Türkiye, göreve başladığı birinci günden itibaren Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti’ni desteklemeyi sürdürüyor.
Libya’nın doğusundaki gayrimeşru silahlı güçlerin lideri Hafter, ülke içinde daha fazla bölgeyi silah zoruyla denetimi altına alırken, darbeci öndere birtakım Avrupa ve bölge ülkeleri de dayanak veriyor.
MISIR VE FRANSA’DAN HAFTER’E DESTEK
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Mısır, ve Fransa üzere ülkelerin takviyesini alan Hafter’in, Nisan 2019’da milislerine Trablus’u ele geçirmek için taarruz buyruğu vermesiyle, zati uzun müddettir istikrarsızlıkla boğuşan Libya yeni bir şiddet sarmalına sürüklendi.
Hafter, bölgesel destekçilerinden tedarik ettiği mali kaynak, ağır silah, paralı asker, silahlı insansız hava araçları (SİHA), savaş uçakları ve bunları kullanacak askeri danışmanlık takviyesiyle Trablus’un kapılarına kadar dayandı.
TÜRKİYE İLE LİBYA ORTASINDAKİ İŞ BİRLİĞİ
Başından beri Hafter ve bölgesel destekçilerinin, başşehri ve ülkeyi silah zoruyla denetim altına alma niyetindeki bu darbe teşebbüsüne karşı çıkan Türkiye, milletlerarası meşruiyete sahip Libya hükümetine takviyesini açıkladı.
Tarihler 27 Kasım 2019’u gösterdiğinde Türkiye’yi ziyaret eden Libya Başbakanı Fayiz es-Serrac’ın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’la gerçekleştirdiği görüşmenin akabinde, iki ülke ortasında “deniz yetki alanlarının sınırlandırılması” ve “askeri güvenlik iş birliği” mutabakat muhtıraları imzalandı.
Bugüne kadar Libya’da çıkarlarını Hafter’e ve onun ülkeyi silah zoruyla ele geçirmesi üzerine kuran bölgesel ülkelerden bu muahedeye itirazlar yükselirken, Hafter de muahede hayata geçmeden evvel Trablus’a yönelik hücumlarını ağırlaştırdı.
HAFTER’İN TRABLUS SALDIRILARI
Bu periyotta Rus özel güvenlik şirketi Wagner’e bağlı paralı askerlerin Hafter saflarında yer aldığına yönelik haberler de sıklıkla gündeme geldi.
Wagner’den aldığı takviyenin yanı sıra BAE’nin sağladığı SİHA’larla hava hakimiyetini perçinleyen Hafter, amaç gözetmeksizin sivil yerleşimleri de içine alacak biçimde başşehrin içlerine saldırmayı sürdürdü. Bu akınlarda yüzlerce sivil hayatını kaybetti, konutlarını terk etmek zorunda kalan yüz binlerce sivil de Trablus’un iç bölgelerine yanlışsız kaçmaya başladı.
LİBYA TEZKERESİ TBMM’DE KABUL EDİLDİ
Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), şimdi yılın birinci günlerinde Libya’ya asker gönderilmesine ait tezkereyi oylamak üzere 2 Ocak’ta harika oturumla toplandı. Tezkere oy çoğunluğuyla kabul edildi.
Türk Silahlı Kuvvetleri’ne (TSK) bağlı askeri uzmanlar Libya’ya gelerek, Libyalı muhataplarına danışmanlık hizmeti vermeye başladı. Bu sırada Hafter, savaşta dengelerin değişeceği kaygısıyla Trablus’a yönelik taarruzlarını şiddetlendirdi.
Hafter’e bağlı bir SİHA, 4 Ocak’ta Trablus’un güneyindeki Hadba Askeri Lisesi’ndeki gençleri maksat aldı. Akında birçok öğrenci en az 30 kişi hayatını kaybetti.
Hafter’e bağlı güçler, 6 Ocak’ta da Trablus’un 450 kilometre batısındaki Sirte kentine farklı cephelerden eş vakitli atak başlattı. Kent içindeki silahlı bir kümenin taraf değiştirmesiyle, Libya ordusu kentteki sivillerin de can güvenliğini düşünerek Sirte’den çekildi.
