Günlerden pazartesiydi, saatler 21.59’u gösteriyordu. Meksika’nın en çok izlenen televizyon kanallarından biri olan Milenio Television’un haber sunucusu Azucena Uresti, her zamanki üzere kusursuz saçı ve makyajıyla gece bültenini sunmaya hazırdı.
Cep telefonunu takım arkadaşlarından birine uzattı, en geniş gülümsemesiyle pozunu verdi ve çekilen fotoğrafı Twitter hesabına yükleyip yüz binlerce takipçisiyle paylaştı. “Her vakit olduğu üzere saat 22.00’de yayındayız” yazmıştı.
Nitekim 1 dakika sonra jenerik akmaya başladı ve haber bülteni başladı. Özcesi her şey çok sıradan görünüyordu. Ancak aslında o gün hiç de sıradan olmayan bir durum yaşanmıştı. Uresti, yalnızca birkaç saat evvel Meksika’nın en tehlikeli suçlularından biri olduğunu argüman eden bir şahıstan mevt tehdidi almıştı.
Bültenin birinci haberi de tam olarak bununla ilgiliydi aslında. Ancak Uresti, güya kendisinden bahsetmiyormuşçasına bir soğukkanlılıkla, “Bu sabah bir kelamda cürüm örgütü birçok medya kuruluşuna ve bana Michoacán’da gerçekleştirdiğimiz gazetecilik faaliyetlerinden dolayı mevt tehditlerinde bulundu” diye okudu önündeki metni.
“NEREDE OLURSAN OL SENİ BULACAĞIM…”
Gerçekten de pazartesi sabah saatlerinde toplumsal medyadaki Meksikalı kullanıcılar ortasında bir görüntü dolanmaya başlamıştı. Görüntüde Meksika’nın ünlü Jalisco Yeni Kuşak Karteli’nin (CJNG) başkanı Nemesio Oseguera Cervantes olduğunu sav eden bir adam Uresti’yi öldürmeye yemin ediyordu.
CNN’in aktardığına nazaran, etrafında yedi adet maskeli ve silahlı adamla kameraya konuşan kişi, “Jalisco Yeni Kuşak Karteli’nin önderi olarak direkt Milenio News’e sesleniyorum. Size söyleyeceğim tek şey şu: İstikrarlı olmanız, tek bir istikamete yaslanmamanız gerek. Bir de size ilişkin olmayan işlere burnunuzu sokmayın. Azucena Uresti, seni temin ederim, her nerede olursan ol seni bulacağım ve sana o lafları yedireceğim. Bayan cinayetiyle suçlansam bile bunu yapacağım, zira sen beni tanımıyorsun…” diyordu.
Gazeteciler için dünyanın en tehlikeli ülkesi olarak nitelendirilen Meksika için bile çarpıcı bir imgeydi. Batı Yarımküre’nin en tehlikeli kabahat örgütlerinden biri bir ulusal televizyon spikerini “yanlı habercilik” yaptığı gerekçesiyle tehdit ediyordu.
KORUMA PROGRAMINA DAHİL EDİLDİ
Uresti haberi sunduktan sonra, “Bizim işimiz her vakit doğrulara bağlı kalmak ve bizimki üzere bir ülkenin gerçeklerine dair insanları bilgilendirmek” dedi ve ülkedeki gazetecilere ve insan hakları savunucularına yönelik müdafaa programına dahil edildiğini söyledi.
1500 kadar gazetecinin korunduğu program kapsamında şahıslara inançlı bir konut verilmesinden kurşun geçirmez yelekler ve muhafazalar tahsis edilmesine kadar birçok ayrıntı bulunuyor. Uresti’ye bunların hangisinin verildiği açıklanmadı.
Meksika’da 2000 yılından bu yana 124 muhabir ve medya çalışanı öldürüldü. Andrés Manuel López Obrador’un başkanlık koltuğuna oturduğu 2018 yılından bu yana gazetecileri maksat alan şiddet olaylarının sayısı daha da arttı. Son üç yılda 24 gazeteci öldürüldü. Gazetecileri Müdafaa Komitesi (CPJ) geçen yıl Meksika’yı gazeteciler için en ölümcül ülke ilan etti.
