ODTU Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği Kısmı öğretim üyesi Doç. Dr. Arda Özacar, 10 ilin etkilendiği zelzele bölgesi üzerinde daha evvel çok fazla çalışma yaptıklarını söyledi.
Doç. Dr. Özacar, Kahramanmaraş merkezli 7.7’lik zelzele sonucu Doğu Anadolu Fay sınırı üzerinde bulunan Amanos segmanının 521 yılında, Pazarcık segmanının ise 1513 yılında daha önce kırıldığını söyleyerek, “Bu da bize Doğu Anadolu Fay sınırı üzerinde bulunan Amanos ve Pazarcık segmanlarının uzun vakittir kırılmadığını gösteriyordu. Ne yazık ki bu zelzeleyle de Doğu Anadolu Fay çizgisi üzerinde bulunan Amanos ve Pazarcık segmanları kırıldı. Hatta bu iki segmanın ortasından başlayan zelzele, hem kuzey hem de güney tarafına da tesir etmiş üzere duruyor. Ancak bunları söylemek için erken” dedi.
’24 SAAT İÇİNDE 2 SARSINTIYA ÇOK SIK RASTLANMAZ’
Depremin bilhassa enteresan olduğu noktalardan birinin tıpkı gün içinde bir tetikleme meydana getirmesi olduğuna dikkat çeken Doç. Dr. Özacar, “Doğu Anadolu Fay çizgisi üzerinde tetiklenen kısım öteki bir fay segmanı olan Sürgü fayı olarak isimlendirilen kuzeyi tetikledi. Tetiklenmenin 24 saat içinde olması çok sık rastlanan bir durum değil. Fakat bunun bir örneği yakın vakitte Kaliforniya’da da yaşandı. Orada da bir hafta içinde iki fay kırılmıştı. Lakin orada olan zelzeleler daha küçük ölçekliydi. Biz burada 7.7 sonra 7.6 büyüklüğünde çok büyük zelzeleler yaşadık. Bu manada Kandilli’nin verisindeki sonraki şokların da Savrun- Sürgü ve Pazarcık- Amanos segmanları üzerinde yoğunluğu görebiliyorsunuz” diye konuştu.
‘STRES ARTIŞI KUVVETLE MUHTEMEL’
Doç. Dr. Özacar, yaşanan zelzelelerin başka fayları etkileyip etkilemeyeceği konusunda da çalışmaları olduğunu belirterek, “Bu, statik gerilim düzeylerinin, yani zelzele olduktan sonra da komşu faylardaki gerilim düzeylerinin arttığını, artabileceğini gösteriyor. Temblor kaynaklı haritada da statik gerilimin bilhassa sıcak renklerde yani kırmızı ve koyu turuncu renklerde arttığı bölgeleri gösteriyor. Bu modelde 2’nci zelzelenin bulunduğu Savrun- Sürgü fayının olduğu kısımda statik gerilimin düzeyi artıyor. Bunun ayrıyeten dinamik olarak, yani sistemi salladığınız vakit (yer sarsıntısı) diğer faylarda da bir sürtünme azalımı olduğu da belirlenmiş durumda. Bu manada baktığımız vakit hem tetiklenen yarar, yani Savrun- Sürgü sınırında hem de güneyde 14’üncü yüzyılda en son kırılmış 1408 yılında kırılmış olan Ölüdeniz Fayı’nda (Hatay’ın güneyi) potansiyel olarak bir gerilim artışına neden olması kuvvetle beklenen. Bir değerli öbür çizgimiz ise Doğu Anadolu Fay sınırı üzerinde bulunan Malatya fay çizgisi. Üst hakikat giden Malatya sınırında da gerilim biriktirip biriktirmediği incelenecek. Halkımız bu manada dikkatli olması lazım. Tetiklenme sonucu büyük bir sarsıntı olmasa bile genelde yaklaşık kural ana sarsıntının 1 logaritmik magnitude aşağısında artçı olabileceğidir. Bu da 7.7 büyüklüğündeki bir sarsıntının artçılarının bile 6.8 ya da 7 büyüklüğünde olabileceği için katiyen hasarlı binalarda bulunmamalılar. Gerekli, onlara ayrılan yerlerde kalmalarını bilhassa tavsiye ediyoruz” tabirlerini kullandı.
KANDİLLİ’DEN AÇIKLAMA: 1 YILA KADAR SÜRECEK ARTÇILAR
Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Sarsıntı Araştırma Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Haluk Özener, Kahramanmaraş’ta meydana gelen sarsıntının akabinde bölgede tsunami riskine karşı, “Şu an itibariyle merkezimizde bin 200 tane artçı sarsıntı tahlili yapıldı. Bunlardan 256 tanesi 4 ve üzerinde sarsıntılar. İki tane 6’dan büyük sarsıntı var, bunlar da birinci gün olan sarsıntılar. Bir tanesi 6.0, bir tanesi 6.9. Artçı sarsıntılar sürüyor. Bu artçı sarsıntılar, haftalar, aylar hatta 1 yıla kadar sürecek artçılar olacaktır” dedi.
