Mert İnan – Bugün, Afet ve Acil Durum İdaresi Başkanlığı (AFAD) öncülüğünde Düzce’de meydana gelen 7.2 büyüklüğündeki zelzelenin 23’üncü yıl dönümü nedeniyle ülke genelinde eş vakitli tatbikat gerçekleştirecek. Saat 18.57’de ülke genelinde herkese ‘Çök- Kapan-Tutun’ hareketi için ileti gönderilecek. Tatbikat öncesi Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Zelzele Araştırma Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Haluk Özener, zelzeleye ait merak edilenleri Milliyet’e anlattı.
Türkiye genelinde 450 istasyon üzerinden 7 gün 24 saat bilgi toplandığını belirten Prof.Dr.Özener, “Genel olarak her gün en az 50 zelzele kayıtlara geçiyor. Ortalama her 6.5 yılda bir, büyüklüğü 7’nin üzerinde bir zelzele meydana geliyor” dedi. Kuzey Anadolu Fay’ı üzerindeki sarsıntıların 1939 Erzincan sarsıntısından sonra batıya hakikat göç ettiğini vurgulayan Prof. Dr. Özener, “Birçok bilimsel çalışmayanın sonucu Marmara’daki muhtemel zelzelenin büyüklüğünün 7.0-7.2 civarında olacağı sonucu ortaya çıkıyor” diye konuştu. Zelzelenin vaktiyle ilgili tartışmaların bilimsel toplantılarla ve bilimsel makaleler ışığında yapılması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Özener, “Bu tartışmaların basın önünde ya da vatandaşlar karşısında yapılmasının yanlış olduğunu düşünüyorum. Yaşanacak olan bir zelzele var. Burada asıl değerli olan nasıl tedbir alacağımız konusuna odaklanmak” tabirlerini kullandı.
Şu an için bilhassa Marmara Denizi’nde telaşlı olmamızı gereken sinyal yahut datalar var mı?
“Biz Marmara’da sarsıntı beklerken Kuzey Anadolu fayı üzerinde, Doğu Anadolu fayında yahut ülkemizin diğer bir yerinde 7’nin üzerinde bir sarsıntıyla karşılaşırsak buna şaşırmamamız gerek. Şu an için Marmara Denizi özelinde ekstrem bir durum yok fakat fay sınırı geçen yerlerde güç birikmeye devam ediyor. Sarsıntıların nerelerde olabileceğini biliyoruz, zelzelenin yaklaşık büyüklüğünü de hesaplayabiliyoruz, lakin ne vakit olacağını bilemiyoruz. Vaktini bilemediğimiz için her an olacakmış üzere zelzeleye karşı hazırlıklı olmalıyız.”
Bazı uzmanalar çabucak her gün 7 ve üzeri zelzele olacağını dillendiriyor?
“Bir fay için ‘7 büyüklüğünde sarsıntı üretir’ demeniz için, bu fayın en son ne vakit ve ne kadarlık sarsıntı üretiği, ne kadarlık kısmının kırıldığı, ne kadar süratte güç biriktiği, münasebetiyle tekrarlama aralığı çok değerli. Toplumu yanlış yönlendirmemek büyük ehemmiyet taşıyor. Daima toplumsal medyadan ileti atmayı yahut farklı mecralarda konuşulmasını gerçek bulmuyorum.”
Sizce sarsıntıya hazırlık konusunda artı ve eksilerimiz nelerdir?
“17 Ağustos zelzelesinden sonra otoyol, köprü, viyadük, okullarda zelzeleye karşı iyileştirmeler yapıldı, stratejik noktaların elden geçirildi. Fakat bu, önümüzdeki zelzeleye yüzde 100 hazırız manasına gelmiyor. Katedecek daha çok yolumuz var. Yapıların, yeni sarsıntı yönetmeliğine uygun formda inşaası büyük ehemmiyet taşıyor.”
Tsunami riskine yönelik son bilgi yahut bilgiler nedir?
“Enstitümüzce Marmara Denizi’nde farklı sarsıntı senaryoları çalışılarak üretilmiş tsunami senaryoları var. Bununla birlikte, bir sarsıntı sonrasında ülkemiz kıyılarında oluşacak olan tsunamiler Japonya ve Uzakdoğu’da, açık denizlerde olduğu üzere yaşanmayacak. Zira o büyüklükte bir zelzele; ülkemiz ve yakın etrafı için kelam konusu olmayacaktır. Marmara’daki tsunaminin, zelzele sonrasında meydana gelecek olan deniz tabanı heyelanlarında kaynaklanacağını bekliyoruz. Ege ve Doğu Akdeniz’de tsunami modelleme çalışmaları sonucunda birtakım bölgelerde oluşabilecek tsunami dalga yüksekliklerinin daha büyük olacağını vurgulamak isterim.”
Depreme hazırlık konusunda teklifleriniz bilhassa yapmamız gerekenler konusunda ikazlarınız var mı?
“Kentsel dönüşüm uğraşları yüklü olarak münferit yenileme halinde gerçekleştiriliyor. İstanbul’un bir bütün halinde ele alınması, gerekirse muhakkak bölgelerde transfer alanları yaratılarak, dönüşümün gerçekleştirilmesi doğru olacaktır. Fay çizgisine uzaklığınız, binanızın oturduğu yerin özellikleri, yapınızın özellikleri, yapı-zemin münasebeti zelzeleden etkilenme oranınızı belirliyor. İstanbul için bahtımız, fay sınırının kentin içinden geçmemesi.”
Kandilli olarak Marmara Denizi’ndeki müşahede ve yürütülen çalışmalar ne etapta?
“Marmara Denizi’nde 1200 metre derinliğe 12 adet deniz tabanı sismometresi çalıştırıyoruz. İlaveten deniz tabanı elektro-manyetometre ve ekstensometreler deniz tabanına kuruldu. Bu aygıtlarla Marmara Denizi’ndeki depremselliği sürekli izleyebiliyoruz. Bilgiler Marmara denizi etrafına kurulan GNSS istasyonlarıyla da destekleniyor. Tüm coğrafyamızda ve komşularımızda meydana gelen sarsıntıları daima izliyoruz.”
Okullarda tatbikat yapıldı
‘2022 Afet Tatbikat Yılı’ kapsamında, dün okullardan alışveriş merkezlerine pek çok noktada zelzele tatbikatı gerçekleştirildi. İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’nun Twitter’dan paylaştığı bilgilere nazaran Türkiye genelinde 94 bin 207 tatbikat düzenlendi. Kurum ve kuruluşlara nazaran en fazla tatbikat 59 bin 303 ile okul ve üniversitelerde yapılırken onu 25 bin 215 müftülük eğitim merkezi ile 3 bin 384 belediye takip etti. – EĞİTİM SERVİSİ