Geçmişte tehdit edilen gazetecilerin bir kısmı konutlarından kaçmak hatta haberciliği büsbütün bırakmak zorunda kaldı. Tekrar de analistler Uresti’ye yönelik tehdidin sıra dışı olduğunu belirtiyor.
CPJ Meksika temsilcisi Jan-Albert Hootsen, Washington Post’a yaptığı açıklamada, “Büyük bir uyuşturucu kartelinin yöneticisinin bir haber sunucusunu direkt tehdit ettiği bir olay hatırlamıyorum” diye konuştu.
Kartelin 2015 yılında katlettiği bir polisin cenaze töreni
MEKSİKA’NIN EN TEHLİKELİ KARTELİ
Şu an Meksika’nın en tehlikeli karteli olarak bilinen CJNG, epeyce yeni bir oluşum. Lakin analistler kartelin 10 yıl kadar bir mühlet içinde Meksika’nın 32 eyaletinin 25’inde belirli düzeyde denetim sağlamış olduğunu belirtiyor.
Birçok öteki karteldeki ölümlerin ve ayrışmaların sonucunda ortaya çıkan CJNG’nin köklerini El Chapo’nun başkanı olduğu Sinaloa’da bulmak mümkün. InSight Crime sitesinin aktardığına nazaran, CJNG, Sinaloa Karteli’nin eski başkanlarından Nacho lakaplı Ignacio Coronel’in Temmuz 2010’da Meksika güvenlik güçleri tarafından öldürülmesi ile ortaya çıktı.
Coronel ölmeden evvel Milenio Karteli’nin başkanı Óscar Orlando Nava Valencia’ya (El Lobo) birtakım buyruklar vermişti. Bu küme Sinaloa ismine uyuşturucu ticaretini ve mali işleri yürütüyor, yüklü olarak Jalisco ve Colima kentlerinde faaliyet gösteriyordu. (Daha sonra Michoacán’a gerçek da yayıldılar.)
Nacho öldüğünde, El Labo çoktan yakalanmış ve Milenio karteli, “Torcidos” (Sapkınlar) ve “La Resistencia” (Direniş) olmak üzere ikiye ayrılmıştı. İkinci küme birincisini El Lobo’yu yetkililere ispiyonlamakla suçluyordu.
Nacho’nun vefatının akabinde ortaya çıka iktidar boşluğunda, bu iki küme Jalisco’nun uyuşturucu ticaretinin denetimini almak için kendi ortalarında çatışmaya başladı. Torcidos vakitle CJNG’ye dönüştü.
ESKİ VALİYE, EMNİYET MÜDÜRÜNE SUİKASTLAR DÜZENLEDİLER
CJNG kurulduktan sonra Jalisco ve etrafındaki kanlı cinayetlerin, ortadan kaybolmaların ve bulunan toplu mezarların sayısında çok ani bir artış görüldü. Kartelin birinci düşmanları Veracruz’da faaliyet gösteren Zetas uyuşturucu ticareti örgütünü ortadan kaldırmak oldu.
Meksika güvenlik güçlerine ve ortalarında Jalisco eski Valisi Aristóteles Sandoval ile Mexico City Emniyet Müdürü Omar García Harfuch da bulunan birçok üst seviye yetkiliye de suikastlar düzenleyen CJNG, bilhassa pandemi periyodunda çocuklara oyuncak dağıtmak, muhtaçlık sahiplerine erzak yardımı yapmak üzere “hayır işleriyle” kamuoyunun da sevgisini kazandı.
