Fazilet Şenol / Milliyet.com.tr – Gamze Bilir-Seyhan, 1987 yılında Aydın’ın Söke ilçesinde gözlerini dünyaya açtı. Onu öbür bebeklerden ayıran kıymetli bir şey vardı. Doğar doğmaz aileler ortası evlat edinme yoluyla evlat edinildi. Hayatı boyunca biyolojik ailesinin varlığından haberdar oldu. Biyolojik ailesi ile kendisini evlat edinen aile yakın akrabalardı. “İşte bu yüzden içimde biyolojik ailemi arama isteği ya da onların kim olduklarını merak etme üzere bir durumum olmadı” diyen ve şu anda Ege Üniversitesi Okul Öncesi Eğitimi Anabilim Kısmı’nda vazife yapan Dr. Öğr. Üyesi Gamze Bilir Seyhan, öyküsünü ve evlat edinme süreciyle ilgili göz arkası edilmemesi gerekenleri Milliyet.com.tr’ye anlattı.
‘ÇOCUKLUĞUMU HOŞ HATIRLIYORUM’
Kurumlarda evlat edinme süreçleriyle yakından ilgilenen Dr. Öğr. Üyesi Gamze Bilir Seyhan, 23 yıl boyunca çocuk bekleyen bir ailenin sürprizi olduğunu söyleyerek çocukluk anılarını şöyle anlattı:
“Çocukluğumu daima çok hoş hatırlıyorum. 23 sene beklendiğiniz konuta sürpriz üzere doğuyorsunuz aslında. Bu sebeple üstüne çok titrenen bir konutun bir kızı olarak büyütülen bir çocukluğum oldu. Kendi ayaklarım üzerinde durup şu an kendi işimi yapıyor olmamı anne ve babamın takviyesine borçluyum. Okumam için, meslek sahibi olmam için beni çok desteklediler. Bu sebeple üzerine titrenen, ders çalışırken meyve tabağı getirilen, daima okullara dershanelere götürülen bir çocukluk hatırlıyorum. Daha sonra üniversiteyi kazanıp meskenden ayrıldıktan sonra da ilgimiz bu halde devam etti.”
‘MUTLAKA RESMİ KANALLAR ÜZERİNDEN GERÇEKLEŞMELİ’
Aileler ortası evlat edinildiğinizi söylediniz. Evlat edinmenin kaç farklı yolu var?
Evlat edinilme ülkemizde şu an iki yolla yapılıyor: Bir tanesi benim hikâyemdeki üzere aileler ortası evlat edinme ve bir başkası de kurum aracılığıyla evlat edinme yoluyla gerçekleşiyor. İlk metotta de ailelerin bir mahkemeye başvurmaları ve evlat edinme sürecini resmi kanallar üzerinden gerçekleştirmeleri gerekir. Zira bir kişinin soy bağını bilinmeyecek halde ortadan kaldırmak aslında bir hata. Siz meskende doğum yaptığınızda ve çocuğunuza gerekli bakımı veremeyeceğinizi düşünüp akrabanıza verdiğinizde devlet kararıyla hata işlemiş oluyorsunuz. Kesinlikle aile mahkemesi huzurunda bunun resmileştirmesi gerekiyor.
Kurumda olan çocukları evlat edinmeyi biraz daha açmamız gerekirse bu çocuklar biyolojik ailesi tarafından bakımı sağlanamayan yahut biyolojik ailesi bulunamayan çocuklar oluyorlar. Hasebiyle ‘evlat edindirilebilir’ statüsüne sahipler. Siz bekar da olsanız, evli de olsanız bir çocuğu evlat edinmek istiyorsanız bulunduğunuz ilin Aile ve Toplumsal Hizmetler Vilayet Müdürlüğü’ne başvuruda bulunabilirsiniz. Devlet sizden kimi evraklar toplamanızı istiyor. Sonra da sizinle çeşitli görüşmeler ve mesken ziyaretleri gerçekleştiriliyor. Şayet kurum bir çocuğa aile olabileceğinizi onaylarsa size ‘evlat edinebilir’ statüsü veriliyor ve bir evlat edinme sırasına giriyorsunuz. Ne yazık ki bu sıralar çok uzun. Bu sıraların çok uzun olması da evlat edinme sürecinin 3-4 yıla kadar çıkmasına sebep oluyor.