Kahramanmaraş’ta 7.7 ve 7.6 büyüklüğünde meydana gelen iki zelzele 10 vilayette büyük yıkıma yol açtı. Can kaybının 12 bin 391’e yükseldiği sarsıntı bölgesinde artçı zelzelelere de yenileri ekleniyor. Mevzuya ait, Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Zelzele Araştırma Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Haluk Özener, şu ana kadar bin 200 artçı sarsıntının tahlilinin yapıldığına ve bu sayının 9 bini aşabileceğine dikkat çekti.
ARTÇI SARSINTILARIN 9 BİNİ GEÇMESİ BEKLENEBİLİR
Prof. Dr. Haluk Özener, “Şu an itibariyle merkezimizde bin 200 tane artçı sarsıntı tahlili yapıldı. Bunlardan 256 tanesi 4 ve üzerinde zelzeleler. İki tane 6’dan büyük sarsıntı var, bunlar da birinci gün olan zelzeleler. Bir tanesi 6.0, bir tanesi 6.9. Artçı sarsıntılar sürüyor. Bu artçı sarsıntılar, haftalar, aylar hatta 1 yıla kadar sürecek artçılar olacaktır. 2017 yılında Bodrum Kos ortasında meydana gelen zelzelede tam 9 bin 9 tane artçı sarsıntı vardı. Burada da artçı sarsıntıların bu sayılara ulaşması ve geçmesi beklenebilir. Vatandaşlarımızın da olabildiğince sakin olarak bu artçı sarsıntıları beklemeleri, hasarlı binalara girmemeleri, inançlı alanlarda beklemelerini önerebiliriz. Maalesef onun dışında yapabilecekleri bir şey yok” dedi.
MARMARA DEPREMİ’Nİ TETİKLEMEYECEK LAKİN RİSKİN AZALDIĞI MANASINA GELMİYOR
Yaşanan ikinci zelzelenin akabinde beklenen üçüncü bir zelzeleye ait olarak Prof. Dr. Özener, “Bu öngörüleri söylemek yanlışsız değil, üçüncü bir sarsıntı gelebilir. Ülkemizin öbür yerlerinde de sarsıntı olabilir lakin o zelzele onu tetikliyor, sonra bir tane daha tetikleyecek üzere bir kesin telaffuz mümkün değil. Olabilir, olmayadabilir. Ölüdeniz fayı harekete geçecek, Antakya kırılacak. Antakya bir gün kırılacak tabi lakin bugün mü yarın mı yoksa 50 sene sonra mı bilmiyoruz. Malatya fayı kırılacak. Evet, kırılacak fakat ne vakit kırılacak bilmiyoruz. Bu zelzeleler olsa da kırılacak, olmasa da kırılacak. Marmara’nın içi kırılacak. Bu zelzeleler Marmara’yı tetiklemez fakat tetiklemediği halde Marmara kırılabilir. Birtakım yerlerde Doğu Anadolu fayında bu bin yıl, 800 yıl, bin 200 yıl üzere zelzele tekrarlama aralıkları var. Münasebetiyle rastgele bir fayın da bu fay 7 buçukluk zelzele üretme potansiyelindedir diyebilirsiniz ancak zelzele tekrarlama aralığını da söylemeniz gerekiyor. Panik olmamak lazım, vatandaşların da sorgulaması lazım. 7.5’lik zelzele olacak lakin ne vakit olacak bilmiyoruz. Tahminen o gücün birikmesi için 700 yıla daha gereksinimimiz var. Doğu Anadolu fayında olan bir sarsıntının, Marmara’da beklediğimiz bir sarsıntıya tesiri, ona gerilim yüklemesi yahut tetiklemesi üzere bir şey bilimsel olarak söylemek çok mümkün değil. Bu tetiklemeyecektir diyoruz lakin tetiklememesi Marmara Denizi’nde olan sarsıntı potansiyelinin, riskin azaldığı manasına gelmiyor. Orada bir kırılmayı bekleyen modül var, orada bir güç var. 7’nin üzerinde zelzele potansiyelli bir fayımız var lakin ne vakit kırılacak bilmiyoruz” diye konuştu.
Türkiye’nin 3 metre kaymasıyla ilgili olarak da Prof. Dr. Özener, sarsıntının sonucunda doğal bir sonucun olduğunu ve korkulacak bir durum olmadığını söyledi.
KIYILARIMIZDA TSUNAMİ RİSKİ BULUNMAMAKTADIR
Türkiye’nin zelzele ülkesi olduğunu da hatırlatan Prof. Dr. Özener, “Bu sarsıntıda yahut diğer bir sarsıntıda kıyıdan 50 kilometre, 100 kilometre içeride olan zelzelelerde yahut 5.5’in üzerinde olan zelzelelerde, denizde meydana gelen sarsıntılarda tsunami olayını takip ediyoruz ve tsunami uyarısı veriyoruz. Bize abone olan 13 ülkeye, Türkiye’de de AFAD’a tsunami ikaz iletisi yolluyoruz. Daha sonra süreci takip ediyoruz. Kıyılarda olan deniz düzeyi istasyonları ve sismometrelerle takip ediyoruz. Tsunami tehlikesi geçtiği vakit müşahede yapıyoruz. 04.17’de olan zelzeleden sonra biz 12.59 civarlarında, tsunami tehlikesi geçmiştir bildirisi verdik. Oluşan bu sarsıntılardan ötürü şu anda kıyılarımızda bir tsunami riski bulunmamaktadır” sözlerini kullandı.
