31 Ocak tarihinde Bingöl’de 4.7 büyüklüğünde bir zelzele meydana geldi.
Depremin akabinde bölgede yaşanabilecek muhtemel sarsıntılar de merak konusu oldu.
Ensonhaber’e konuşan Fırat Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ercan Aksoy, Bingöl’de gerçekleşen sarsıntının Doğu Anadolu bölgesindeki tesirlerine yönelik açıklamalarda bulundu.
DOĞU ANADOLU’DAKİ RİSKLİ BÖLGELER
Bölgedeki riskli alanları açıklayan Prof. Dr. Aksoy, “Doğu Anadolu fay zonu üzerindeki zelzeleler, garipsenebilir ancak olağan bir durum. Kuzey Anadolu fay zonu ile Doğu Anadolu fay zonu ortasındaki bölgede çok sayıda küçük uzunluklu faylar var. Bunlardan bir tanesi Nazimiye’den Bingöl’e uzanan fay.
“2021’DEN BU YANA BİR HAREKETLİLİK KELAM KONUSU”
2021 yılının haziran ayında 5.3 büyüklüğünde bir sarsıntı meydana geldi. Birtakım yerler Kiğı, kimi yerler de şimdikinde olduğu üzere Karakoçan’ı gösterdi. Bu zelzeleler şunu gösteriyor. İki fay ortasında da sarsıntı üretme olasığı olan faylar var. Zelzele üretme faliyetleri 2021 yılından beri devam ediyor. Bir hareketlilik kelam konusu. Bir fayın üzerinde kâfi güç biriktiğinde fay boşalıyor. Tekrarlandığında buna sarsıntı tekrarlanma aralığı ismi veriliyor. Ortada uzun yıllar olabilir. Somut örneği 24 Ocak 2020’deki zelzeleden 1 yıl sonra Sivrice sarsıntısı, çabucak akabinde Uluova’da 5.8 ile sarsıldı bölge.
“DEPREMLERİN DEVAM EDECEĞİNE HAZIRLIKLI OLMALIYIZ”
31 Ocak zelzelesinin meydana geldiği yakın alanlarda 4 günde 300’ün üzerinde zelzele meydana geldi. Bu da fayların fazla olmasından kaynaklanıyor. Bunlar olağan, olağan sarsıntılar ve bölgedeki fayların faal olduğunu gösteriyor. Devam edeceğine de hazırlıklı olmalıyız. Bingöl deyince ana fay olduğu düşünüldü fakat değildi.“ifadelerini kullandı.
“BURALARDA YERLEŞİM YERİ OLMAMASI LAZIM”
Bölgedeki yerleşim alanlarının yanlış konumlandığına dikkat çeken Prof. Dr. Aksoy, “Fayların yeri aşikâr, buralarda yerleşim olmaması lazım. Sarsıntı meydana geldiğinde görüyoruz ki bir hasar ortaya çıkıyor. Taban kaideleri ve yapılar… Hangilerini değiştirebiliriz. Fayların yerini değiştirmek mümkün olmadığına nazaran yerleşim alanlarımızı hakikat yere seçeceğiz. Yer kaidelerine uygun yapılar yapacağız.” dedi.
“KÖYLÜLER ISRARLA BİREBİR YERDE KALMAK İSTEDİ”
Prof. Dr. Aksoy, yerleşim alanlarını değiştirmenin sıkıntı şartları olduğuna dikkat çekerek, “Bunlar çok büyük ekonomik güç isteyen olaylar. Küçük yerlerde nisbeten kolay olabilir. Kentler ve yerleşme alanları süratle değişiyor. Bir yerleşim alanını bir yerden bir yere götürmek güç ancak yeni yapılaşmaları daha emniyetli yerlere yapmak lazım.
2010 yılında Kovancılar’da sarsıntı meydana geldi. Köyün yeri değiştirilmek istendi. Köylüler ısrarla tıpkı yerde kalmak istedi. Halbuki oradaki olay zelzele tesiriyle heyelan meydana gelmesiydi. Oraya tekrar yerleşim yaparsanız yeniden bu heyelan meydana gelecek. İnsanları ikna etmek lazım. Olayın bir sosyolojik boyutu var. En azından bu türlü kritik yerlerde daha inançlı bölgelere yapmakta fayda var.
ELAZIĞ’DA SARSINTI SONRASI İNŞA EDİLEN KONUTLAR
Elazığ’da son sarsıntıdan sonra uygun oldu. Zelzele sonrası konutlar daha inançlı alanlara inşa edildi. Tabanın makus olduğu yerlerde bina yapılamaz mı? Elbette yapılır. Az evvel de belirttim yere uygun yapmak kıymetli. İşin bir de maaliyeti var. Yeterli olmayan tabanı güzelleştirmeniz, daha fazla masraf etmeniz lazım. Olayın bir de tarım boyutu var oraları da yok etmememiz lazım.
Biz binaları yapıldıktan sonra da tahrip edebiliyoruz… İşi baştan düzgün yaparsak, zelzele gerçeğiyle yaşadığımız gerçeğini sloganda bırakmamalıyız. Kenti yapıyoruz, daracık sokaklar güya sarsıntı olmayacakmış üzere… Allah korusun önemli bir sarsıntıda birkaç bina yıkılsa başka taraflara günlerce ulaşamayacağız. Yeni konutlar çok güzel yerlere yapıldı ve yere uygun olarak planlandı. Konutların içi rahattır üzere şeyler söyleme hakkı görmüyorum kendimde onlar inşaat mühendisleri için farklı bir bahis fakat taban bakımından yanlışsız tercihler yapıldı.“ açıklamasında bulundu.
“BİNGÖL, ELAZIĞ VE TUNCELİ’DE 6 BÜYÜKLÜĞÜNDE SARSINTI ÜRETECEK FAYLAR VAR”
Normal kurallarda 6 büyüklüğüne kadar olan sarsıntılarda kaygı duyulmaması gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Aksoy, yanlışlı yerleşime dikkat çekti. Prof. Dr. Aksoy, “Fayların ne kadar büyüklükte sarsıntı üreteceğini belirleyen kriter, fay uzunluğu ve ne kadarının kırıldığı. 24 Ocak 2020’deki sarsıntısı üreten fayın 40 km’lik kısmı kırıldı ve 6.8 büyüklüğünde zelzele üretti. 50-60 km’lik bir alan kırılsaydı 7 büyüklüğünde olurdu. Bingöl, Elazığ, Tunceli’deki faylar da önemli uzanımlara sahip. 6’yı bulabilecek zelzele üretecek faylar var.
“İNSANLAR TAŞLARI ÜST ÜSTE KOYUP KONUT YAPMIŞ”
Sağlıklı bilgiyi geçmiş zelzeleleri inceleyerek öğrenebiliriz. Meydana gelen zelzeleler gösteriyor ki bunlar 5’in üzerinde zelzele üretme özelliğine sahip. Aslında bizim 6’ya kadar olan sarsıntılarda hasar beklememiz lazım. Yörede gördüğümüz şu; beşerler gerek ekonomik zahmetlerden gerekse alışkanlıklardan adeta taşları üst üste koyup kendine konut, hayvanlarına barınak yapmış.Tabiki bir sarsıntı sırasında bunların ayakta kalması mümkün olmuyor.” tabirlerini kullandı.
Meliha Balaman / meliha.balaman@ensonhaber.com.tr
