Bu yıl dünyanın birçok yerinden çok soğuklar, yağışlar, tehlikeli boyutlara ulaşan sıcak hava dalgaları, orman yangınları, kasırgalar ve hortumlar nedeniyle adeta kıyameti yaşadık. İnsan eliyle giderek büyüyen iklim kriziyle birlikte, değişen hava olayları her geçen gün daha da tehlikeli bir hâl alıyor. Ölümcül sellerle, orman yangınlarıyla boğuşan ve büyük yaralar alan ülkeler, tabiatın gücü karşında ise adeta çaresiz kaldı. Ülkemiz başta olmak üzere ABD, Yunanistan, Çin, Endonezya ve Rusya iklim krizinin neden olduğu felaketlerden ziyadesiyle etkilendi.
Hükûmetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) başta olmak üzere, Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) ve Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) dahil olmak üzere birkaç yıldır iklim değişikliğinin global ortalama sıcaklıkların artacağını, bunun kuraklık riskini, çok yağışları ve şiddetli fırtınaları tetikleyeceğine dikkat çekiyor, acil tedbirler alınması gerektiğinin altını çiziyordu.
“Dünyanın son şansı” olarak nitelendirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Mukavelesi (UNFCCC) bünyesinde düzenlenen 26. Taraflar Konferansı’da (COP26) atılması gereken acil adımların atılmaması büyük reaksiyonlara neden oldu. O denli ki, konferans devam ederken dahi dünyanın çeşitli yerlerinde yıkıcı hava ve tabiat olayları yaşanıyordu.
2021’i geride bırakırken, bir yıl boyunca yaşadığımız kıyamet tablosuna bakmakta ve tehlikenin farkına varmakta fayda var. İşte yılın başından sonuna kadar yaşanan etraf olayları…
OCAK
İspanya
İspanya’nın büyük bir kısmında meydana gelen ağır ve olağanın çok üzerinde olan kar fırtınası nedeniyle en az 4 kişi hatyatını kaybetti. Başşehir Madrid’de yaşanan çok karyağışı nedeniyle, hava, kara ve demiryolu nakliyatında önemli aksaklıklar yaşandı; hayat neredeyse durma noktasına geldi. İspanya Devlet Meteoroloji Ajansı tarafından yapılan açıklamada, inanılmaz yağışın 1971’den bu yana görülen en ağır kar yağışı olduğu söylendi. The New York Times, kar fırtınasının yaklaşık 1,6 milyar dolarlık bir hasara neden olduğunu yazıdı.
Britanya
Son on yılın en şiddetli yağışlarıyla boğuşan Britanya, üç gün süren Christoph fırtınası nedeniyle adeta sular aldırnda kaldı. Bilhassa, Manchester’ın Didsbury, Chorlton bölgelerinde ve Kuzey Galler’de yaklaşık 2 bin aile fırtınadan kaynaklı selde büyük ziyan gördü. Tahliye süreçleri devam ederken başlayan ani kar yağışı ise ulaşım ağlarında önemli kahırlara neden oldu.
Fiji
Ayın sonuna gerçek bu defa de Fiji tropikal kasırgayla sarsıldı. Ana Tropikal kasırgasının vurduğu bu ada ülkesinde, bir kişi hayatını kaybederken üç yaşında bir çocuk da dahil olmak üzere toplam 5 kişi kayboldu. Çok yağmurlar ve fırtına nedeniyle tarım toprakları ve bütün altyapı tahrip oldu.
ŞUBAT
Türkiye
İzmir’in Çeşme ilçesinde meydana gelen ve 18 kişinin yaralanmasına neden olan hortumun verdiği hasar, tüm ülkeyi şoke etti. Evvelce, hotum denildiğinde daha çok tropikal birinciyim jenerasyonunda yaşanan tabiat olayları olarak değerlendirilirdi. Ancak, Çeşme’de bu vakte kadar pek alışık olmadığımız büyüklükteki hortum, misal tabiat olaylarıyla karşı karşıya kalabileceğimizi gösterdi.
