Yapay zeka hayatımıza çok hızlı giriş yaptı. Alışkanlıklarımızın merkezine oturdu ve çoğumuz farkına varmadan, yavaş yavaş ama sorgusuz sualsiz bu konforun içinde bulduk kendimizi. Yapay zeka gerçeği tabi ki bir köşe yazısına sığamayacak kadar geniş ve kapsamlıdır. Ancak yine de bildiğim kadarını, öğrendiklerimi ve bu konuyla ilgili duygu ile düşüncelerimi sizlerle paylaşmak istedim.
Yazdıkça çoğalan bu konuyu sıkılmadan okuyabileceğiniz şekilde sadeleştirerek üç haftalık bir yazı dizisine indirgeyebildim. Bu haftaki yazıyla konuya giriş yapalım isterseniz…
Hepimizin bildiği gibi toplumsal hayatta ehliyet ve liyakat kavramları hayati öneme sahiptir. Ehliyet, toplumsal yararı olan bir işi yapabilme yetkinliğiyken; liyakat o işe layık olma, hak etme özelliklerine sahip olunmasıdır. Bu nedenle bir toplumda bu kavramlar değersizleştirildiğinde ya da zedelendiğinde kurumsal çöküş, adaletsizlik ve toplumsal huzursuzluk kaçınılmaz olur.
Birçok alanda hayatımıza konfor sağlayan, işlerimizi kolaylaştırıp her soruya çok kısa sürelerde cevap verebilen bu teknolojinin hayatımıza girmesiyle bu kavramların önemsizleştiği ya da “sisteme itaat eden/hizmet eden” insanların öne çıktığı görülmektedir. Dolayısıyla bu düşünceler günümüz iş dünyasında çok ciddi bir dönüşüme ve yapısal bir probleme dönüşme yolunda hızla ilerliyor.
Gelin, bugün bu durumu samimi ve gerçekçi bir şekilde analiz edelim.
Şu anda 21. yüzyıldayız. Bu yüzyıl; sosyolojik, teknolojik ve kültürel açıdan en yaygın olarak “Bilgi Yüzyılı”, “Dijital Çağ” veya “Teknoloji Yüzyılı” olarak adlandırılmaktadır. İnternetin, yapay zekanın, otomasyonun ve küresel veri ağlarının hayatın merkezine yerleşmesi nedeniyle bu isimleri almıştır.
Yapay zeka (AI), bilgisayarların veya makinelerin insan gibi düşünebilmesi, öğrenmesi ve karar verebilmesi teknolojisidir. Bu teknolojinin muazzam bir veri havuzuna sahip olduğunu biliyoruz. Üstelik bu havuz elinin altında olduğu için yapay zeka her türlü veriyi anında işleyip sonuç çıkarabilmektedir.
Bu durum, “ehliyet” olarak kabul edilen teknik bilgi birikimi veya ezbere dayalı uzmanlıkların bir kısmını sıradan hale getirdi. Mesela bir hukuk danışmanı veya bir veri analisti artık sadece “bilgiyi elinde tuttuğu” için liyakatli sayılmıyor; çünkü yapay zeka bu bilgiyi isteyen herkese saniyeler içinde sunabiliyor. Bu gerçek, kurumlarda ve iş dünyasının genelinde uzmanlığı olan insanlar yerine; yapay zeka sistemlerini talimatlara göre çalıştıran, sorgulamayan ve daha az maliyetli “operatörlerin” tercih edilmesine yol açıyor. Böylece liyakat dediğimiz husus ortadan kalkarak, insanı sisteme hizmet eden bir makineye dönüştüren tehlikeli bir alan açılmış oluyor.
İnsanı ürküten bu durumlara neden olan yapay zekanın ne olduğuna daha geniş pencereden göz atalım isterseniz. Yapay zeka (İngilizce: Artificial Intelligence veya AI), bilgisayar sistemlerinin ve algoritmaların; öğrenme, akıl yürütme, problem çözme, algılama ve karar verme gibi normalde insan zekasına özgü olan yetenekleri taklit etme ve yerine getirme becerisidir.
