Afet zarar azaltma çalışmalarında en önemli konunun afetlerden önce yapılan Afet Risk Yönetimi ve Zarar Azaltma faaliyetleri olduğunu biliyoruz. Yani afetler olmadan afet zararlarının ortadan kaldırılması veya zararın en aza indirilmesi en akıllıca ve en ucuz yol olacaktır. Yapılan bir araştırma; afet zararlarının önlenmesi için harcanan her 1 birim maliyetin, önlem alınmadığı takdirde meydana gelen afet zararlarının 7 birimine eşit olduğunu göstermiştir ve buna can kayıpları dâhil değildir.
Daha çok doğa kökenli ve geniş alanların etkilendiği afetlerde, müdahale faaliyetleri her zaman çok büyük kargaşa, yoğunluk ve yetersizlik olarak karşımıza çıkar. Her afetten sonra olay bölgesinde yeni bir strateji, yeni bir plan ve yeni bir yönetim politikasının oluştuğu görülür. Hatta daha ileri gidecek olursak olay yerine ilk gelen ekip/yönetici afet yönetimine ne kadar hâkimse, o ekip/yönetici tecrübe ve bilgisiyle devam eden süreci yönetmeye çalışır. Yani afeti yöneten ekibin bilgi ve tecrübesi oranında etkin, doğru ve verimli Olay Yeri Yönetimi yapılır.
Aslında Afet Yönetiminin bir evresi olan Müdahale ve devamındaki Geçici İyileştirme aşamalarının planlı ve profesyonel eller tarafından yönetilmesi en temel yöntem olmalıdır. Her yeni olaya bilgisiz, tecrübesiz, yetersiz yönetimle devam etmek hem mağdur vatandaşa hem de o işi yapanlara zulüm olacaktır.
Hâlbuki Olay Yeri Yöneticileri bilgili, tecrübeli ve en iyi yapılan bir planın uygulayıcısı olmalıdır. Öyleyse her afet bölgesinde önceden eğitim almış, yeterli saha tecrübesi olan ve sadece Yönetim ve Koordinasyon konusunda görev alacak yöneticiler, ekibiyle olay bölgesine gidip Olay Yeri Yönetimini devralmalıdır.
Burada her olayın yönetim ve strateji durumuna göre ayrı ayrı ekipler oluşturmak gerekir. Bu ekipler ihtiyaca göre örneğin; Arama ve Kurtarma, Çadırkent/Konteynır Kent Kurulumu veya Yönetimi, Ayni ve Nakdi Yardımların Organizasyonu (Depo Yönetimi), Satın Alma, Ulaşım, Nakliye, Haberleşme, Enkaz Kaldırma vb. olabilir.
Afet bölgesinde bu ekiplerin işi sadece branşına göre afet yönetiminde görev almak olmalıdır. Her an göreve hazır bulunacak bu ekipler, olayları ve ilgili diğer kurumları olması gerektiği gibi yönetecek yetkiye sahip olmalıdır. İta amirleri ise illerinde bu ekiplerin çalışmalarının önünü açacak idari tedbirleri almalıdır. Bu ekipler taraflı veya kayırıcı pozisyonda olmadığı sürece işler olması gerektiği gibi adaletli ve hızlı yürüyecektir.
Büyük çaplı arama kurtarma operasyonunda Arama Kurtarma Komuta Kontrol Masası’nda bu ekipler olmalı ve elindeki mevcut gücü tecrübesiyle eşit dağıtarak, hızlı ve etkin bir müdahale yerine getirmelidir. Afet bölgesine gelen ve alanda çalışan ekipleri hem iyi tanıyacak, bu ekiplerin hangi işi hangi bölgede en yüksek verimle yapacağını bilecek hem de böylece kargaşaya kesinlikle müsaade etmeyecektir.
Çadır/Konteyner Kent Yönetimi; yer seçiminden başlayarak, kurulum, yeme/içme, hijyen, sağlık, güvenlik vb. hizmetler sonlandırılana kadar olan yönetim sürecini kapsamalıdır. Zira her afetten sonra tecrübesiz yöneticiler tarafından yönetilen bu geçici barınma alanları, su basması, rüzgâr/fırtına uçurması ya da yangında büyük zararlar görebiliyor.
Ayni yardımların büyük bir izdihama dönüşmeden her ilde altyapısı tamamlanmış kalıcı veya geçici alanın/deponun kullanılacağı, uygulanabilir planlarla Sevk ve Organizasyon yapılmalıdır. Bu alanda yapılan çalışmalar ile iyi niyetli yardımsever kuruluş veya insanların yardımlarının emin ellerde olduğu kamuoyuna hissettirilmelidir.
Afet bölgesinde Satın Almanın hangi strateji ve kurallarda yapılması gerektiği profesyonel ekipler tarafından hızlı ve güvenilir bir şekilde gerçekleştirilmelidir. Alımlarda israfın önüne geçilerek paydaş afet yöneticilerinin talepleri doğrultusunda, gerçek ihtiyaçların karşılanması için yerine ulaştırılması sağlanmalıdır. Gelen talepler doğrultusunda yerel işletme ve iş gücünün kullanımı ön plana çıkarılarak, tedarik zinciri afet bölge/ilinin kalkındırılması esas alınarak yapılmalıdır.
Afet bölgesindeki yerel yönetimlerin afet yönetimi konusunda tecrübesiz olacağı düşünülerek, Nakliye/Ulaşımın en hesaplı, hızlı, kesintisiz ve kontrollü yapılması için; her afette görev yapan tecrübeli ekipler görevlendirilmelidir.
Bilindiği üzere ülkemizde afet yönetiminden Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı sorumludur. Bu önemli teşkilatın bünyesinde söz konusu afetleri yönetmek için Afet ve Acil Durum Yönetimi Uzmanları bulunmaktadır. Bu çalışanlar afet yönetimini kalıcı olarak yerine getirebilecek kadrolardır.
Diyeceğim şu ki;
Afetler önceden alınacak tedbirlerle zararı tamamen ortadan kaldırılabilir veya azaltılabilir. Şayet afet meydana geldikten sonra Müdahale ve Geçici Barınma faaliyetleri gerekiyorsa; Olay Yeri Yönetimini Tecrübeli Usta Ellere bırakmak gerekir.