‘EVLAT EDİNME DAVETİ KURUMDAKİ ÇOCUKLAR İÇİN YAPILDI’
Depremden etkilenen çocuklar da evlat edinme sürecine dahil olacak mı?
Şöyle bir yanlış anlaşılma oldu: Yapılan hami aile ve evlat edinme acil müracaat daveti zelzeleden etkilenen çocuklar için yapılmış üzere algılandı. Zelzele bölgesindeki çocuklarımızın ailelerine teslim süreci devam ediyor. Çocuğun aslında evlat edinilmesi ve gözetici aileye verilmesi için ailenin yani akrabaların da ‘çocuğu evlat edinebilir ve hami aileye verilebilir’ onayı vermesi, istek göstermesi gerekiyor. Bu sebeple zelzele bölgesindeki çocukların aileleri aranmaya devam ediyor ve çok az sayıda ailesine ulaştırılmamış çocuk kaldı. O çocuklar ailelerine geri döndürüyorlar. Bu nedenle zelzele bölgesindeki çocuklarımız evlat edinilme sistemine dahil edilmeyecekler, bu davet halihazırda kurum bakımında olan çocuklar içindi.
‘BAŞVURULARA SEVİNEMİYORUZ’
Şu an evlat edinme başvurusu sarsıntı sonrasında 62 bin iken gözetici aile olma başvurusu ise 319 bin üzere bir sayıya ulaştı. Evlat edinme müracaatlarında gördüğümüz 62 bin sayısı evvelden olsa bizi çok keyifli edecek bir şeydi. Çünkü bu, ‘Kurum bakımında hiçbir çocuk kalmayacak artık her çocuğun bir ailesi olacak’ demekti. Sarsıntı öncesi kurumda 14 bin kadar çocuk vardı. Fakat biz müracaatlara sevinemiyoruz zira aileler gözetici ailenin ve evlat edinmenin ne olduğunu bildiklerinde, bunların kendi üzerlerine getirdiği sorumlulukları fark ettiklerinde, bu müracaatların da zelzele bölgesindeki çocuklara özel olmadığını öğrendiklerinde büyük bir çoğunluğu ne yazık ki müracaatlarını geri çekiyor.
“Ailelerin ‘Biz sarsıntı bölgesindeki çocuklar için müracaat yapmıştık, zelzele bölgesindeki bir çocuğa yuva olmak istemiştik’ üzere istekleri var. Birebir benim görüştüğüm ailelerde de var, durum bu ne yazık ki. İnsanımızı da anlıyorum, inanın hepimiz meskenlerimizi açıp çocuklara yuva olmak istiyoruz. Fakat bir çocuğu hami ailenin yanına yerleştirmek, ‘Hadi bu çocuk iki ay sizde kalsın, biz ailesini bulunca onu geri vereceğiz’ demek çocuğa ikinci bir travma yaşatmak demek. Zira iki ay da olsa çocuk bulunduğu meskenle bir bağ geliştirecek ve siz o çocuğu ikinci sefer ailesinden ayırmış olacaksınız.”
‘TAMİR ETTİĞİMİZİ ELLERİMİZLE YIKABİLİRİZ’
Yoğun evlat edinme müracaatlarıyla birlikte süreç nasıl devam edecek? İşleyişle ilgili rastgele bir değişiklik yapıldı mı?
Bu kadar müracaatın yoğunluğu en başta çok büyük bir iş yüküne neden oldu. Zira sistemde hazır olan ve evrakının onay almasını bekleyen pek çok ailemiz vardı. Şu anda bahsetmiş olduğumuz sayılar çok büyük sayılar. Aileye aslında bir gül bahçesi vadedilmiyor ve bu sürecin farkında olan, bunu sırtlayabilecek ailelerle yola devam ediliyor. Lakin birtakım durumlarda hami ailelik sonlandırılabiliyor. Bunlardan bir tanesi çocuğun aileye döndürülmesi yahut çok küçük bir oranda da olsa ‘Bakamıyoruz, yapmak istemiyoruz’ deyip çocukları kuruma bırakan aileler de oluyor. Küçük bir oran da olsa bir çocuğun hayatına tesir edecek bir durum olduğu için çok dikkat edilmesi gereken bir bahis. Siz zati travması olan bir çocukla birliktesiniz ve ‘Yapamıyoruz’ deyip ikinci bir travmayı siz yaşatıyorsunuz. Tamir ettiğimiz şeyi ellerimizle yıkmış oluyoruz aslında.