ABD
ABD’nin güney eyaleti Teksas’ta eşi görülmemiş bir tabiat olayı yaşandı. Sıcaklıkların apansız -13 dereceye düşmesi nedeniyle uzun elektrik kesintileri yaşandı. Eyaletin altyapısında yaşanan önemli sıkıntılar nedeniyle, ortaya çıkan ısınma sorunu yüzlerce kişinin çok soğuklar nedeniyle hayatını kaybetmesine neden oldu. Teksas’ın batısında bulunan Midland kentinde ise rekor seviyede kar yağışı görüldü.
Libya
Libya’da başlayan çok soğuklar pek çok insanı olumsuz etkilerken, 15 yıl ortadan sonra birinci defa kar yağışı görüldü.
MART
Çin
Çin son on yılın en büyük kum fırtınasıyla karşı karşıya kaldı. Başşehir Pekin’de meydana gelen kum fırtınası kentin sarı renge bürünmesine neden olurken, yetkililer vatandaşlara dışarıya çıkmamaları konusunda ihtarlarda bulundu ve okullar tatil edildi. Moğolistan ve kuzeybatı Çin’den gelen kum fırtınası en az 6 kişinin hayatını kaybetmesine, düzinelerce kişinin ise kaybolmasına neden oldu.
Cezayir
Chlef eyaletinde meydana gelen çok yağışların sonrasında oluşan sel felaketinde en az 7 kişi hayatını kaybetti; üç kişinin de kayıp olduğu duyuruldu.
Arjantin
Arjantin’in Patagonya bölgesinde çok sıcak ve kurak hava nedeniyle çıkan orman yangınları 250’den fazla konutu yok ederken, 15 kişinin kayıp olduğu bilgisi verildi.
NİSAN
Endonezya-Avustralya-Doğu Timor
Bu üç ülkede tesirli olan Seroja tropikal fırtınası, 150’den fazla kişinin hayatına mâl olurken, 48 kişinin de kaybolmasına neden oldu. Avustralya Meteoroloji Dairesi tarafından yapılan açıklamada, “Son 50 yılda görülen en güçlü kasırga” tabiri kullanıldı. Hayatı adeta cehenneme çeviren Seroja tropikal fırtınası, heyelanlara neden oldu. Fırtınanın gücü pek çok ağacı kökünden sökerken, yollar kapandı ve binlerce kişi konutlarından tahliye edildi.
Angola
Başkent Luanda’yı vuran ani sağanak yağış sonrasında oluşan sel nedeniyle, en az 14 kişi hayatını kaybederken, 8 binden fazla kişi de konutlarını terk etmek zorunda kaldı.
MAYIS
Türkiye
Marmara Denizinde başlayan deniz salyası (müsilaj) kıyıları tesiri altına aldı. Ağır kentleşme ve yanlış atık idaresinin neden olduğu deniz salyası “Marmara Denizi’nin ölümü” olarak da değerlendirildi. Denizin üstü kadar altının da salya kaplı olması, deniz canlılarının ölmesine, denizdeki ömrün son bulmasına neden oldu. “Marmara neden bu hale geldi?” sorusunu Hurriyet.com.tr’ye pahalandıran Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mustafa Sarı yaşanan felaketle ilgili şu değerlendirmeleri yapmıştı:
“Marmara bizim onunla olan yanlış alakamızın sonucu olarak bu hale geldi. Onu bu hale biz getirdik. Nasıl mı? Yanlış atık idare siyasetleri ile… Marmara’nın etrafında yaşayan 25 milyon insanın atıkları, sanayi atıkları direkt ya da dolaylı olarak hepsi Marmara Denizi’ne gidiyor. Bir de Marmara Bölgesi’ndeki ağır ziraî faaliyeti dikkate alırsak oralarda kullanılan gübreler, çeşitli kimyasallar çok az arıtılarak yahut hiç arıtılmadan denize gidiyor. Deniz ne yapsın? Nasıl bir reaksiyon versin? Yıllardır kendi kendisine bu atıkları halletmeye çalıştı lakin deniz bu yükü artık iklim değişiminin de tesiriyle taşınamaz hale geldi.”
