Hazırlık, Müdahale, İyileştirme ve Zarar Azaltma
Sedat Ergani-Acil Gündem Gazetesi
Afet, toplumların sosyal, ekonomik ve fiziksel yapılarında ciddi bozulmalara yol açabilen, yerel imkanların yetersiz kaldığı, doğa ve insan kaynaklı olaylardır.
Bütünleşik Afet Yönetim’in temel amacı; bu olayların etkilerini en aza indirerek toplumsal direnci artırmaktır. Bu bağlamda afet döngüsü, afet yönetiminin bütüncül bir perspektifle ele alınmasını sağlayan teorik ve pratik bir çerçeve sunar.
Afet Döngüsü dört ana aşamadan oluşmaktadır: Hazırlık, Müdahale, İyileştirme ve Zarar Azaltma.
1. Hazırlık:
Hazırlık aşaması, afetler gerçekleşmeden önce yürütülen olası tehlike ve risklere karşı; planlama, eğitim ve kapasite geliştirme faaliyetlerini kapsamaktadır. Bu aşamada; risk analizi, bireysel veya kurumsal acil durum planlarının hazırlanması, toplumsal bilinçlendirme kampanyaları, tatbikatlar, iletişim ve lojistik sistemlerinin güçlendirilmesi ön plana çıkmaktadır.
Hazırlık, afetin meydana gelme ihtimaline karşı toplumun dayanıklılığını artırmayı hedefler.
Afetlere hazırlık sadece resmî kurumlar tarafından yapılan bir faaliyet olmayıp, dirençli toplum için tüm kamu ve halkın da bu hazırlık aşamasında çok büyük görevleri olduğunu unutmayalım.
Örneğin Depreme Karşı Bireysel Olarak Yapmamız Gereken Hazırlıklar;
Evimiz veya işyerimizin depreme karşı yapısal (Binaların depreme dayanıklılık testi-güçlendirme) veya yapısal olmayan hasarların oluşmaması için (Yüksek çaplı eşyaların sabitlenmesi vb.) güvenlik önlemlerinin alınması, afetlerden sonra kullanacağımız kişisel veya aile ihtiyaçlarının hazırlanması vb.
Afet Döngüsünde, Risk Analizi ve Hazırlık evresi en önemli evrelerinden birisidir.
2. Müdahale:
Müdahale, afetin meydana geldiği anda gerçekleştirilen ve acil ihtiyaçların karşılanmasına yönelik faaliyetleri içerir.
Arama-kurtarma çalışmaları, sağlık hizmetlerinin organizasyonu, geçici barınma olanaklarının sağlanması ve afet bölgesinde koordinasyonun tesis edilmesi bu evrede yürütülen temel çalışmalardır. Müdahale sürecinin etkinliği, doğrudan can kaybı ve maddi zararın boyutunu belirleyici olmaktadır.
Afetler olduğunda müdahale çalışmamalarında resmî kurumların bir çok hazırlığının yanında halkın da afetten hemen sonra kendi kendine müdahale edebilmesi zarar azaltma evresinde çok büyük rol oynamaktadır.
Örneğin;
Birleşmiş Milletlerin Afetlerden sorumlu dairesi, yapmış olduğu bir istatistik çalışmasında; yıkıma uğrayan yaşam alanlarındaki ilk ve acil kurtarma işlemlerinin %85’ini afetten sağ kurtulan halkın yaptığı tespit etmiştir. Bu vesile ile o acı güne halk olarak en azında eğitimli olarak hazırlanmamızın hayati öneme sahip olduğunu bir kez daha hatırlatmış olalım.
3. İyileştirme:
İyileştirme aşaması, afetin ardından kısa, orta ve uzun vadeli faaliyetleri kapsar. Bu süreçte, hasar gören altyapının yeniden inşası, ekonomik faaliyetlerin canlandırılması, sosyal hizmetlerin devamlılığının sağlanması ve toplumsal psikolojinin desteklenmesi öncelikli hedeflerdir.
İyileştirme, yalnızca fiziksel yapıların onarımını değil, aynı zamanda toplumsal dayanışma ve sosyal düzenin yeniden tesisini de içerir.
4. Zarar Azaltma:
Zarar azaltma, afet risklerini minimize etmeye yönelik önleyici ve koruyucu tedbirlerin alınmasını ifade eder. Yapısal önlemler (Depreme dayanıklı bina tasarımı, altyapı güçlendirmeleri) ve yapısal olmayan önlemler (Yasal düzenlemeler, arazi kullanım planlaması, çevresel koruma politikaları) bu aşamanın temel unsurlarındandır.
Zarar azaltma faaliyetleri, gelecekte meydana gelebilecek afetlerin yıkıcı etkilerini önemli ölçüde azaltmayı amaçlar.
Sonuç olarak:
Afet döngüsü, birbirini tamamlayan dört evreden oluşan dinamik bir süreçtir. Bu döngü, yalnızca afet sonrası müdahaleyi değil, afet öncesi risk azaltma ve hazırlık faaliyetlerini de kapsayarak sürdürülebilir bir afet yönetim sistemi geliştirilmesine olanak tanır.
Etkin bir afet yönetimi için, devlet kurumlarının, yerel yönetimlerin, sivil toplum kuruluşlarının ve bireylerin iş birliği içinde hareket etmesi gerekmektedir.
Not: Şekil, Kapsamlı Afet Yönetim Döngüsü (Erkan A. (2010: 9), Özmen R. (2016: 10).