Libya içinde kritik bir kenti ele geçiren Hafter’in Trablus’u da silah zoruyla ele geçirme ısrarı daha da perçinlendi.
TÜRKİYE VE RUSYA ATEŞKES İÇİN DEVREDE
Türkiye ile Rusya ortasında gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda, iki ülke 12 Ocak’ta geçerli olmak üzere ortak ateşkes daveti yaptı. Libya hükümeti, davete olumlu karşılık verirken, Hafter ateşkesi 12 Ocak gece yarısına dakikalar kala lakin kabul etti.
Ardından taraflar ateşkesi bir mutabakata dönüştürmek için 14 Ocak’ta Rusya’nın başşehri Moskova’da buluştu. Libya hükümeti ateşkes metnini imzalarken, Hafter, Rus konut sahiplerini de şaşkına çevirerek ateşkesi imzalamadan gece yarısı Moskova’dan ayrıldı.
Hafter milisleri cephede ateşkesi vakit zaman ihlal ederken, gözler 18 Ocak’ta Almanya’nın başşehri Berlin’de düzenlenecek Libyalı tarafların da iştirakçisi olduğu konferansa çevrildi.
Ancak, bunun öncesinde ülkenin doğusundaki petrol üretim tesislerini denetim eden Hafter’e bağlı kümeler, ülkedeki petrol üretimini durdurduklarını açıkladı. Petrol kesintisinin “bir halk hareketi olduğunu” tez eden Hafter’in, Berlin Konferansı’na bir gün kala ülke iktisadının temel kaynağını siyasi koz olarak kullanması tenkitlere neden oldu.
Buna karşın 18 Ocak’ta Berlin’de 12 ülke ve dört milletlerarası kurumun iştirakiyle Libya’da kalıcı ateşkes sağlanması emeliyle bir konferans düzenlendi. Önderler ve Libyalı aktörler, ülkedeki krizi görüşürken, Hafter milisleri ise Trablus’a yönelik taarruzlarını sürdürdü ve bilhassa kentin güneyinde çatışmalar ağırlaştı.
Berlin Konferansı’ndan da ateşkes muahedesini imzalamadan ayrılan Hafter, ataklarına devam edeceği sinyalini verdi. Gerek Trablus gerekse Libya’nın öteki bölgelerinde Hafter milislerinin akınları nedeniyle ülkedeki şiddet sürat kesmedi.
BARIŞ FIRTINASI ADIMI
Libya’da birinci koronavirüs olayı 23 Mart’ta tespit edildi. Hükümet, salgın öncesinde sokağa çıkma yasağını da içeren bir dizi tedbir aldı.
Hafter milisleri, birinci hadisenin ortaya çıkmasından yalnızca bir gün sonra ortalarında hastanelerin de bulunduğu Trablus’un sivil yerleşim bölgelerine yönelik son periyottaki en ağır ataklarından birini gerçekleştirdi.
Hükümet güçleri, sahra hastanelerini, tabipleri, okulları, devlet kurumlarını ve sivil hayat alanlarını amaç alan Hafter milislerine karşı uzun müddettir savunma durumundaydı. Lakin, Libya ordusu, 25 Mart’ta sivillerin hayatını korumak için savunmadan akına geçtiklerini duyurarak, “Barış Fırtınası Operasyonu”nu başlattı.
Libya ordusunun başlattığı operasyona birinci etapta Hafter milisleri sert bir savunma sergiledi. Lakin vakitle Hafter’in savunma sınırı çökmeye başladı.
Libya hükümeti, 13 Nisan’daTrablus’tan ülkenin batısındaki Tunus sonuna kadar uzanan 3 bin kilometrekarelik alanı Hafter milislerinden temizledi.
Libya ordusunun başlattığı “Barış Fırtınası” operasyonu kapsamında Hafter’e bağlı çok sayıda uçak, helikopter, SİHA, tank, top, zırhlı araç, ağır silah ve milislerin kullandığı tesis imha edildi.
Hafter’e bağlı milisler, alanda yaşadığı kayıpların akabinde başkentteki sivil yerleşim bölgelerini daha da ağır bombardımana tutarak intikam almaya çalıştı.
