Ani Refleks
Afet ve acil durumları yaşayan afetzedeler, çeşitli psikolojik travma davranışları sergileyerek ve neredeyse saatlik kişilik değişimleriyle kendi benliklerinden uzaklaşır, farklı rollere bürünürler.
Bu süreçte, çok yakından tanıdığınız birini bile sergilediği davranışlar nedeniyle tanıyamayabilirsiniz. “Hayır, bu o tanıdığım kişi değil!” diyebilirsiniz. Yani afetlerin, afetzedelere çok ciddi ve değişken etkileri vardır. Bunların bazıları;
Saf Kişilik Rolleri
Afetlerin hemen ardından, yani ilk saatlerde, afeti yaşayıp hayatta kalanlar o korkunç anların ardından boş ve şaşkın bakışlarla etrafta amaçsızca dolaşırlar, geleni görmez, gideni anlamsızca izler.
Olayın akışını sorsanız sağlıklı bir bilgi veremez.
Bıraksanız, belki hüngür hüngür ağlar…
Bu aşamada müdahale ekibi olarak; olaydan zarar görmemiş ve yakınlarını kaybetmemiş, ancak tanık olan kişilerin ifadelerine göre hareket etmek ve müdahale planlarını buna göre şekillendirmek daha doğru olacaktır.
Kim Sebep Oldu Bu Olumsuz Duruma?
• Neden oldu bu afet/kaza?
• Neden şimdi?
• Kim yaptı bunu?
• Ne günah işledim de başıma geldi?
• Bu bir rüya olmalı…
Bu soruların yoğun şekilde yaşandığı dönem; sinirin, stresin zirve yaptığı ve bir suçlu arandığı dönemdir.
Bu süreçte arama-kurtarma ve yardım ekipleri olarak, işimize ciddiyetle ve çok iyi yapamaya devam etmeli, yapamayacağımız şeyler için söz vermemeli, yalnızca yapılması gerekenleri net şekilde anlatmalı ve görevimize odaklanmalıyız.
Sorumlusuna Suç Yükleme
Afetzede, yaşadığı kayıpların farkına vardıktan sonra kendinde hiçbir kusur yokmuş gibi başkalarını veya kurumları suçlamaya başlar.
Suçu başkasına yükleyerek, üzerindeki ağır psikolojik baskıyı hafifletmeye çalışır.
Bu aşamada kurtarma ekiplerinin kurallı ve doğru şekilde çalışması büyük önem taşır. Çünkü afetzedeler, içlerindeki acıyı dışa vuracak bir hedef ararlar. Bu hedef, biz kurtarmacılar olmamalıyız.
Tamam, Kabul Ediyorum
Afetin üzerinden yaklaşık bir ay geçtikten sonra, afetzede gerçeklerle yüzleşmeye başlar. Büyük kayıplar yaşayan birey, artık kendine dürüst davranarak tüm sonuçları kabullenir.
Bu kabulleniş sürecinde; kimi afetzede akut, kimi ise kronik psikolojik bozukluklarla yaşamını sürdürür (Akut Stres: Kişinin ani gelişen tehlikeli veya zorlayıcı bir durum karşısında maruz kaldığı stres türüdür. Örneğin bir trafik kazası veya ani tehlikeli durumlar gibi. Kronik Stres: Uzun zaman boyunca devam eden, kişinin hayatında sık sık maruz kaldığı kronikleşen bir stres durumudur).
Burada yaşanacak travmanın şiddeti, afet öncesinde alınan tedbirlerle yakından ilişkilidir. Yani, afetin varlığını önceden kabul edip buna göre hazırlık yapan bireyler, afet sonrası daha az zarar görecek ve psikolojik olarak daha hızlı toparlanacaktır.
Tam hatırlamamakla birlikte, Ankara Üniversitesi’nden bir Prof. Dr. (İsmi Emine ama soyadını hatırlayamıyorum) 1992 Erzincan Depremi’ni yaşayanlarla ilgili bir araştırma yapmıştı. (Dijital ortamda çok arama yapmama rağmen o makaleyi bulamadım).
Araştırmanın özeti şöyleydi:
“Afeti yaşayan bireylerin %23’ünün bozulan psikolojik durumlarının 5 yıl içinde düzelebileceği, geriye kalan %72’lik oranın ise ancak 25 yılda normal psikolojik yapıya kavuşabileceği” tahmini ortaya konulmuş.
Buradan çıkardığımız sonuç:
Deprem gerçeğini kabul eden ve onunla yaşamayı öğrenmeye çalışan %23’lük kesim, afetler öncesinde ellerinden geleni yaptıkları için olası kayıplar karşısında kendilerini fazla suçlamaz; bu sayede stres yönetiminde daha başarılı olup, toparlanma sürecini daha hızlı tamamlayabilirler.
Diğer kesim ise, afetlerin farkında olmalarına rağmen hazırlık yapmadıkları için yaşadıkları kayıpları kendi ihmallerine bağlayarak, kendilerini suçlayıp ağır travmalarla uzun yıllar mücadele eder.
Ağır travmatik sonuçlar yaşanmaması için gelin AFAD’ın verdiği afet farkındalık eğitimlerine katılarak, afetlerden önce hangi eğitim ve tedbirleri almamız gerektiğini, afetler esnasında nasıl hareket etmemiz gerektiği, afetlerden sonra nelerle karşılaşacağımızı, kendi kendimize nasıl yardım edebileceğimizi ve afetlerden sonra hangi sorumluluk/görevlerimiz olduğunu ile ilgili eğitimler alın.
Hatırlatma; Bu hayatta kalma stratejilerinin içeren eğitimleri, Afet Gönüllüsü olarak AFAD’tan alabilirsiniz.
Ne diyelim, herkes öncelikle kendi kendini afetlere hazırlamalı.
Bir başkasının, sizin yerinize afetlere hazırlanması mümkün değil.
Afetsiz günler dilerim.
