Aksaray ve Niğde sonları içinde yer alan Hasan Dağı’nda afet riskinin azaltılması için Vilayet Risk Azaltma Planı (İRAP) hazırlama çalışmaları kapsamında, Aksaray Üniversitesi’nin ‘Hasan Dağı Volkanizmasının Tektonik ve Volkanik Açıdan Jeodezik ve Fizikî Sensörler ile İzlenmesi’ isimli projesi, 2021 yılında sunulduğu ‘TÜBİTAK 1001-Bilimsel ve Teknolojik Araştırmaları Destekleme Programı’na kabul edildi.
İZLEME İSTASYONU KURULU
Proje kapsamında Aksaray Üniversitesi, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi, Mersin Üniversitesi, Afyon Kocatepe Üniversitesi, MTA Genel Müdürlüğü, Aksaray AFAD Müdürlüğü ve Niğde AFAD Müdürlüğü ortak çalışma yürütecek. Çalışma kapsamında Hasan Dağı’nın 3 başka farklı noktasına jeodezik ve fizikî sensörlerle izleme istasyonu kuruldu.
Projenin başkanlığını yürüten Aksaray Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Kısım Başkanı Prof. Dr. Hacı Murat Yılmaz, kurulan 3 istasyon sayesinde 24 saat boyunca anlık data alabildiklerini belirtti. Prof. Dr. Yılmaz, şunları söyledi:
“Hasan Dağı volkanizmasının tektonik volkonik açıdan, hem jeodezik hem de fizikî sensörlerle izlenmesi amacını taşıyan projemiz var. Proje kapsamında Hasan Dağı eteklerinde biri şu an bulunduğumuz Helvadere mevkisinde, diğeri Dikmen köyü üstünde, bir oburu de Niğde tarafında olmak üzere 3 izleme istasyonumuz var. Bu istasyonlarımızda jeodezik ve fizikî sensörlerle biz burayı takip etmek istiyoruz. Burada hareketlenme var mı diye. Bu 3 istasyonda 24 saat anlık data alacağız. Onları daha sonra değerlendireceğiz. Yine ayrıyeten Tuz Gölü Fay sınırında Hasan Dağı’nın doğusunda geçen 14 kampanya noktalarımız var. Oralardan da 6 ayda bir ölçü alıyoruz. Tekrar buralarda tiltmetre var, eğim ölçer var. Rastgele bir magmada değişiklik olduğunda, eğimde bir değişiklik oluyor mu, onlara bakacağız. Gaz çıkışlarındaki sıcaklık farklarına, gazlardaki pahalara bakacağız. Tekrar sıcaklık farklarına bakacağız. Bunun sonucunda Hasan Dağı’nda bu aktiviteler var mı, yok mu, bunu incelemeye çalışacağız. Bu 36 aylık bir projedir. 15 Şubat 2022’de resmen bu süreç başladı. Bu süreç içinde gerekli gereçleri satın alarak bu tesisleri kurduk.”
MİLATTAN EVVEL 6600 YILINDA PATLAMA OLDU
Prof. Dr. Yılmaz, Hasan Dağı’nda en son milattan evvel 6600 yılında volkanik patlama yaşandığını belirterek, ”O vakitten beri olmamış. Ama Dünya Volkanoloji Birliği (IAVCEI), burayı etkin volkan olarak kabul ediyor. Biz de ondan ötürü araştırmayı dilek ettik. Patlama olacak diye bir şey yok elbette, fakat olup, olmayacağı konusunda birtakım bilimsel bilgilerle bu işi ortaya koymak lazım” diye konuştu.
Hasan Dağı eteklerinde 3 farklı noktaya kurulan istasyonlarda anlık bilgiler aldıklarını söyleyen Prof. Dr. Yılmaz, ”1 Aralık itibariyle 3 istasyonu tesis ettik. 10 Aralık itibariyle de ‘GPS’ aletimizle dataları alıyoruz. Milimetrik seviyede, anlık daima, istediğimiz aralıklara yarım saniye, bir saniye, iki saniye aralıklar data alıyoruz. Yatay ve düşeyde pozisyon değişiyor mu, değişmiyor mu, onu inceleyeceğiz. Bunların vakit seyirlerini tahlil edip, ondan sonra sonucu varacağız. İlk bilgileri de ağustos ayı itibariyle alacağız” dedi.
