2. Betonarme Yapı Sistemleri;
Beton ve çelik çubuk demirin birlikte kullanıldığı yapılardır.
Kolon, Kiriş ve Döşeme gibi unsurların taşıyıcı sistemini oluşturduğu bu yapılara İskeletli Yapılar da denir.
Şekil 1.1 Betonarme yapılarda taşıyıcı sistem unsurları
Birçok yapı sistemine göre en çok basınca dayanıklı binalar arasında yer alan bu tür yapıların taşıyıcı sistemi çekme, germe, kesme ve burulma gibi kuvvetlerin etkisinde kalır. Yani, özellikle deprem salınımı esnasında her yönden gelen farklı aralıklardaki yükü esasen bu taşıyıcı sistem karşılar.
Betonarme yapılar; beton, kum, çimento, su, belirli ölçüt ve oranlarda agrega (Çakıl) karıştırılarak elde edilir. Akışkan hale getirilen bu birleşim inşaatta önceden hazırlanan ve demir donatıların yer aldığı kalıplar içine dökülerek kuruması beklenir. Kuruyan betonun kalıpları sökülerek ana taşıyıcı sistem oluşturulmuş olur.
Şekil 1.2 Taşıyıcı sistemde doğru demir donatı örneği
Beton ve demir karışımı bu yapılara istenildiği kadar kat çıkılabilir ve istenilen şekiller çok kolay verilebilir. Neredeyse tüm değişik zeminlere bu yapılar yapılabilir, fakat tek kural; zemin etüdüne göre temel atma ve üst yapıyı temelin özelliğine göre yapma olmalıdır.
Betonun hazırlanmasında C harfinin temsil ettiği kalite durumuna göre sınıflandırılır. En düşük C25 iken en büyük değer ise C100 olarak hazırlanır. Bu dayanımlar, ilgili sorumlu kurum tarafında beton döküldükten 28 gün sonra silindirik veya kare numuneler alınarak dayanım testleri uygulanır ve dökülen betonun dayanımımın standartlara ve taşıyacağı yüklere uygun olup olmadığı test edilir.
Tabi en düşük dayanım gücü olan C25 beton kalitesi ile en büyük oran olan C100 kalitesi arasında basınçlara karşı dayanım ve çabuk kırılma arasında çok büyük farklar vardır.
Yurdumuzda yaşam alanlarımızın birçoğu (4 kata kadar ve 100 m2 civarı) C25 beton kullanılmaktadır.
Örneğin; ben şuanda bu değer ile yapılan (2012’de imal edilen 4 katlı bir bina Demirtaş/Osmangazi/ Bursa’da imal edilmiştir) bir evde oturuyorum.
Tahmin ederseniz ki, betonun değeri arttıkça yapılan yapının da fiyatı aynı oranda artacaktır. Şu bir gerçek ki; her vatandaş en güçlü betonla yapılan bir yapıda oturmak isteme gerçeğidir.
Daha az nitelikli iş gücüne ihtiyaç duyulan ve bakım masrafı fazla olmayan bu betonarme yapılar, iyi işçilik ve tekniğine uygun yapılmadığı takdirde depreme dayanıksız yapılar arasında olacaktır.
Ülkemizde deprem nedeniyle meydana gelen can kaybının en önemli sebebi; depreme dayanıksız yapılan betonarme yapıların meydana gelen depremlere dayanamayıp yıkılarak içinde oturanlara zarar vermesidir.
Şekil 1.3 Tekniğine uygun yapılmayan yapılar
Betonarme binalar, betonun esneme potansiyel dayanımı (Rijit) iyi olmadığında deprem dalgalarının örselenme durumuna göre tamamen veya kısmen zarar görebilir.
Çok katlı Betonarme bina tamamen yıkılırsa; en çok hasar ve boşluk zemin katta ve üst katlara çıkıldıkça zarar azalırken boşluk miktarı artar. Buna bağlı olarak bilarda bodrum katı tam yıkılma sonrasında en çok boşluğun olduğu kat olarak tespit edilmiştir.
Betonarme binalar, tam yıkıldığında taşıyıcı sistem (Kolon, kiriş, perde duvar vb.) sayesinde enkaz haline gelmiş bir yapıda, hayatta kalmamıza yetebilecek boşluklar kalabilir. Esasen hem taşıyıcı sistem hem de evdeki dayanıklı eşyaların yanlarında oluşan boşluklar (Yaşam Boşluğu-Hayat Üçgeni) eğer korunmayı başarıp deprem bitinceye kadar bu sağlam eşyaların yanında Cenin Pozisyonunda kalırsak, büyük ihtimalle sağ kurtulmamız içten bile değil.
Afetler nedeniyle hafif hasarlı yaşam alanları, çeşitli güçlendirme yöntemleriyle desteklenerek binanın direnci artırılır.
Şekil 1.4 Güçlendirme işlemi yapılarak direnci artırılmış bir bina örneği
Ülkemiz çok güzel, geçim kaynaklarımız bol, ulaşım sorunsuz, insanlarımız iyi, inanç ve birçok geleneğimiz eşsiz, mevsim desek harika fakat gel gör ki, çok küçük afetlerden dahi çok büyük yaralar alabiliyoruz. Maalesef bu zarar tablosu, gelişmiş ülkeler karşısında utanç duyduğumuz bir tablo haline gelmiştir.
Sorun ne derseniz;
. İyi, caydırıcı ve dürüst bir denetim sisteminin olmaması,
. Çabuk zengin olma isteği,
. Ne dini ne ilmi ne de bilimsel değerlere saygı duymamamız,
. Yıllarca ezilen ve sindirilen bir toplum olarak hak aramayı becermememiz,
. İşin ehline verilmemesi.
Tabi bu örneklere sizlerin de birçok konu başlığıyla destek vereceğinize eminimin. Basit şekliye afetlere karşı direncimizin olamaması canımızın çok yanmasına sebep oldu ve olmaya da devam edecek.
Haftaya; Çelik Konsorsiyum Bina Sistemleriyle devam edeceğim.
Not: Yazılarımın tamamı veya bir kısmı sahiplik gösterilerek paylaşılabilir.