Gözden Kaçmasın
Kötü kokuyor, aylar evvel geldi ve gitmiyor… Deniz salyası Marmara’yı esir aldı!
Deniz salyasından kurtulmanın yolu var! ‘Amerika’yı tekrar keşfetmeyeceğiz’İran
İran’da başlayan çok yağmurlar nedeniyle şiddetli sel baskınları meydana geldi. Yezd, Kirman ve Güney Horasan eyaletlerini makûs etkileyen sel baskınları nedeniyle en az 10 kişi hayatını kaybetti.
Somali
Başkent Mogadişu başta olmak üzere birçok bölgede meydana gelen şiddetli yağışların sebep olduğu sel baskınları nedeniyle en az 25 kişi hayatını kaybetti. Meydana gelen su baskınları, yaklaşık 25 bin kişinin konutlarını terk etmesine neden oldu.
HAZİRAN
Kanada
Kanada’nın en batısındaki British Columbia-Lytton eyaletinde, mevsim normallerinin üzerinde görülen sıcak hava dalgası 5 gün içinde 719 kişinin hayatını kaybetmesine neden oldu. Yetkililer tarafından yapılan açıklamada, 46,6 dereceye ulaşan sıcaklığın 84 yılın rekoru olduğu belirtildi. Bölgenin üzerine çöken “ısı kubbesi” öbür bölgede de sıcaklıkların rekor seviyelere ulaşmasına neden oldu. Uzmanlar, global ısınmanın bu çeşit çok iklim olaylarını tetiklediğini ve önümüzdeki periyotlarda emsal durumların sıklıkla yaşanabileceğini konusunda ikazlarda bulundu.
Sri Lanka
Ülkenin çeşitli bölgelerinde meydana gelen ani seller ve toprak kaymaları nedeniyle en az 17 kişi hayatını kaybetti; 210 binden fazla kişi konutlarını tahliye etmek zorunda kaldı.
TEMMUZ
Türkiye
(RİZE-ARTVİN) – Doğu Karadeniz’i tesiri altına alan sağanak yağış Artvin ve Rize’de hayatı felç etti. 24 saatte metrekareye 250 kilogram yağışın düştüğü Rize‘nin Çamlıhemşin, Ardeşen ve Fındıklı ilçelerinde dereler taştı ve farklı bölgelerde heyelanlar yaşandı. Sellerin tesirli olduğu kentte 2 kişi hayatını kaybetti, 2 kişinin de kayıp olduğu bildirildi.
(ANKARA) – Yaşanan çok sıcaklar nedeniyle, Ankara’daki barajlarındaki doluluk oranı alarm vermeye başladı. Kentin 120 günlük suyu kaldığı duyuruldu. 13 Temmuz’da Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan haritalarda, dokuz aylık ölçümlerde, Türkiye’nin doğusu ve Ege’nin güneyi, fevkalâde kurak alanlar olarak işaretlendi.
Türkiye genelinde inanılmaz kurak bölgelerin önemli formda arttığı görülüyor. Yayımlanan haritaya nazaran, ülkenin neredeyse yarısı “olağanüstü kurak”…
Almanya-Belçika-Lüksemburg-Hollanda
Almanya, Belçika, Lüksemburg ve Hollanda’nın kimi kısımlarında tesirli olan sağanak yağış onlarca can kaybı ve önemli hasara neden oldu. 60 yıl ortadan sonra gelen sel felaketi, Almanya’da en az 80, Belçika’da ise 11 kişinin hayatını kaybetmesine neden oldu. Yaşanan sel felaketi nedeniyle, altyapı ve telefon ağlarında önemli ziyanlar meydana geldi. Elektrik sınırlarının tahrip olması nedeniyle, 100 binden fazla kişi elektriksiz kaldı.