El Mencho’nun yani Oseguera Ramos’un yakalanması için ABD 10 milyon dolar Meksika ise 30 milyon peso (1,6 milyon dolar) ödül koymuş durumda. Ramos’un akabinde gelen ikinci sıradaki isim olan “El 85” Erick Valencia Salazar için de DEA 5 milyon dolar teklif ediyor. Kümenin başka kıymetli isimleri ise “El 53” Martin Arzola Ortega, Ulises Mora Tapia, José Manuel Abouzaid El Bayeh ve Alfredo Galindo Salazar.
CJNG, toplumsal medyada silah zenginliğiyle övündüğü ve rakiplerini tehdit ettiği paylaşımlarla ünlü. Temmuz 2020’de kartelin paylaştığı bir görüntüde, askeri üniformalı 80 kişilik bir küme erkek ellerinde 0.50 kalibrelik silahlar ve zırhlı araçlarla “El Mencho” olarak bilinen Oseguera Cervantes’e bağlılık yemini ediyordu. Meksika Savunma Bakanı Crescencio Sandoval, görüntünün yayınlanmasının akabinde yaptığı açıklamada, CJNG’nin gayesinin Guanajuato’daki en büyük rakibi olan Santa Rosa de Lima Karteli’nin (CSRL) gözünü korkutmak olduğunu söyledi.
FOTOĞRAFLARI DÜNYAYI ŞOKE ETTİ
Bununla birlikte CJNG üyeleri çok yakın vakte kadar daima maskeleriyle görüntülendi. Fakat geçtiğimiz temmuz ayında Meksika haber ajansı Cuartoscuro’nun bir muhabiri, kümenin 8 üyesini maskesiz görüntülemeyi başardı.
Dünya basınında büyük olay olan fotoğraflarda, CNJG üyesi 8 erkek, ellerinde yüksel kalibreli makineli silahlarla Michoacán’da bulunan Aguililla karayolunda zırhlı araçların önünde pozlar veriyordu.
Adamların kurşun geçirmez yeleklerinin üzerinde CJNG, “Fuerzas Especiales Mencho” (Mencho Özel Güçleri) ve Delta tabirleri net bir biçimde görülebiliyordu. (Delta, CJNG’nin Aguililla’nın denetimini mahallî güçlerden almaya çalışan kolu.)
O periyotta analistler, CJNG’nin bu imajları vermesinin bir gövde gösterisi olduğu yorumlarını yaptı. Kartelin Meksika hükümetine açık açık meydan okuyan bu fotoğrafları Aguililla’da çektirmesi de manidar bulundu. Çünkü burası CJNG’nin en fazla direnişle karşılaştığı Cárteles Unidos (Birleşmiş Karteller) ile en çok çatıştığı noktaların başında geliyor.
Bristol Ünversitesi’nden organize kabahatler uzmanı Karina García Reyes, InSight Crime’a yaptığı açıklamada, “Bu görüntülerdeki ögelerin hepsi çok net bir ileti yolluyor: Silahlıyız ve korkmuyoruz” sözlerini kullandı. Başka yandan bir ay kadar evvel paylaşılan bir öbür görüntüde da kartel üyeleri ağır yaz yağışlarının sel baskınlarına yol açtığı bölgelerde yaşayan insanlara yatak ve karyola armağanları dağıtırken görüldü. Bu da CJNG’nin üstte bahsettiğimiz üzere hayır işleriyle gönlünü kazanma çalışmalarının bir diğer örneği.
2019 prestijiyle Meksika’daki kartellerin dağılımı
DESTEK İLETİLERİ YAĞDI
CPJ temsilcisi Hootsen Washington Post’a yaptığı açıklamada, “Kısa mühlet evvel Mexico City Emniyet Müdürü’ne bir hücum planlayıp gerçekleştirdiği tez edilen kümeden bahsediyoruz. Meksika ordusu da dahil federal güvenlik güçlerine de ataklar planlayıp düzenlediler” derken gazetecilerin bu kadar açık açık tehdit edilmesinin yeni bir şey olduğunu belirtti.
