İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) akademisyenleri, merkez üssü Kahramanmaraş’ın Pazarcık ve Elbistan ilçeleri olan zelzelelere ait ön inceleme raporu yayınladı.
İTÜ’den yapılan yazılı açıklamayla paylaşılan raporun ön kelamında değerlendirmelerine yer verilen Rektör Prof. Dr. İsmail Koyuncu, zelzelelerin çabucak akabinde inşaat mühendisliği, jeoloji mühendisliği, jeofizik mühendisliği, mimarlık üzere alanlardaki uzman isimlerden oluşan İTÜ’lü bilim insanlarının, kümeler halinde bölgedeki kentlerde inceleme ve gözlemlerde bulunduklarını kaydetti.
Raporda, 5 başlık yer aldı.
“Yüzey kırığı haritalandı”
Türkiye saati ile 04.17’de ve 13.24’te merkez üssü Pazarcık ve Elbistan olan iki zelzele (Mw 7,8 ve Mw 7,7) meydana geldiği anımsatılan raporda, şu sözler yer aldı:
Bu sarsıntıların sonucu çok geniş bir alanda uydu imgelerinde yüzey kırığı haritalanmıştır. Toprakta fayın muhakkak kısımlarda yüzey kırığı gözlenmektedir. Fayın sekmeli yapısı ve izi, yerde bilinen sınırlara yakın olmakla birlikte, morfolojik olarak Çardak Fayı’nda sırtlar ve yamaçlardan ilerlediği görülmektedir. Bu zelzelenin arazi izleri ve yüzey kırık haritası orijinal bilgiler içermektedir. Birbiriyle bağlı segmentlerin atım dağılımı, bölgede tıpkı anda Amanos Segmenti’nin 2, Çardak Fayı’nın 2, Pazarcık Segmenti’nin 1, Gölbaşı Segmenti’nin 1 bağımsız zelzeleyle birebir anda kırıldığını düşündürmektedir. Öbür dikkati alımlı bir öge Türkiye faal fay haritası ile yüzey kırıkları birbirlerini üzerlememekte ve farklı alanlardan geçmektedir.
Nurdağı-Pazarcık ve Ekinözü sarsıntılarının kırılma müddetleri 100 ve 60 saniye
Çoklu bilgi setine bağlı yırtılma-kayma modellerinin, oluşan her iki sarsıntı için birden fazla fay segmenti üzerinde yaklaşık 8-10 metre ortasında değişen ve arazi gözlemleriyle uyumlu yer değiştirme bedellerini verdiği kaydedilen açıklamada, modelleme sonuçlarının Nurdağı-Pazarcık ve Ekinözü sarsıntılarının kırılma müddetlerinin sırasıyla yaklaşık 100 ve 60 saniye olduğunu ortaya koyduğu belirtildi.
En büyük yatay yer değiştirme 4,7 metre ile Ekinözü istasyonunda
Raporda statik değerlendirmeye nazaran, her iki sarsıntı sonrasında en büyük yatay yer değiştirmenin 4,7 metre ile Ekinözü istasyonunda elde edildiği, Malatya, Gaziantep ve Osmaniye istasyonlarındaki yatay yer değiştirme bedellerinin ise sırasıyla 69,9, 39,6 ve 29,2 santimetre olarak bulunduğuna değiniliyor.
En besbelli yıkım nedenleri
Raporda binaların yaşından gereç eksikliğine kadar yıkımın nedenleri şöyle tabir edildi:
Yıkılan binaların enkaz haline gelmesi konusunda birçok parametre faal olmakla bir arada binaların yaşı, temellerin oturduğu tabanların taşıma kapasitelerinin düşük olması, inşaatlarda kullanılan materyal kalitesinin, kolonlar ve kirişlerin en kesit boyutlarının ve donatı ölçülerinin yetersizliği, inşa edildiği yıllarda yürürlükte olan yönetmeliklere uygun olarak taşıyıcı sistem elemanlarının inşa edilmemiş olmaları, başka imal kusurları ile bitişik nizamda inşa edilen binaların kat düzeylerinin farklı olmaları üzere konular en besbelli yıkım nedenleri olarak görülmüştür.
Kahramanmaraş ve Adıyaman’da enkaz halindeki binaların büyük çoğunluğunun birinci katlarının ya büsbütün yahut kısmen kat düzenek durumuna gelerek tüm katların üst üste sandviç biçiminde ya da yan tarafa hakikat toptan yahut kısmen dönerek göçme durumlarının oluştuğu görülmüştür. Hatay-Antakya ve Adıyaman-Gölbaşı üzere bölgelerde taban sıvılaşması tesiriyle binaların temel sistemi özelliklerine bağlı tabana batarak ya binanın tamamı yana yatarak ya da kısmen sıvılaşan tabana batarak eğik vaziyette göçtüğü de görülmüştür. Bu sarsıntılar sonucunda, betonarme binalar üzere tüm yapıların yönetmeliklere uygun olarak taban kapasiteleri yüksek olan bölgelerde projelerine azami ölçüde uygun olarak inşa edilen hastaneler ile kimi kamu binaları, böylesine şiddetli sarsıntılar sonucunda binalarda oluşabilecek yapısal hasarların çok hudutlu ölçülerde kalabileceğini bir kez daha göstermiştir.
Güvensiz yapı stokunu yasallaştıran düzenlemeler
Raporda, sarsıntılarda yıkımların olmaması için şu teklifler yer aldı:
Bilimsel temele dayanmayan imar affı, imar barışı üzere mühendislik hizmeti almamış, sıhhatsiz ve inançsız yapı stokunu yasallaştıran düzenlemelere son verilmeli, doğal eşikler tekrar yapılanma sürecinde temel alınmalı, yeni planlama sürecinde kültür varlıkları hariç bu alanlarda yapılaşmalara müsaade verilmemelidir.
Yapılması gerekenler
Raporda, sarsıntılardan etkilenen bölgelerde kentin yine yapılanma sürecine ait inşa edilecek konutlarda, yer şartları ve gibisi birçok farklı şart dikkate alınarak tünel kalıp ile inşa edilen taşıyıcı sistemler, prefabrike betonarme konutlar ve modüler çelik sistemlerin avantajlarına değinilerek, birlikte kıymetlendirilmesi gerektiği kaydedildi.
Raporda, zelzeleler sonrasında Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından toplam 13 vilayette yürütülen hasar tespit çalışmaları kapsamında 16 Şubat prestijiyle 61 bin 722 binada yer alan 263 bin 800 bağımsız ünitenin acil yıkılması gereken, ağır hasarlı ve yıkık olduğunun söz edildiği belirtildi.
