HABER ARAŞTIRMA – Türkiye, Pazarcık-Sofalar ortasındaki 7.7 ile Elbistan merkezli 7.5’lik sarsıntıların yaralarını sarmaya çalışırken, uzmanlardan da muhtemel zelzele risklerine yönelik faklı yorumlar gündeme getiriliyor. İstanbul’u etkilemesi beklenen büyük Marmara sarsıntısına karşı birçok farklı tez ileri sürülürken, uzmanlar ortasındaki fikir ayrılıkları vakit zaman sert tartışmalara dönüyor.
Kahramanmaraş’ta meydana gelen iki büyük sarsıntının akabinde sarsıntı uzmanları ortasında hengame başladı. Prof. Dr. Celal Şengör, ile Prof. Dr. Ahmet Ercan ortasında çıkan İstanbul sarsıntısı tartışmasında, Ercan, “Celal çoklukla büyük zelzele taraftarıdır. Celal, bu türlü halüsinasyonlar görür zelzele üzerine. Daima olarak uçlarda durur” diye konuştu.
Prof. Dr. Naci Görür’ün son Hatay sarsıntısının akabinde Adana’yı işaret etmesi üzerine Prof. Dr. Cenk Yaltırak, Adana’da zelzele olacağını söyleyenlerin bilimsel konuşmadığını söz ederek, “Sürekli zelzele olan bir bölgede birebir şeyi tekraren söyleyip birinin tutması bilim olmuyor” dedi. Vatandaşlar ise mümkün büyük yıkım ve can kayıplarına karşı polemik ve tartışmaların yerine ortak aklın devreye alınmasından yana. Türkiye’nin önde gelen zelzele bilimcilerine nazaran mümkün Marmara sarsıntısına ait tezler ise şöyle…
Süresi 2 dakika
Prof. Dr. Celal Şengör, Marmara’da en az 7 büyüklüğünde zelzele beklediklerini söylerken, “Depremin müddetinin iki dakika olabileceğini düşünüyoruz” diyor. Prof. Dr. Şengör ayrıyeten, İstanbul’u etkileyecek muhtemel büyük Marmara zelzelesinin şiddeti için “Şiddeti 9’a çıkabilir” derken, “Fay Silivri’den Büyükçekmece’ye kadar kırılırsa korkulacak bir durum olmaz lakin kırılma Gebze açıklarına kadar uzanırsa 7.5 büyüklüğünde sarsıntı üretir” tezini savunuyor.
7.6’ya çıkabilir
Prof. Dr. Naci Görür’e nazaran Marmara Ereğlisi’nden Adalar’a kadar olan 79 kilometrelik yarar güç birikimi kelam konusu. Prof. Dr. Görür, kırılma ile bu yarar 7.2 büyüklüğünde zelzele riski olduğunu lisana getirirken, “Depremin mühleti 40-60 saniye. Şayet Marmara fay sistemi doğudan batıya bir seferde kırılırsa, sarsıntının büyüklüğü 7.6 olur” görüşünü savunuyor. Prof. Dr. Görür, ayrıyeten 1999’dan bu yana 24 yıl geçtiğini ve 30 yıllık dönemin dolmak üzere olduğunun altını da çiziyor.
Marmara hattı
Prof. Dr. Cenk Yaltırak, Marmara Denizi içinde 240 ile 510 yıl ortası kırılmayan dört fay modülü bulunduğunu vurgularken, “Bunlardan en riskli olanı ve kırılmasını öngördüğümüz fay sınırı Osmangazi köprüsünün olduğu yerden başlayıp, İmralı Adası kuzeyine uzanan 110 kilometrelik 7.6 büyüklüğüne ulaşma potansiyeli olan doğu Marmara çizgisi. Bize nazaran kırılma tarihi datalara nazaran 1509’da olduğu üzere doğu Marmara segmenti üzerinde olacak. Bu durumda, Marmara Ereğlisi ile İzmit Körfezi ortasındaki alanda, İstanbul, Yalova, Bursa vilayetlerinde ağır hasarlar oluşur” diyor.
Bursa ve Yalova
Prof. Dr. Şerif Barış, Marmara Denizi’nde geçmişte yaşanan sarsıntıların tamamının 7 ve üzeri büyüklükte olduğunu düşünmediğini lisana getirirken, “6.7 yahut 6.8’lik zelzelede kaos, düzensizlik, yıkım ve ölümlere sebebiyet verir. Her hafta sarsıntısı gündeme getirip, risk yüzde 64 demek hakikat bir telaffuz değil. Daima İstanbul’a odaklı konuşulması da üzücü. Güney Marmara’da, Bursa ve Yalova’yı çok önemli etkileyecek faylar bulunuyor” görüşlerini sıralıyor.