Kartelin pazartesi günü paylaştığı görüntü viral olurken, Uresti’ye de dayanak iletileri yağdı. Müellifler, siyasi analistler, gazeteciler, senatörler ve eski devlet liderleri birbiri arkasına Uresti’yle ilgili paylaşımlarda bulundu. Michoacán Valisi Silvano Aureoles de “@azucenau ve @Milenio’ya yönelik tehdit çok önemli ve hafife alınmamalı” bildirisini paylaştı.
Aralarında Meksika’nın en büyük yayıncılarının da bulunduğu 19 medya kuruluşu ortak bir açıklama yaparak yetkililere harekete geçme daveti yaptı.
Medya kuruluşlarının açık mektubunda, “Federal hükümetten bu olayları kınayan ve kendilerini toplumsal medyada böylesine küstahça tabir edenlerin yakalanacağı ve yargılanacağına dair garanti veren bir açıklama bekliyoruz” tabirleri kullanıldı.
Diğer yandan Devlet Lideri López Obrador, salı günü düzenlediği basın toplantısında Uresti’ye seslenerek, “Ona bize güvenebileceğini söylemek istiyorum. Olayı duyduğum anda kendisine dayanak olunması için buyruk verdim” diye konuştu. Başkanlık Sözcüsü Jesús Ramírez Cuevas ise Meksika hükümetinin “tehdit edilen gazetecileri ve medyayı korumak için gerekli tedbirleri alacağını” bildirdi.
BASINA YÖNELİK EN AÇIK SALDIRI
İngiltere’de söz özgürlüğü üzerine çalışan sivil toplum kuruluşu Article 19, 2020 yılında Meksika’da gazetecilere yönelik 154 tehdit yaşandığını kayda geçirdi. Bu tehditlerin birçok muhataplarına özel kanallarla ya da toplumsal medyada gönderilen isimsiz bildiriler aracılığıyla ulaştırıldı.
En çok risk altındaki Meksikalı gazeteciler ise küçük ve fazla varlıklı olmayan lokal yayıncılar için çalışan, direkt toplumsal medya paylaşımlarıyla yayın yapan, kamu radyoları için çalışan ya da küçük mecmualarda yazan muhabirler. Öldürülen gazeteciler çoklukla lokal siyasetçiler, cürüm örgütleri yahut bu ikisinin kesişimi hakkında haber yapmış oluyor. Bazen spor ya da cemiyet hayatı üzere sayfalarda yer alan ve kirli çamaşırları ortaya dökmek üzere bir kastı olmayan haberler bile gazetecilerin başını kaygıya sokabiliyor.
Pazartesi günü yayınlanan görüntüde gazeteci Héctor de Mauleón’a yönelik 2017 tarihli tehdit de hatırlatıldı. Görüntüde gazetecinin yüzünü gösteren siyah beyaz bir fotoğrafa ateş eden birileri bulunuyor.
De Mauleón da salı günü bir açıklama yaparak, Uresti’ye yönelik tehdidi, “silahlı bir kümenin basına yönelik en açık seçik saldırısı” olarak nitelendirdi.
KADINLAR İÇİN TEHDİTLER DAHA DA AĞIR
Uresti’yi gaye alan iletide, bayana yönelik şiddet ögeleri da yer alıyordu. Oseguera Cervantes olduğunu tez eden kişi, “Bedenleri üzerinden geçinen bayanlar bunu gururla yaparlar. Para kazanmak için yayın şirketlerinin ya da stüdyoların ardına saklanmazlar” diyordu.
Analistler bu lisanın Meksika toplumsal medyasında bayanların bilhassa de tanınmış bayanların ne biçimde amaç alındığını çok net bir biçimde ortaya koyduğunu belirtti. Article 19’den Paulo Sauces, “Kadın gazetecilerin vücutları, özel hayatları ve ‘ahlak’ anlayışlarına değinen tehditlerle müsabakaları çok yaygın bir durum” dedi.
Meksika gazeteciler için olduğu kadar bayanlar için de tehlikeli bir ülke. Burada her gün ortalama 10 bayan öldürülüyor. Bayan cinayeti sayıları son 5 yılda iki katına çıkmış durumda.