HAFTER GERİLEMEYE BAŞLADI
Libya içinde daima silah zoruyla denetim ettiği alanı genişleterek konumunu belirleyen Hafter, bu sayede milletlerarası dayanağın yanı sıra içerdeki ittifaklarını da artırmaya çalıştı. Lakin, ülkenin batısında yaşadığı kayıpların akabinde, Hafter’in kendi denetim ettiği alanda da otoritesi sarsılmaya başladı.
Yaşadığı mağlubiyetin akabinde ülkeyi kimin yöneteceğini belirlemek üzere taraftarlarını sokağa çağıran Hafter, 27 Nisan’da “ülkenin başına geçtiğini” duyurdu. Lakin, Hafter’in bu sefer kendi müttefiklerine karşı yaptığı bu darbe teşebbüsü milletlerarası reaksiyona neden oldu ve ülke içinde de karşılık bulmadı.
Libya ordusu Trablus’un 140 kilometre güneybatısında, 50 kilometrekarelik alana konseyi, savaş uçaklarına uygun pistleri, hangarları, akaryakıt tankerleri, araç depoları, binlerce askeri dışarıdan dayanak almadan konuşlandırma kapasitesiyle stratejik ehemmiyetteki Vatiyye’yi günler süren hava operasyonlarının akabinde 18 Mayıs’ta geri aldı.
HAFTER’İN TRABLUS’U ELE GEÇİRME SEVDASI SONA ERİYOR
Hafter’e bağlı milisler, yaşadıkları tüm bu kayıpların akabinde Trablus’un güneyindeki mevzilerinden kent içindeki sivil yerleşim bölgelerine yönelik ataklarını daha da şiddetlendirdi.
Libya ordusu, haziran ayının başında Hafter milislerini bir kaç gün içinde Trablus vilayet sonunun tamamından, daha sonra da başşehrin güneyindeki Terhune ve Beni Velid’den çıkardı. Bu sayede Libya ordusu ülkenin batısındaki temel toplumsal, idari, ticari nüfus merkezlerini ve bunları ortasındaki temas noktalarını denetim altına aldı.
Libya ordusunun ilerleyişi Trablus’un 450 kilometre batısındaki Sirte kentine kadar devam etti. Hafter saflarındaki SİHA ve kimliği bilinmeyen milletlerarası savaş uçakları, Libya ordusunun ilerleyişini Sirte açıklarında durdurdu.
HAFTER’İN GERİDE BIRAKTIĞI PATLAYICILARI TSK TEMİZLİYOR
Hafter’e bağlı milis ve paralı askerlerin, Trablus’un güneyinden çekilirken sivil bölgelere tuzakladıkları çok sayıda mayın, el üretimi patlayıcı ve mühimmatın temizlenmesi için Türk Silahlı Kuvvetleri’ne (TSK) bağlı gruplar alana indi.
Başta Trablus olmak üzere Hafter milislerinin işgalinden kurtarılan bölgelerde sivil halkın meskenlerine inançlı dönüşünün sağlanması için, Türk Kara, Deniz, Hava Kuvvetlerine ilişkin bomba imha uzmanları, Özel Kuvvetler, SAS ve SAT ögelerinin tuzaklanan patlayıcılar ve mayın sistemlerini temizleyerek hayatı olağana döndürme çalışmaları sürdü.
Mayın ve EYP tarama paklık faaliyetlerinin yanı sıra, TSK, Libya ordusuna bu alanlarda eğitimlerine de sürat verdi. İki ülke ortasındaki askeri iş birliği sayesinde sivillerin inançlı bir halde meskenlerine dönmesinin önü açıldı.
SAHADAKİ İSTİKRAR SİYASİ DİYALOG KAPISINI ARALADI
Türkiye ile Libya ortasında imzalanan mutabakat muhtıralarının ivme kazandırdığı Türkiye-Libya iş birliği sayesinde, bugüne kadar tamamiyle Hafter’in lehine görünen askeri istikrarlar değişti.
