EGE DOĞAÇ ERDOĞAN- Ben İzmir’den bile hissettiysem kim bilir orası ne haldedir diye başımdan aşağı kaynar sular indi. Bulunduğum whatsapp kümeleri sarsıntısı benden öğrenmiş oldular. Sonrasında hiç susmayan, yeni oluşturulan whatsapp kümeleri işte bugünkü bahsimizin kıymetli bir modülü. İnanılmaz derecede büyük bir yardımlaşmaya şahit olduk, oluyoruz tüm ülke olarak. Tanımı mümkün olmayan acılar yaşadığımız bu kâbus üzere günlerde bir nebze de olsa olumlu düşünebilmek, yüreğimize umut aşılamak için dünyada eşi gibisi olmayan bir efor, olağanüstü bir dayanışma örneği gösteren milletimizin bu kültüründen bahsetmek gerekiyor.
Anadolu’da Ahilik Temelli Dayanışma
Sadece kendimizin değil, dünyanın da kabul ettiği en kıymetli özelliklerimizden biri konukseverliğimizdir. Bu özelliğimizin de temelinde yardımlaşma kültürümüz yatar. Bu kültürün oluşmasında tarihi sürecin tesirine bakalım. Oğuz Türkleri, 11. Yüzyıl’dan itibaren Selçuklu egemenliği altında Orta Anadolu’yu kendilerine yurt seçmişlerdir. Kırsal yapısı, kopup geldikleri Orta Asya steplerine benzediği için Orta Anadolu’nun Türkleşme süreci süratli gelişirken, Anadolu’nun yerleşik hayat biçimine daha uygun kesitlerinde bu dönüşüm yavaştır. Anadolu’nun genelini bir Türk yurdu haline getirmek için kentlerde de Türklerin yerleşik yaşama adapte olması gerekiyordur. Fakat kentlerde yaşayan Rum ve Ermeni tüccarlarla rekabet edebilmeleri zordur. Bunu kolaylaştırmak için Hacı Bektaş-ı Veli’nin de tavsiyesiyle Ahi teşkilatı kurulur. Ahilik, Anadolu’nun daha kısa müddette Türkleşmesini ve İslamiyete geçmesini sağlamış, Türk olmayan yerli halkın elindeki sanat ve ticaret işlerine Türklerin de katılmasına imkan tanımıştır. 1200’lerdeki Moğol istilasında Türklerin birbirleriyle yardımlaşması elzem hale gelmiş, lakin bu formda Anadolu’daki varlıklarını devam ettirebilmişlerdir. Yardımlaşma kültürü, bin yıl öncesindeki bu toplumsal ve siyasal realiteler sonucu genlerimize işlemiş denebilir. Daha da derine inersek bu yardımlaşma kültürümüzün psikolojimizdeki temelini araştırmamız gerekiyor. Psikologların görüşlerinden elde ettiğimiz sonuç da millet olarak birbirine son derece bağlı bireylerin oluşturduğu bir toplumsal yapıya sahip olduğumuzdur.
‘Ülkemizde yas birlikte tutulur’
Uzman Psikolog Şebnem Türkdalı Temizocak: “İnsanlar duygusal olarak travmalardan sonra kendilerini savunma düzenekleri geliştirirler. Kimi travmatik olaylar sonrasında bir an önce ne yapabilirim diye telaş yaşarız. Yetişkinlerdeki bu tasayla baş etme durumu için insanlara evvel kendilerini sakinleştirmesini öneriyoruz. Kendimizi denetim altına aldıktan sonra diğerlerine yardımcı olmamız daha kolay. Herkesin kendine nazaran maharetleri var. İşte kimi beşerler meskendeki iki tenceresinden birini verdi, sırtından ceketini çıkarıp veren oldu. Bilinçaltımızda düşünürüz ki o insanın yerinde ben de olabilirdim, o vakit bana ne yapılmasını istiyorsam onu yapayım. Empati kurabilen insanlarda bu halde gelişiyor tepki. Biz bir Akdeniz ülkesi insanları olarak birbirimize takviye olmaya yatkınızdır. Mesela cenazelerimizde kırk gün herkes birbirinin meskenine masraf, yedisi, kaybı olanları yalnız bırakmayız. Farkı ülkelerde farklı hallerde yas tutulur; bizim ülkemizde yas daima birlikte tutulur. Bu da bizim daha süratli travmayı atlatmamıza yardımcı olur. Kültürümüzde birlikte yaşama davranışı da gözlemlenir. Örneğin herkes şu anda zelzele sonrası akrabalarına kapılarını açtı. Daima birlikte yaşayıp hareket edebiliyoruz. Diğer kültürlerde mesela beşerler çadır kent kurarlar ya da öteki bir formda barınma sağlarlar. Fakat biz meskenlerimizi birbirimize açarız. Bu yardım etme güdümüz sayesinde yaralarımızı daha süratli saracağımızı düşünüyorum.”
‘Gözlemci tesiri görmedik’
Psikolog & Aile Danışmanı Tuğba Duman: “Kültürel yakınlık, ortak tarihe sahip olmak, kendine emsal olana hissedilen sempati, tüm bunları topladığımızda empati kurmak kolaylaşıyor, beşerler kendinden bir kesim bulabildiğine daha merhametli ve empatik yaklaşabiliyor. Bu felakette de gördüğümüz bu oldu. ‘Aynı durumda ben de olabilirdim!’ İşte bu niyet bizi özgeci davranmaya itti. Öte yandan emsal olaylarda gördüğümüz gözlemci tesirini (diğeri yardım eder niyetiyle yardımda bulunmama) yaşadığımız felakette görmeme nedenimiz beni çok düşündürdü ve şu sonuca varmama neden oldu. Beşerler kendi kendilerine şu soruyu sordu: ‘Acaba ben yardım etmesem oburu eder mi?’ Yaşanan felaketin ne derece büyük olduğunu idrak ettikten sonra bireylerin bunu kendilerine sorduklarında muhtemelen yapılan yardımlar kâfi olmayacak, kanaatine varmaları bu yardım davranışındaki yoğunluğu bize açıkladı.”