TEMMUZ-AĞUSTOS
Türkiye
Temmuz ve ağustos aylarında adeta Türkiye’nin ciğerleri yandı. Antalya, Muğla ve Tunceli’de başlayan orman yangınlarında en az 8 kişi hayatını kaybetti. Yerleşim yerleri, turizm bölgeleri tahliye edildi, birçok köylü mallarını ve çiftlik hayvanlarını kaybetti.
2008-2020 yılları ortasında tıpkı bölgelerde yaşanan orman yangınlarında ortama 13 bin 516 hektar ormanlık alan yanarken, bu yıl yaşanan orman yangınlarında 180 bin hektar orman yok oldu.
Rusya
Rusya’da da orman yangınları tehlikeli boyutlara ulaştı. Sibirya’nın güneyi ve Çin-Moğolistan sonu yakınlarında başlayan yangınlar, son 10 yılda yaşanan yangınların iki katı büyüklğündeydi. Ayrıyeten, ortaya çıkan ağır duman katmanının tarihte birinci kere Kuzey Kutbu’na ulaştığı görüldü.
Yaşanan yangının akabinde ortaya çıkan karbon ölçüsü geçtiğimiz yıllara oranla çok daha fazlaydı.
ABD
ABD’nin batı eyaletlerinde yaşanan yüksek hava sıcaklıkları, şiddetli kuraklığa neden oldu. Bu sürecin sonucunda Kaliforniya’da başlayan dev orman yangınları, son 5 yılın ortalamasından iki kat daha fazla ormanlık alanının yok olmasına yol açtı.
Cezayir
Ülkenin doğusunda bulunan 18 vilayette başlayan orman yangınlarında, 25’i askeri işçi olmak üzere en az 42 kişi hayatını kaybetti.
AĞUSTOS
İtalya
Bölgede yaşanan çok kuraklık nedeniyle Sardinya adasında başlayan orman yangınları, 20 bin hektar ormanlık alanı yok etti. 1500’den fazla kişi meskenlerinden tahliye edildi. Sicilya ve güney Calabria bölgesinde başlayan orman yangınlarında ise başta pek çok yerleşim bölgesi ziyan gördü. İki kişinin hayatını kaybettiği yangınlarda, yerleşim bölgeleri boşaltıldı. Yetkililer tarafından yapılan açıklamada, çok sıcaklar ve yangınlar nedeniyle bölgede yaşanan sıcaklığın 48,8 dereceye ulaştığı ve bunun da Avrupa tarihindeki en yüksek sıcaklık verisi olduğu bildirildi.
Yunanistan
Başkent Atina yakınlarındaki ülkenin en büyük ikinci adası olan Evia Adası’nda bulunan Nea Styra’da çok sıcaklar, orman yangınlarına yol açtı; bölgelerdeki yerleşim yerleri tahliye edildi. Evia’nın yanı sıra, başşehir Atina dahil olmak üzere, Mora ve Attika’daki orman yangınlarında iki kişinin hayatını kaybettiği, en az 20 kişinin de yaralandığı bildirildi. Bölgede yaşanan sıcaklığın 47 dereceye ulaştığı ve bunun rekor bir seviye olduğu duyuruldu.
ABD
Ida Kasırgası, ABD’nin doğu kıyısını vurduktan sonra rekor düzeyde yağışlar yaşandı. Maryland’den New York’a kadar uzanan fırtınada kentleri su bastı; ırmaklar ve dereler taştı. Ülkenin doğu kıyısını ziyadesiyle etkileyen Ida Kasırgası, 45 kişinin hayatını kaybetmesine neden oldu. Kasırga, merkezi elektrik santraline büyük ziyan verince Louisiana ve Mississippi’de bir milyondan fazla mesken ve işyeri karanlığa gömüldü.
