BİR YÜZÜK HİKAYESİ…

BİR YÜZÜK HİKAYESİ…

Platon’un ‘Devlet’ adlı eserini duymayan yoktur. Bu kitapta anlatılan “yüzük” hikayesine göre; “Gyges” Lidya kralının çobanlarından birisidir. Depremin hiç eksik olmadığı Ege bölgesinde günün birinde yine bir deprem meydana gelir ve hayvanlarını otlatan çobanın bulunduğu yer çatlayarak bir büyük yarık açılır. Gyges meraklıdır ve bu merakına yenik düşer, yarığın içine iner ve orada altın bir yüzük bulur.

Gel zaman git zaman kral bütün çobanları toplantıya çağırır. Bu toplantıya parmağındaki yüzükle katılan Gyges farkına varmadan yüzüğün taşını avucunun içine çevirir. Bunu yaptığı anda “görünmez” olur. Kendisi kadar orada bulunanlar da şaşkınlık içerisinde kalırlar. Yüzüğün taşını çevirince tekrar görünür olan Gyges, böylece yüzüğün tılsımını keşfetmiş olur.

Hikayeye göre kahramanımız bir plan yapar; yüzüğün sayesinde görünmez olarak saraya girer ve kraliçeyi baştan çıkartır. Kraliçenin yardımıyla kralı öldürerek kralın yerine geçer. Yani yüzüğün sayesinde çobanımız kral olur.

Aslında bu hikaye insan doğasını anlatan; tabiatın bir parçası olan insanın gücü eline geçirdiğinde, dilediğini yapabilme özgürlüğüne sahip olmanın verdiği avantajı nasıl ahlaksızca kullanabileceğini gösteren bir mittir. Kaldı ki farkına varılmadan, yakalanma korkusu olmadan, ceza almayacağını bilerek yapılan ahlak dışı eylemlerin sonucunda karlı çıkıyorsanız, suçluluk ve pişmanlık duymanıza da gerek kalmayacaktır.

Devlet isimli eserinin 359 ve 360. Sayfalarında Platon; “Haksızlıktan şikayet edenler haksızlığa uğrayanlardır. Eğer güçleri yetseydi, haksızlık etmek fırsatını bulan herkes, haksızlık ederdi.” Diye yazmıştır.  Bu sözler aslında insanın aç gözlülüğünün, kendisinde olanla yetinmeyip hep fazlasını isteme alışkanlığının ve tabiatının ahlaksız tarafının dışa vurumudur. Burada şu soru aklımıza gelebilir. “Yakalanmamak” üzerine kurgulanmış bu ölçüsüzlüğün sahibi hemcinsimiz, doğaya ve kendi nesline karşı yaptığı haksızlık ve ahlaksızlığı hangi güçle dengeleyecektir?

Horner Westacott’ın “Kimse mecbur olmasa ahlaklı davranmaz!” sözü tam da burada devreye giriyor. Bizi dürüst olmaya mecbur kılacak, gücü elinde bulunduranların adil davranmasını sağlayacak ve toplumun huzuru için gerekli ölçüyü yani adaleti sağlayacak yegane şeydir ahlak.  Ahlak, sahip olduğumuz her şeye bir ölçü ve düzen getirir. Ahlakın hak ve adalete bürünmüş somut hali kanunlardır. Kanunlar ahlaklı olduğunda, hak ve adaletin sınırı çizilmiş olur. Toplum için devlet, devlet için de kanun her zaman kayıtsız ve şartsız gerekli olan yegane unsurdur. Platon’un ideal devletinin var olma amacıda burada ortaya çıkmaktadır.

Bir depremle başlayıp, yüzükle devam ederek devlete bağladığımız bu hikayeyi ve bu yargıyı neden yazdığımı merak etmiş olabilirsiniz. Yaşadıklarımızdan anlaşılacağı üzere bu coğrafya deprem özelinde bizi sürekli üzmektedir. “Türkiye bir afet ülkesidir” cümlesinin doğumuna sebep bu durum, büyük oranda “yakalanmadan” yapılan yolsuzluk ve ahlaksızlıkların sonucudur. Yani Türkiye coğrafyasında meydana gelen doğa olaylarının afete dönüşmesinde, afet ülkesi ünvanının bize yakıştırılmasındaki en büyük sebep coğrafyamız değildir. Bu coğrafyanın üzerinde yaşayan toplulukların sahip olduğu değer yargıları ve yaşama biçimleridir. Doğanın bize hediye ettiği yüzüğü ne tarafa çevireceğimiz kendi irademiz içerisindedir. Görünür olmak, görünür kalmak veya görünmez olup görünmez kalmak! Hamlet oyununda olduğu üzere, “işte bütün mesele bu!”

Son söz olarak şunu söylemek gerekiyor. Türkiye bir deprem ülkesidir, lakin afet ülkesi hiç olmamıştır. Coğrafyamızdaki fayların yüreğimizde kırıklara neden olmaması ümidi, afetsiz günler dileğiyle…