Atom Çağı, 1945 yılının Temmuz ayında, Japonya’nın Hiroşima kentinde bir atom bombasının patlamasının akabinde başladığından beri, dünyanın nükleer güç ile karmaşık bir alakası oldu.
Onlarca yıldır nükleer silahların, muhtemelen SSCB ile ABD ortasındaki topyekün bir atom savaşının akabinde insanlığı yok edeceğine inanılıyordu. Lakin, dünyanın her yerindeki beşerler için tek kaygı kaynağı bir kente yapılan atak değildi.
Gittikçe daha fazla ülke kendi atom programlarını geliştirdikçe, teknolojinin ilerlemesi için testler kaçınılmaz bir muhtaçlık haline geldi. Elhasıl ülkeler, bir atom bombası geliştirdikten sonra, onun çalıştığından emin olmak istiyordu.
Son 70 yılda, bu gezegende kabaca 2 bin nükleer patlama testi yapıldı. Bu testlerin yaklaşık yüzde 75’i yer altında gerçekleştirildi.
On yıllardır, 5 milyon ton TNT kadar güç açığa çıkarabilen yer altı nükleer testlerinin yıkıcı zelzelelere yol açabileceği ve gezegenimizin temellerini sarsabileceğine dair artan bir endişe var. Soru şu: Nükleer silahlar hakikaten zelzelelere neden olabilir mi?
Yer altı nükleer testleri
İlk nükleer bombanın geliştirilmesini takip eden yıllarda, nükleer bombaların fizikî, jeolojik, kısa vadeli ve uzun vadeli tesirleri üzerine araştırmalar kapsamlıydı.
Daha sonra, yer üstü nükleer testlerden kaynaklanan nükleer serpintilerin etraf ve insanların sıhhati üzerinde feci tesirleri olduğunu fark edildi.
Bu nedenle, testlerin su altında, uzayda yahut yer altında radyasyonun denetim altına alınabileceği yahut dağılabileceği yerlerde daha inançlı olacağı konusunda geniş çapta fikir birliği sağlandı.
Yer altı nükleer testi, ABD, SSCB, İngiltere, Fransa, Çin ve son olarak Kuzey Kore dahil olmak üzere birçok nükleer ülkenin tercih ettiği formüldü.
Tüm nükleer testler 1996’da memleketler arası bir mutabakata cevaben yasaklandı ve bunu ihlal eden tek ülkeler Hindistan ve Pakistan (her ikisi de 1998’de yer altında) ve Kuzey Kore (2006 ve 2008’de yer altında) oldu.
Yer altı nükleer testleri nasıl yapılır
Yer altı nükleer test süreci epey kolaydır. Ekseriyetle 1-3 metre genişliğinde ve 1 kilometre derinliğinde büyük bir çukur direkt yere kazılır.
Nükleer silah bu deliğe indirilir ve akabinde radyasyonu emebilen ve atmosfere girmesini önleyebilen çakıl katmanları ile doldurulur.
Ayrıca, patlamanın patlayıcı gücünü kaydedebilen bir dizi kurşun kaplı duyusal ekipman da bölgeye yerleştirilir.
Hem yakın popülasyonlar hem de etraf için en inançlı test tekniği olarak kabul edilmesine karşın, bu eksiksiz bir sistem değildir.
Yalnızca Amerika Birleşik Devletleri tarafından yapılan 100’den fazla yer altı nükleer testi hadisesinde, radyasyon atmosfere kaçtı.
Yer altındaki testler sarsıntıları tetikler mi
Son yıllardaki tartışma, tüm dünyada sarsıntı sıklığındaki kıymetli artış nedeniyle ortaya çıktı ve birçok kişinin, bu büyük yer altı patlamalarının tektonik levha yapısını ve davranışını etkilediğini düşünmesine yol açtı.
Komplo teorisyenleri, bilim insanları, hükümet önderleri ve öbür vatandaşlar yıllardır bu fikri desteklediler ve yaydılar, fakat bu katiyetle gerçek değil.
İnsan üretimi nükleer bombalardan ilham alan sarsıntılar fikri korkutucu bir mümkünlük, fakat Amerika Birleşik Devletleri Jeoloji Araştırması’na nazaran bu telaş kaynağı olmamalı.
İnsanların anlayamadığı şey, Dünya’nın tektonik plakalarının büyüklüğü ve gücüdür. Bu plakalar tarafından günlük olarak ele alınabilecek tansiyon ölçüsü çok fazladır.
Örneğin, 40 kilotonluk bir bomba, gezegenin gelgitlerinin günlük hareketinin tektonik plakalarda neden olduğu tansiyondan 100 kat daha az güç açığa çıkarır.
Esasen, gezegendeki gelgit hareketi günlük olarak zelzelelere neden olmuyorsa, o vakit yer altındaki birkaç nükleer patlama tektonik plakaları yine düzenlemek için kâfi olmayacaktır.
Nükleer testleri binlerce kilometre uzaktaki sarsıntılarla ilişkilendirme teşebbüsleri bu nedenle aldatıcıdır ve gerçeğe dayanmamaktadır.
Alaska’daki Aleut Adaları yakınlarında 1971’de yapılan bir yer altı nükleer testi, Amerika Birleşik Devletleri tarafından patlatılan 5 megatonluk bir hidrojen bombasını içeriyordu ve Richter ölçeğine nazaran yaklaşık 6.9 büyüklüğündeydi.
Bu, tarihteki en büyük yer altı patlamasıydı ve Aleut Adaları’nın sismik olarak faal bölgesinde patlatılmasına karşın, yakındaki tektonik plakalarda daha sonra sismik aktivite meydana gelmedi.
İnsanların sarsıntılara etkisi
İnsanların yaptığı nükler testler, zelzelelere neden olmasa da kimi durumlarda beşerler zelzeleleri tetikleyebiliyor.
Örneğin barajlar oluşturmak, tektonik bir plakanın belli bir alanındaki tartısını değiştirebilir.
Örneğin, ABD’deki Hoover Barajı oluşturulduğunda, o bölge sismik olarak faal olmamasına karşın bölgede yüzlerce küçük sarsıntı tespit edildi.
Bazı araştırmacılar, insanların neden olduğu zelzelelerin üçte birinin, bilhassa sismik olarak etkin bölgelerde rezervuar ve baraj kurma eforlarından kaynaklandığına inanıyor.
Bir dağın merkezinden binlerce ton kömür çıkarmak, tektonik bir plaka üzerindeki gerilim yükünü kıymetli ölçüde değiştirebilir ve bu da büsbütün insan faaliyetlerinden kaynaklanan küçük sismik zelzelelerle sonuçlanabilir.