Silivri-Adalar
Prof. Dr. Okan Tüysüz, Marmara Denizi içinde 250 yılda bir büyük zelzele olduğunu belirterek, “Ölçümler Marmara Denizindeki kuzey Anadolu fayı modülünün yılda ortalama 2 santim kadar hareket ettiğini gösteriyor. Marmara 7 ve daha üzeri bir zelzeleye hamiledir. Bu zelzele Marmara içerisindeki kuzey Anadolu fayından kaynaklanacaktır. Büyük olasılıkla da Silivri-Adalar ortasında bir noktada meydana gelecektir. Bu zelzelenin nerelerde ne kadar tesirli olabileceği konusunda da yapılmış çok sayıda çalışma var” diye konuşuyor.
Tali fay iddiası
Prof. Dr. Haluk Eyidoğan, Marmara Denizindeki ana fayın genel hareket özelliğinin doğu, batı doğrultulu olmasını lisana getirirken, “Ana fay hareket sırasında bazen etrafında tali (ikincil) faylar oluşturur. İkincil faylar büyük zelzele yaratmaz fakat 5.7 üzere kuvvetli sarsıntılar yaratabilir. Bu ikincil faylar ana faya paralel olacağı üzere çeşitli açılarda konuşlanabilir. İstanbul için büyük zelzele riski çok yüksek” tezini gündeme getiriyor.
7.7 mümkün
Prof. Dr. Şükrü Ersoy, “Marmara’da, 7.7 büyüklüğünde zelzele meydana gelmesi mümkün” diyen isimlerden. Ersoy, Marmara’da geçmiş tarihte büyük sarsıntılar olduğunu daima yinelerken, “En büyük zelzele de ‘küçük kıyamet’ denilen 1509 sarsıntısı. Yıkımları ve meyyit sayıları fazla. Hasebiyle bu zelzele bir daha tekrarlanırsa, bu zelzelenin 7.7 büyüklüğünde olacağı düşünülüyor” modelini savunuyor.
2045’ten evvel olmaz
Prof. Dr. Ahmet Ercan, İstanbul’u etkileyecek büyük sarsıntının 2045’den evvel olmayacağını öne sürerken, “Olası İstanbul sarsıntısının 2045 yılından evvel olması şaşırtan olur” diyor. Ercan, “Geçmişte vakti aşikâr olan sarsıntılar hiçbir vakit belirlenen vakitten evvel olmamış. Marmara’da beklenen hiçbir sarsıntı beklenildiği yıldan daha evvel olmuyor. Ya tam vaktinde oluyor ya da gecikiyor” diye konuşuyor.
6.5 ihtimali %2
Prof. Dr. Şener Üşümezsoy ise en radikal tespitleri lisana getiren isimlerden. İstanbul’da önümüzdeki yıllarda 6.5 şiddetinde bir zelzelenin gerçekleşme ihtimalinin yüzde 1-2 civarında olduğunu belirten Prof. Dr. Üşümezsoy’a nazaran, “Büyük İstanbul zelzelesi fikrini ortaya atan kişinin ABD’li jeofizik uzmanı Ross Stein. Silivri-Yeşilköy ortasındaki 50 kilometrelik kırılmayan fay büyük bir zelzele üretemeyecek.”
Tsunami riski
Prof. Dr. Sinan Özener, Marmara Denizinde yaşanacak mümkün büyük zelzelenin akabinde tsunami riskinin altını en çok çizen uzmanlardan. Prof. Dr. Özener, tarihi süreçte 1509’daki zelzelenin 7.4 büyüklüğünde olduğunu lisana getirirken, şu tezi savunuyor: “O tarihte meydana gelen büyük zelzelede Marmara Denizinde tsunami oluşurken, İstanbul’un kıyı bandında önemli hasarlar yaşandığını tespit etmiş durumdayız. 1766 zelzelesinde de tsunami dalgaları bilhassa Sarayburnu ve Karaköy kıyılarını bile olumsuz etkiledi.”
Yavaşlayıp durabilir
Prof. Dr. Ziyaddin Çakır, İstanbul’u etkileyen 1912 sarsıntısının bittiği yerden başlayacak yeni bir kırığın doğuya gerçek ilerlerken yavaşlayıp durabileceğini öne sürüyor. Prof. Dr. Çakır, “Marmara sarsıntısının beklenenden daha küçük olma ihtimalini artırmaktadır” görüşünü lisana getiriyor.