KORUYUCU AİLE İLE EVLAT EDİNME ORTASINDAKİ FARK
Korucuyu aile olmak ile evlat edinmek ortasındaki fark ne?
Koruyucu aile olduğunuzda çocuk 7/24 sizinle yaşıyor, çocuğu okula gönderiyorsunuz, hasta olduğunda ilgileniyorsunuz. Ailenizin bir modülü oluyor lakin velayeti biyolojik ailede kalmaya devam ediyor. Belirli dönemlerle da kuruma çocuğu götürüp kurumun biyolojik aileyle çocuğu buluşturması için bir ortam yaratmak zorundasınız. Öte yandan hami ailede çocuk sizinle 18 yaşına kadar da yaşayabilir. Ancak şöyle bir durum da olabilir: Çocuk sizinle 3 sene yaşadı, o sırada biyolojik aile durumunu düzeltti. Biyolojik aile ‘Ben çocuğuma bakım verecek seviyeye geldim’ diyerek çocuğun kendilerine döndürülmesini talep edebiliyor. Çocuk sizinle iki ay da yaşayabilir, iki sene de yaşayabilir hatta üniversite bitene kadar da esirgeyici ailesi olmaya devam edebilirsiniz.
Ancak evlat edinme sürecinde çocuğa siz bir sene bakım verdikten ve sizinle yaşamaya başladıktan sonra da kurumla irtibatınız devam ediyor, konut ziyaretleri, çocuğun gelişim durumu kurum tarafından takip ediliyor. Bir mühlet sonra velayet alma davası açarak çocuğun nüfusunu kendi nüfusunuza geçirebiliyorsuuz. Çocuk sizin soyadınızı taşıyor, koyulmuş bir ismi varsa ismini değiştirebiliyorsunuz ve çocuğun biyolojik ailesiyle rastgele bir bağı kalmıyor. Her ikisinde de çocuk 7/24 aileyle yaşıyor lakin gözetici ailelikte çocuğun velayeti biyolojik aileyle devam ediyor. Evlat edinmede ise çocuk sizin nüfusunuza geçiyor. Prosedür ve incelemeler tıpkı formda devam ediyor.
Evlat edinme ve esirgeyici aile müracaatında bulunan ailelere neler söylemek istersiniz?
Bu uzun bir yol. Tahminen zorlayıcı bir yol da olabilir. İnanın çocuğa verebileceğiniz sevginiz varsa o çocuğun tüm travmalarını, tüm yaralarını saracaksınız ve artık onun ailesi olacaksınız. Bilhassa evlat edinme başvurusu yapan aileler çocuktan bunu saklama gereği duyuyorlar. ‘Çocuk bunu öğrenirse üzülür’, ‘O bizim çocuğumuz’, ‘Bizim çocuğumuz olmadığını düşünmek istemeyiz’, ‘Bizi terk etmesini istemeyiz’ gibi dertlerle çocuğun evlat edindiğini çocuktan saklayabiliyorlar. Bu gerçeği çocuktan saklamak işin en travmatik kısmı. Şöyle düşünün: 30 sene sonra rastgele bir yerden bu durumu öğrenebilirsiniz ve 30 yıllık hayatınıza olan itimadınız bir anda sarsılabilir. Bütün süreçlerin hepsi kayıt altına alınıyor ve çocuğun nüfus kaydında bile evlat edinildiği karşısına çıkabilir. Özellikle evlat edinen ailelere bunu söylemek isterim. Lütfen bunu çocuktan saklamayın zira bu, çocuğun normali.
“Ben ‘Başvuru sayıları çok yüksek bu sayılara sevinemiyorum’ dedim. Lakin bu, ‘Biz başvurmak istiyorduk lakin yürek edemiyorduk’ diyen sahiden şuurlu, sistemi bilen kollayıcı aile olabilecek ya da evlat edinebilecek ailelere de takviye olmuş olabilir. 290 bin kollayıcı aile, 60 bin evlat edinme müracaatının içinde sahiden bu yola devam edecek ailelerimizin var olduğunu da biliyoruz. Umarım uzun vadede kurumda kalan hiçbir çocuğumuz olmayacak. Her çocuk bir aileye yanında yaşamayı hak ediyor.”