“TEDİRGİN OLACAK BİR DURUM YOK”
Prof. Dr. Yılmaz, Hasan Dağı’nda volkanik patlama olacak diye huzursuz olacak bir durumun kelam konusu olmadığını kaydetti. Prof. Dr. Yılmaz, ”Tuz Gölü Fay sınırı da buradan geçiyor. 2020 yılında Niğde Obruk tarafından 5,2 zelzele olmuştu. Projenin çıkış gayesi da o aslında, Hasan Dağı’nda bir hareketlilik var da orayı etkiliyor mu, zelzeleyle olan bağlantısını incelemek için bu projeyi gerçekleştireceğiz” diye konuştu.
Proje ortaklarından AFAD Vilayet Müdür Cezmi Türkmen de Hasan Dağı’ndaki bütün dataları bilimsel olarak ortaya koymaya çalıştıklarını belirtti. Türkmen, ”Bu bilimsel bir projedir. Hem Tuz Gölü Fay sınırı hem de Hasan Dağı ile ilgili bütün dataları bilimsel olarak ortaya koymak istiyoruz. Bilimsel olmayan bilgileri de kullanmak istemiyoruz. Pahalı hocalarımıza güveniyoruz. Onların ön görüsü ve bizi yönlendirmesiyle bu projeye başladık. TÜBİTAK’a başvurduk ve kabul etti. TÜBİTAK, Türkiye’de birinci projelere dayanak veriyor. Yaptığımız projede Türkiye’de birinci projedir. Tabi bu bilgiler geldikçe hocalarımız bu bilgileri değerlendirip, ne alma geldiğini raporlayacaklar. Biz de AFAD olarak üzerimize ne düşüyorsa yapmaya çalışacağız” sözlerini kullandı.
‘HASAN DAĞI’NDA SU BUHARI ÇIKIŞLARI VAR’
Hasan Dağı’nda su buharı çıkışlarının olduğunu söz eden Türkmen, ”Gaz çıkışımız yok, lakin su buharı çıkışlarımız var. Zira volkanik olsun, olmasın yerin altına her 33 metreye indiğinizde sıcaklık 1 santigrat derece artar. Münasebetiyle burada aşağıda magma katmanı var. Dolayısıyla sıcaklık derecesi yüksek. Aşağıda tabi su varlığı da var. Su varlığı olduğu için bu sıcaklık suyu çok derece ısıtıp, su buharına dönüştürüp çatlaklıklardan üst çıkmasına sebep oluyor. Bu çeşit volkanik dağlarda, su buharının çıkması çok olağandır ve olması gerekendir. Su buharları çıkar. Lakin burada değerli olan bizim istemediğimiz gazların açığa çıkmasıdır. Onlar belirtilir, lakin şu ana kadar Hasan Dağı’nda o tıp gazları ölçmedik. Şu an hiçbir tasamız yok” dedi.
Hasan Dağı’nda daima gaz ve sıcaklık ölçümleri yaptıklarını belirten Türkmen, ” Sistemimizi de kurduk, 4-5 parametreyi ölçüyoruz şu anda. Parametrelerin bir tanesin değişmesi değil, esasen hepsinin birebir anda değişmesi lazım. Herhangi bir varlık varsa parametrelerin hepsinde değişiklik olur. Bir parametre üzerinden hareket edemeyiz. Bu parametrelerin hepsini ölçüyoruz, rastgele bir değişiklik olursa hocalarımız bizi yönlendirecek. En az 3 aylık bilgi alıp kıymetlendirmemiz lazım. Kısa vakitli datalar aldatıcı oluyor. Yanlışsız tespit yapamıyoruz. O yüzden günlük datalara değerlendiremeyiz” diye konuştu.
