tornalanmış ayakları, köşelerde çıkıntılı zıvanaları ve minderleri destekleyen kafesli yüzeyiyle o devirde yaygın olarak ahşaptan üretilmiş sedirlerin bronzdan bir örneğini temsil ediyor.
‘KAÇAKÇILIĞA KARŞI GÜÇLÜ BİR MESAJ’
Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Gökhan Yazgı, yapıtın iadesinin yalnızca bir kültürel varlığın geri kazanılması manasına gelmediğini, tıpkı vakitte kültürel miras kaçakçılığına karşı kıymetli bir zafer olduğunu vurguladı.
Yazgı, “Anavatanından yasadışı yollarla çıkarılan her kültür varlığının iadesi, kültürel miras kaçakçılarına güçlü bir ileti gönderir. Bronz sedir, yasa dışı bir biçimde konutundan alınmış ender bir arkeolojik yapıttır. Türkiye ve Getty Müzesi ortasında tekrar başlayan diyalog sayesinde artık ilişkin olduğu yerde korunacak” dedi.
Kültür varlıklarının iadesi konusunda Getty Müzesi ile farkı görüşlere sahip olunduğunu belirten Yazgı, bu iade ile birlikte her iki tarafın da birbirlerinin bakış açılarını anlamaya çok daha yakın olduğunu ve kültür varlığı kaçakçılığı ile çabayı hedefleyerek gelecekte yakın iş birlikleri kurulabileceğini söyledi.
Getty Müzesi Maria Hummer-Tuttle ve Robert Tuttle Yöneticisi Timothy Potts ise bu iadenin, Türk ve Amerikalı akademisyenler ortasında uzun müddettir devam eden bir araştırmayı sonuçlandırdığına dikkat çekti.
Potts, “Türk arkeologlarının çalışmaları, bu istisnai nesnenin arkeolojik ve tarihi bağlamının ortaya çıkarılmasına yardımcı oldu. Getty konservatörleri de materyal ve üretim tekniğini tahlil etti” dedi.
Potts ayrıyeten, Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı ve Türkiye’de çalışan arkeolog, küratör ve öteki meslektaşlarıyla yapan ilgiler kurmaya devam etmek istediklerini belirtti.
BAKAN ERSOY: MİRASIMIZA SAHİP ÇIKIYORUZ
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy ise toplumsal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Kültürel mirasımıza sahip çıkıyoruz. Milletlerarası alanda yürüttüğümüz kararlı teşebbüsler ve başarılı iş birliği sayesinde, M.Ö. 530 yılına tarihlenen az bronz sedirin J. Paul Getty Müzesi’nden ülkemize iadesini sağladık. Bu değerli yapıtın ilişkin olduğu topraklara dönmesi, kültürel mirasımızın korunmasında büyük bir adım. Bu süreçte gösterdikleri iş birliği için Getty Müzesi’ne ve yapıtların iadesi müddetince özveriyle misyon yapan tüm çalışanlarımıza yürekten teşekkür ediyorum. Birlikte çalışarak kültürel kıymetlerimizi muhafazaya ve gelecek kuşaklara aktarmaya devam edeceğiz” tabirlerini kullandı.
6 YILDA 7 BİN 840 ESER İADE EDİLDİ
Bu iade ile birlikte, 2024 yılında Türkiye’ye getirilen eser sayısı 36’ya ulaştı. 2018 yılından bu yana, yalnızca son 6 yılda toplam 7 bin 840 yapıtın ülkeye iadesi sağlandı. 2002 yılından bu yana ise toplamda 12 bin 155 eser, Türkiye’ye geri kazandırıldı. Bu muvaffakiyetler, Türkiye’nin kültürel mirasın korunmasındaki kararlılığını ve memleketler arası alanda elde ettiği kazanımları bir defa daha gözler önüne serdi.
