Muhtarlar ve Afetlerdeki Görevleri
Sedat Ergani-Acil Gündem Gazetesi-02.06.2025
Ülkemizde afet ve acil durumlarda Afet Yönetimi Karar Destek Sisteminin hızlı ve etkin bir şekilde işleyebilmesi için “Tek elden yönetim” ilkesi esas alınarak yapılandırılmıştır.
Bu kapsamda ilk adım olarak; 29 Mayıs 2009 tarihli ve 5902 sayılı Kanun’un 17 Haziran 2009’da Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla birlikte; İçişleri Bakanlığı Sivil Savunma Genel Müdürlüğü (SSGM) ile Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğü ve Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Genel Müdürlüğü kapatılmış, bunların yerine Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) kurulmuştur.
AFAD’ın Temel Amacı; afet öncesinde afetlere hazırlık kapsamında risk analizi ve zarar azaltma çalışmalarını yürütmek; eğitim ve tatbikatlar düzenlemek, afet esnası ve sonrasında ise müdahale ve iyileştirme çalışmalarını koordine etmek ve yönetmektir. Bu görevler yerine getirilirken tüm kamu kurumlarıyla koordinasyon içinde çalışılır.
Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) kapsamında ana ve destek çözüm ortaklarının görevleri belirlenmiş olup, AFAD İl Müdürlükleri yıl boyunca eğitim ve tatbikatlarla sistemin eksik ve aksak yönlerini tespit etmeye çalışmaktadır.
Tüm kamu hizmetleri arasında çok önemli bir yeri olan Mahalle Muhtarlıkları, afet planlarında doğrudan görünmeyebilirler ancak halkla birebir iletişim hâlinde olmaları sebebiyle, afet süreçlerinde birincil düzeyde görevli olarak çok büyük bir rol üstlenmektedirler.
İl Afet ve Acil Durum Koordinasyon Kurulu’nda (İAADKK) muhtarları temsilen bir muhtar da görev yapmaktadır. Afet ve acil durumların yaşandığı mahallelerde, olay yeri yönetimini ilk devralan, gelen ekipleri yönlendiren kamu görevlisi mahalle muhtarı veya azalarıdır.
Muhtarlar, afet anında oluşan zararları ve olayın ciddiyetini ilk resmi makamlara rapor eden kişilerdir. İlk acil durum ihbarları, genellikle muhtarlardan teyit alınarak değerlendirilir ve buna göre müdahale ekiplerinin sevki gerçekleştirilir.
Mahalle muhtarları; mahallesinde oluşabilecek deprem, sel, çığ, kaya düşmesi, toprak kayması, yangın gibi afetlerin yanı sıra, sosyal olaylar ve savaş gibi durumlarda da sivil savunma açısından insan gücü, yiyecek, malzeme gibi kaynakların tespit ve bildiriminden sorumludurlar. Bu nedenle Mahalle Muhtarlarımız, ciddi bir görev ve sorumluluk üstlenmektedirler.
Sivil Savunma Kanunu ve ilgili tüzüklerde (Mülga), muhtarlıklara önemli görevler verilmiştir:
• Sivil Savunma Kanunu Madde 13: Sivil savunma hizmetleri için gereken mükellef listeleri muhtarlıklarca hazırlanır ve 30 gün içinde AFAD’a bildirilir.
• Madde 51: Görevli olup yer değiştiren şahısların durumu muhtarlığa bildirmemesi hâlinde idari para cezası uygulanır.
• Madde 53: Talep hâlinde mükellef listelerini veya değişiklikleri zamanında bildirmeyen muhtarlar hakkında cezai işlem uygulanır.
• Tüzük Madde 53: Köylerde sivil savunma planlarının düzenlenmesi, yürütülmesi ve uygulanmasında muhtarlar görevlidir.
Gerçek zamanlı afetlerde muhtarlarımızın görevleri ise şu şekilde özetlenebilir:
Afet öncesinde:
• Mahalle sakinlerinin afetler konusunda bilgilendirilmesi,
• Afetlerden korunma yollarının öğretilmesi,
• Mahalle halkının Temel/Destek/Uzman AFAD Gönüllüsü, Yangın, İlkyardım ve Mahalle Afet Gönüllüleri (MAG) gibi eğitimlere yönlendirilmesi,
• Toplanma alanlarının belirlenmesi ve duyurulması,
• Arama-kurtarma malzemelerinin hazır hâlde tutulması.
Afet esnası ve sonrasında:
• İlk müdahale ve çeşitli yardımlar gelene kadar, halkın kendi imkânlarıyla birbirine yardım etmesinin sağlanması,
• Resmî ekiplerle iş birliği içinde müdahale süreçlerinin yürütülmesi,
• Geçici barınma, gıda, giyim, sağlık gibi hizmetlerin yürütülmesi,
• Sahipsiz, mağdur kişilerin korunması ve ilgili kurumlara yönlendirilmesi,
• Yardımların adil ve hızlı şekilde dağıtılması,
• Kalıcı konut ve yerleşim süreçlerinde rehberlik yapılması.
Özellikle kırsal bölgelerde görev yapan köy ve mahalle muhtarlarımız, afet müdahale ekipleri için en önde gelen iletişim kişileridir.
Yaşanmış bir örnek:
2011 yılında, merkez üssü Kütahya’nın Simav ilçesi olan 5,9 büyüklüğündeki deprem sonrası müdahale için bölgeye intikal ettik. Canlı vb. arama kurtarma ihbarı olmaması nedeniyle, barınma ihtiyacını karşılamak adına çadır kurulumuna başladık. Bölgeden gelen tüm ekipler çeşitli adreslerde çadır kuruyordu, bir mahallede 20 çadır talebi geldiğinde yeterli personelimiz olmadığından, muhtara bu durumu aktardık ve yardımcı olabilecek bir genç grup organize etmesini rica ettik. Muhtarın sağladığı gönüllü gençlerle birlikte 2 kişilik ekibimiz çadır kurulumunu çok kısa bir zamanda mahalle gönüllüleriyle beraber tamamladı. Gençlere anlık uygulamalı eğitim verdim ve böylece ekip kendi içinde hızla organize oldu. 1,5 saat içinde tüm çadırlar kurulmuştu. Bu örnek, doğru kişiyle kurulan doğru iletişimin afetlerde nasıl hızlı müdahale kapsamında büyük fayda sağladığını açıkça göstermektedir.
Muhtarlarımız, AFAD İl Müdürlükleriyle iş birliği içinde mahalle ekipleri oluşturarak, bu kişilere Destek AFAD Gönüllüsü eğitimleri aldırabilirler. Bu sayede afetlere daha dirençli, bilinçli ve hazırlıklı mahalleler inşa edebiliriz.
Sonuç olarak;
En küçük yerleşim birimi olan mahallelerin yöneticisi olan Muhtarlarımız, afet yönetiminde çok kritik bir role sahiptir. Mahallemizde görevini özveriyle yerine getiren, halkla güçlü bağlar kuran, bilinçli ve çözüm odaklı muhtarlarımızın çoğalması dileğiyle…
Afetsiz günler dilerim.
