Teknoloji dünyası yapay zekanın yeteneklerini konuşurken, art planda büyüyen devasa bir etraf krizi sessizce ilerliyor.
Hollandalı araştırmacı Alex de Vries-Gao liderliğinde hazırlanan ve Cell üzere itibarlı platformlarda yankı bulan yeni bir çalışma, yapay zeka data merkezlerinin çevresel ayak izine dair telaş verici bilgiler sundu.
Raporun en çarpıcı bulgusu su tüketimi üzerine: Yapay zeka sistemlerinin yıllık su tüketimi 312 ila 765 milyar litreye ulaştı.
Bu sayı, tüm dünyada bir yılda tüketilen ambalajlı (şişelenmiş) su ölçüsünü geride bırakıyor.
KARBON AYAK İZİ DE ARTIYOR
2025 projeksiyonlarına dayanan çalışma, yapay zeka sanayisinin karbon ayak izinin New York kentinin yıllık emisyonuna (yaklaşık 32-80 milyon ton CO2) muadil hale geleceğini öngörüyor.
Yapay zeka artık yalnızca bir yazılım sorunu değil; havacılık yahut ağır sanayi üzere fizikî bir etraf sorunu olarak tanımlanıyor.
ASIL HATALI KİM
Kamuoyundaki yaygın kanının bilakis, su ve güç tüketimindeki asıl patlama yapay zeka modellerinin “eğitilmesi” sırasında yaşanmıyor.
Asıl büyük maliyet, “Çıkarım” ismi verilen, modelin canlı kullanıma geçip kullanıcı sorularını yanıtladığı kademede ortaya çıkıyor.
Milyarlarca kullanıcının ChatGPT, Gemini yahut Claude üzere araçlara her gün sorduğu sorular, görsel üretim talepleri ve daima çalışan asistanlar, sunucuların 7/24 çalışmasına neden oluyor.
Bu sunucuların çok ısınmasını önlemek için kullanılan soğutma sistemleri ise muazzam ölçüde tatlı suyun buharlaşması demek.
Önceki araştırmalar, standart bir yapay zeka sohbet botuyla yapılan 20 ila 50 soruluk bir diyaloğun, yaklaşık 500 ml (bir küçük şişe) su tüketimine denk geldiğini varsayım ediyordu. Milyarlarca sorgu düşünüldüğünde bu tüketim çığ üzere büyüyor.
ŞEFFAFLIK EKSİKLİĞİ
Raporda dikkat çekilen bir öbür kritik nokta ise “Şeffaflık Eksikliği”. Google, Microsoft ve Meta üzere teknoloji devleri çevresel raporlar yayınlasa da bu raporlarda yapay zeka iş yükleri ile başka bulut hizmetleri (e-posta, depolama vb.) ekseriyetle ayrıştırılmıyor.
Araştırma muharrirleri, yapay zekanın artık telekomünikasyon yahut güç kesimi üzere sıkı düzenleyici kontrollere tabi tutulması gerektiğini savunuyor.
Teknoloji şirketlerinin, data merkezlerini daha verimli hale getirme gayretleri (su tasarrufu sağlayan teknolojiler vb.) takdir edilse de yapay zeka talebindeki geometrik artış, sağlanan tasarrufları yutuyor ve toplam tüketimi üst çekiyor.