EYLÜL
Nepal
Nepal’in dağlık bölgesinde şiddetli muson yağmurları nedeniyle toprak kayması meydana geldi. Yaşanan felaket sonucunda en az 10 kişi hayatını kaybetti.
Kolombiya
Kuzey Kolombiya’da başlayan sağanak yağmur ırmakların taşmasına neden oldu. La Mojana bölgesinde yaşayan 50 bin kişi tahliye edildi. Tarım topraklarının büyük kısmı ziyan görürken, binlerce besi hayvanı öbür bölgelere taşındı.
Hindistan
Batı Bengal eyaletinde ağır yağışlar nedeniyle ırmakların taşması sonucunda, 10 kişi hayatını kaybetti. Yaşanan felaketten 1,2 milyon kişi etkilenirken, acil durumda olan 1300 kişi yerleşim bölgelerinden tahliye edildi.
EKİM
Türkiye
Türkiye’nin en fazla yağış alan şerhlerinden olan Muğla, çok sıcaklar nedeniyle kuraklık ve su kıtlığı ile karşı karşıya kaldı. Yıl içinde 88 kuyu büsbütün kururken, turizm merkezi Bodrum kuraklıktan en ağır yarayı alan ilçe oldu. İlçenin içme suyunu karşılayan iki barajdan biri olan Mumcular Barajı kurudu. Geyik Barajı’nın doluluk oranı ise yüzde 35 düzeylerine geriledi.
İran-Umman
Shaheen Tropik Kasırgası İran ve Umman’ı vurdu .13 kişinin hayatını kaybettiği fırtınada 5 İranlının da kaybolduğu bilgisi verildi.
Gözden Kaçmasın
Korkutan grafik! 2022’yi cepten yiyoruz… ‘Dünyanın iliği kurur…’
İklim krizi kapıdan girdi, Türkiye nasıl etkilenecek? ‘En çok maruz kalacak üçüncü ülke’KASIM-ARALIK
Türkiye
Türkiye genelinde şiddetli fırtına ve rüzgar nedeniyle ağaçlar devrildi, binaların çatıları uçtu. İstanbul’da lodosun suratı 130 kilometreye ulaştı. Kentin birçok yerinde çatılar uçtu, binalar ve araçlar büyük ziyan gördü. Beylikdüzü’nde 130, Adalar’da 100, Boğaz etrafında ise 80 km/saate kadar ulaşan fırtına, İstanbul, Zonguldak ve Kocaeli’nde 5 can aldı, 46 kişinin de yaralandığı duyuruldu.
Özbekistan
Özbekistan’da 150 yılın en berbat toz fırtınasıyla karşı karşıya kaldı. Birebir gün, başşehrin üzerine çöken toz nedeniyle kalın bir sis katmanı oluştu. Ziyanlı partiküller içeren havadaki bu toz bulutu nedeniyle pek çok insan teneffüs yolu rahatsızlıkları geçirdi. Kabul edilenden 30 kat daha fazla olan toz fırtınası, aylarca süren rekor seviyedeki yüksek sıcaklıklardan dolayı meydana geldi.
Filipinler
Filipinler’de “Odette” olarak da bilinen “Süper tayfun Rai”, bölgenin güneydoğusunu yerle bir etti. Filipinler Meteoroloji Ofisi (PAGASA) tarafından yapılan açıklamada, Surigao del Norte eyaletine bağlı Surigao kentinde büyük yıkıma neden olan fırtınanın saate 215 kilometre sürate ulaştığı ve bunun da Saffir-Simpson Kasırga Ölçeğindeki 4. dereceye eş paha olduğu belirtildi. Filipin Ulusal Polisi, fırtınanın neden olduğu yıkımda 208 kişinin hayatını kaybettiği, 300 binden fazla insanın da meskenlerini terk etmek zorunda kaldığı açıkladı.