Bu kavram toplumsal hayatımızda yeni yeni duyulmaya başlasa da geçmişi, ortalama bir insan ömründen fazladır. İlk defa 1956 yılında Dartmouth Konferansı’nda John McCarthy tarafından ortaya atılan kavramın; Dar Yapay Zeka, Genel Yapay Zeka ve Süper Yapay Zeka sistemleri olarak üçe ayrıldığını görmekteyiz. Bu ayrımın temeli, sistemin gelişmişlik düzeyi ve yeteneklerinin ölçüsüyle alakalıdır.
Günümüzde kullanılan tüm yapay zekalar Dar Yapay Zeka (ANI – Artificial Narrow Intelligence) sınıfındandır. Örneğin dil çevirisi, sesli asistanlar, sohbet botları ve dolandırıcılık tespiti gibi alanları kapsar. Henüz geliştirilmemiş teorik aşamadaki diğer iki yapay zeka modeli ise bir insanın yapabildiği her türlü zihinsel görevi öğrenip uygulayabilen, zekası ve problem çözme kapasitesiyle insan zekasını tüm alanlarda geride bırakabilecek özellikteki sistemlerdir.
Buraya kadar okuyanları daha fazla sıkmadan araya konuyla alakalı bir Temel fıkrası eklemek istiyorum:
Ne Var Ne Yok…
Ünlü bir bilişim şirketinde çalışan bilim insanları, dünyanın en hızlı ve en akıllı yapay zekasına sahip bilgisayarını yapmışlar. Sonra da bütün dünyaya, bu bilgisayarın bilemeyeceği soru olmadığını ve bilgisayarın yanıtlayamayacağı soruyu sorana 1 milyon dolar ikramiye vereceklerini ilan etmişler.
Bunu duyan her ülke kendi içinde yarışma düzenleyerek bir soru hazırlamış ve belirli bir günde sırayla soruları sormaya başlamışlar. Bilgisayar sorulan sorulara birkaç saniye ile birkaç dakika arasında yanıt veriyormuş.
Sıra ülkemizin temsilcisi Temel’e gelmiş. Temel, bilgisayara yaklaşıp yazılı sorusunu bilgisayara okutmuş. Bilgisayar çalışmaya başlamış; bir dakika, bir saat derken akşam olmuş ve bilgisayardan dumanlar çıkmaya başlamış. Bilim insanları koşup bilgisayarı kapatmışlar. Temel’e dönüp kazandığını bildirmişler. Ödül töreninde grubun başkanı 1 milyon dolarlık çeki Temel’e uzatmış ve kulağına eğilip sormuş:
– Ona ne sordun?
Bizimki cevap vermiş:- Çok basit bir soruydu, “Ne var, ne yok?” dedim.
Yukarıda anlattığım kısa hikâye tabii ki gerçekten olmuş bir olay değildir! Ama zihnimizin nasıl çalıştığını öykülemek adına iyi bir örnek olduğu için anlattım. “At” ve “Boynuz” dediğimde hepimizin aklına bir şeyler gelir. Ama “Boynuzlu At” dediğimde her ikisini birleştirip duyularımla biçimlendirmem gerekir. Çünkü biliyoruz ki böyle bir at yeryüzünde bugüne kadar görülmemiştir. Olmayan bir şeyi ancak duyularımız yoluyla kavramsal olarak üretebiliriz. Bilim insanlarına göre zihnimizin tüm içeriği ya duyumdan ya düşünümden gelmektedir. Hatta duyumsamadığımız bir şeyi düşünemeyeceğimiz iddia edilir. Biz insanlar duyular yoluyla dış dünyadaki nesneleri algılarız. Duyularımıza göre biçimlendiririz. Yani kişinin zihninde daha önce duyularına temas etmemiş hiçbir şey şekillenemez. Dolayısıyla duyumsamadığımız bir şeyi de bilemeyiz.
Peki, yapay zeka nasıl düşünür? Bakalım isterseniz…
Haftaya kaldığımız yerden devam edeceğiz. Afetsiz günler dileğiyle…