Libya hükümetinin, başşehrin güneyi ve ülkenin batısındaki temel nüfus merkezlerini Hafter milislerinden arındırmasıyla, Libya denklemini Hafter’in başşehri ve idaresi silah zoruyla ele geçirmesi üzerine kuran milletlerarası aktörler de darbeci generalin bu vaadini gerçekleştiremeyeceğini anladı.
Hafter’i destekleyen BAE, Mısır, Fransa ve bilhassa Rusya üzere milletlerarası aktörler, askeri üniformaların içinde Orta Doğu karikatürü bir isimdense, Suheyrat Mutabakatı içinde de meşruiyet taşıyan Tobruk Temsilciler Meclisi Lideri Akile Salih üzere sivil siyasi bir isimle çıkarlarını yürütme arayışına girdi.
Uluslararası toplumun da baskıları sonucu Libya Başbakanı Serrac ve Tobruk Temsilciler Meclisi Lideri Akile Salih, 21 Ağustos’ta karşılıklı ateşkes ilan ettiklerini duyurdu.
TÜRKİYE’NİN TAKVİYESİ ALANA İSTİKRAR GETİRDİ
Söz konusu adım, Libya’da uzun bir mühletten sonra iki tarafın da bağlı kalacağını duyurduğu ve çatışmasızlık sonrasında gelen bir ateşkes olması nedeniyle olumlu bir beklenti ortamı oluşturdu. Akabinde ülke iktisadının temel kaynağı petrol üretimi tekrar başladı.
Libya Başbakanı Serrac, eylül ayında yaptığı açıklamayla, diyalog komitesinin, yerine geçecek isim üzerinde uzlaşı sağlaması halinde vazifesi bırakmaya ve böylelikle siyasi tahlil için taviz vermeye hazır olduğunu duyurdu.
Ateşkesin akabinde Libya krizinin tahliline ait birçok başkentte farklı alanlarda müzakere masaları kuruldu ve krize siyasi tahlil bulunması için arayışlar devam etti. Siyasi tahlil arayışındaki müzakereler birinci günlerdeki ivmesini kaybetmesine karşın ülkedeki çatışmasızlık durumu devam ediyor.
Bir yıl içinde bugün gelinen noktaya bakıldığında, bölgesel ve milletlerarası birçok uzman, iki ülke ortasında imzalanan mutabakat muhtıralarının akabinde Türkiye’nin Libya’ya dayanağı ve alana getirdiği istikrar sayesinde bugünkü müzakere ve siyasi tahlil ortamına gelindiğinin altını çiziyor.
SIRADAKİ MAKSAT ÇAĞDAŞ VE PROFESYONEL ORDU
Arap Baharı isimli süreçte Muammer Kaddafi rejiminin yıkılmasıyla ortaya çıkan devlet kurumlarındaki yetersizlik, bunların başında da çağdaş ve profesyonel bir ordunun olmayışı, Libya’nın son devirdeki birçok zahmetinin ardındaki temel neden olarak gösteriliyor.
İki ülke ortasındaki askeri ve güvenlik iş birliği mutabakat muhtırası, Türkiye tarafından eğitim, danışmanlık, deneyim transferi, planlama ve gereç dayanağı verilmesi, talep edilmesi halinde Türkiye ve Libya’da müşterek bir Savunma ve Güvenlik İş Birliği Ofisi kurulması, eğitim, teknik bilgi, dayanak, geliştirme, bakım, tamir, kurtarma, imha, liman ve müşavirlik dayanağı sağlanması ve mülkiyeti elde olmak kaydıyla kara, deniz ve hava araçları, teçhizatı, silahları, bina ve arazi (eğitim üsleri) tahsisi, kabul eden tarafın davetiyle, tarafların sonları içerisinde, Silahlı Kuvvetlerinin bünyesinde bulunan Kara, Deniz, Hava Kuvvetlerinin faaliyet alanlarına yönelik müşterek olarak askeri planlama, deneyim transferi, eğitim ve öğretim faaliyetleri ile silah sistemi ve teçhizatın kullanımına yönelik eğitim ve danışmanlık hizmeti verilmesi bahislerini kapsıyor.
Mutabakat Muhtırası tıpkı vakitte, güvenlik ve askeri eğitim ile öğretim, tatbikat ve eğitimlere yahut ortak tatbikatlara iştirak, güvenlik ve savunma sanayi, terörizm ve yasa dışı göç ile gayret, kara, deniz ve hava hudutlarının güvenliği, narko terör ve kaçakçılık ile uğraş, EYP/PMİ harekatları ve doğal afet yardım harekatları mevzularında eğitim, bilgi ile deneyim mübadelesi ve müşterek harekatları yürütme, farklı alanlarda iş birliği ve taraflar ortasında temas ziyaretleri, savunma ve güvenlik kuvvetlerinin teşkilat yapısı, savunma ve güvenlik ünitelerinin yapısı ve teçhizatı, işçi idaresini içeriyor.
Türkiye’nin Libya için çağdaş, profesyonel bir ordu kurulması istikametindeki çalışmaları ve bu alandaki danışmanlığı da tüm süratiyle devam ediyor.
Bu kapsamda, TSK’nın Libya ordusuna yönelik askeri eğitim programı birinci mezunlarını kasım ayında verdi. Libya ordusunun memleketler arası standartlara ulaşması emeliyle TSK çalışanı tarafından verilen 8 haftalık eğitimleri tamamlayan Libyalı askeri öğrenciler için Trablus’ta mezuniyet merasimi düzenlendi.
TÜRKİYE’DEN LİBYA’YA DAYANAK TEYİT EDİLDİ
Libya’ya asker gönderilmesine ait tezkerenin 2 Ocak 2021’den itibaren 18 ay mühletle uzatılması TBMM Genel Konseyinde 22 Aralık’ta kabul edildi.
Bunun akabinde Ulusal Savunma Bakanı Hulusi Akar, Türk birliklerini denetlemek üzere 26 Aralık Cumartesi günü Genelkurmay Lideri Orgeneral Yaşar Güler ve kuvvet kumandanlarının da bulunduğu üst seviye askeri heyetle Libya’ya bir ziyaret gerçekleştirildi. Kelam konusu üst seviye ziyaret, zamanlaması ve taraflara verdiği kritik bildiriler bakımından büyük kıymet taşıdığı biçiminde yorumlandı.
Akar, ziyaret kapsamında Libya Savunma Bakanı Selahaddin Nemruş, Libya Devlet Yüksek Kurulu Lideri Halid el-Mişri, İçişleri Bakanı Fethi Başağa ve öbür yetkililerle görüştü. Akar’ın ziyaretinde Libya’daki hükümete dayanak iletilerinin yanı sıra, Hafter’in tehdit açıklamalarına verdiği karşılıklar da bölge basınında geniş yankı uyandırdı.
Libyalı taraflar ortasında müzakerelerin tıkandığı ve kritik bir eşiğe gelindiği bir periyotta Türkiye’den üst seviye bir heyetin ülkeyi ziyaret etmesi, Libya’daki hükümete takviyenin süreceği halinde değerlendirilirken, Hafter için ise “gözdağı” olarak yorumlandı.
AKAR’IN ZİYARETİNDEN BİR GÜN SONRA MISIR HEYETİ TRABLUS’A GELDİ
Son 6 yıldır Trablus’a resmi heyet göndermeyen Mısır’daki Abdulfettah es-Sisi idaresi, Türk askeri heyetinin başkentte temaslarda bulunduğu günün akşamı Trablus’a geldi.
Mısır heyetinin Trablus idaresinden “ziyaretin kapalı tutulmasını istediği” mahallî basına yansıdı. Mısır heyetinin istihbarat yüklü olması dikkati çekerken, medyaya yansıyan bilgilere nazaran, Kahire idaresi yeni devirde Trablus hükümeti ile uygun bağlantılar geliştirmeyi hedefliyor.
Kahire’nin çok yıl ortadan sonra Trablus’a heyet göndererek hükümetle temas dileği, son periyotta dengelerin, Türkiye’nin dayanağıyla Libya hükümetinin lehine, Hafter ve bölgesel müttefiklerinin ise aleyhine değiştiğinin bir teyidi olarak değerlendirildi.
