Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Para Siyaseti Konseyi’nin (PPK) toplantısına ait yayınlanan özette, temmuz ayına ait öncü göstergelerin talep, fiyat, döviz kuru, vergiler ve bozulan fiyatlama davranışları kanallarıyla epey yüksek bir aylık fiyat artışı olacağına işaret ettiği belirtildi.
Toplantı özetine nazaran, yıllık enflasyonun da kıymetli ölçüde yükseleceğinin kestirim edildiği aktarıldı.
Özette, global enflasyon düşerken, hala uzun devir ortalamalarının ve merkez bankalarının gayelerinin üzerinde seyrettiği aktarılarak, şunlar kaydedildi:
Gelişmiş ve gelişmekte olan iktisatların tüketici enflasyonları bir evvelki PPK devrine nazaran yüzde 5,59 ve yüzde 5,82 seviyelerinden sırasıyla yüzde 4,91 ve yüzde 5,41 düzeylerine gerilemiştir. Son 10 yıllık devirde ise ortalama enflasyon gelişmiş ekonomilerde yüzde 2,2 ve gelişmekte olan ekonomilerde yüzde 5,6 düzeyinde gerçekleşmiştir. Enflasyon, gelişmiş ülkelerde yüzde 2; gelişmekte olan ülkelerde ise ortalama yüzde 3,5 olan gaye oranların bariz olarak üzerinde seyretmeye devam etmektedir. 2023 yılı son çeyrek ortalama yıllık enflasyonun gelişmiş ekonomilerde 3,1, gelişmekte olan ülkelerde ise yüzde 5,9 düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
“Dünyanın birçok ülkesinde merkez bankalarının mali sıkılaştırma süreci sürüyor”
Çekirdek enflasyonun ve enflasyon beklentilerinin yüksek düzeyleri global enflasyonun bir müddet daha merkez bankalarının gayelerinin üzerinde seyretmeye devam edeceğini ima ettiği belirtilen özette, bu nedenle dünyanın birçok ülkesinde merkez bankalarının nakdî sıkılaştırma sürecini sürdürdüğü bildirildi.
Özette, takip edilen 12 gelişmiş ülke merkez bankasının son 17 ayda toplamda 130 toplantı yaptığı, bu toplantıların 93 adedinde siyaset faizlerinin artırıldığı vurgulandı.
Gelişmekte olan ülkelere yönelen portföy akımları haziranda da devam etti
Gelişmekte olan ülkelere yönelen portföy akımlarının haziran ayında, güzelleşen risk algısına bağlı olarak devam ettiği vurgulanan özette, yılbaşından mayıs sonuna kadar pay senedi piyasalarına yaklaşık 46,4 milyar dolar fon girişi, borç senetleri piyasalarından yaklaşık 4,3 milyar dolar fon çıkışı olduğu aktarıldı.
Özette, haziran ayı başından 7 Temmuz tarihine kadar 4,9 milyar doları pay senedi piyasalarına olmak üzere toplam 7,6 milyar dolar fon girişi olduğu bildirildi.
“Gıda ve alkolsüz içecekler kümesi enflasyonu”
Özette, besin ve alkolsüz içecekler kümesi fiyatlarının haziran ayında yüzde 3,02 yükseldiği ve yıllık enflasyonun 1,40 puan artarak yüzde 53,92 olduğu belirtilerek, şunlar kaydedildi:
Gıda fiyatlarının mevsimsellikten arındırılmış aylık artış oranı bir evvelki aya kıyasla yükselmiş, bu gelişmede başta zerzevat olmak üzere taze meyve ve zerzevat fiyatları tesirli olmuştur. Başka işlenmemiş besin kümesinde kırmızı et fiyatlarındaki yükseliş bir evvelki aya kıyasla hızlanmıştır. İşlenmiş besin fiyatları aylık bazda yüzde 1,85 oranında yükselmiş, bu gelişmede yaş çay alım fiyatlarına bağlı olarak artış kaydeden çay fiyatları öne çıkmıştır. Ekmek ve tahıllar aylık enflasyonu bu periyotta bir ölçü artış göstererek yüzde 1,41 oranında gerçekleşmiştir.
“Dayanıklı mal kümesinde temel belirleyici araba olmaya devam etti”
Özette, sağlam mal (altın hariç) alt kümesinde aylık artışın yüzde 6,64 ile evvelki aya kıyasla güçlendiği, bu gelişmede haziran ayında da temel belirleyicinin araba kalemi olduğu belirtildi.
Otomobil fiyatlarının kur gelişmelerine ek olarak canlı seyreden iç satışlara bağlı formda yüzde 10,28 yükseldiği belirtilen özette, şöyle dendi:
Böylelikle araba fiyat artışı 2023 yılının birinci 6 ayında yüzde 34,01 olmuştur. Haziran ayında beyaz eşya fiyatları ise yüzde 3,78 artış kaydetmiştir.
Çekirdek enflasyon göstergeleri bir evvelki aya nazaran yükseldi
Özette, mevsimsellikten arındırılmış bilgilerle aylık artışların B ve C göstergelerinde bir evvelki aya kıyasla yükselirken, bu görünümün alternatif çekirdek enflasyon göstergeleri tarafından da teyit edildiği bildirildi.
Mevsimsellikten arındırılmış B ve C endekslerinin 3 aylık ortalama artışlarının 2022’nin şubat ayında sırasıyla yüzde 8,8 ve yüzde 8,4 ile en yüksek noktasına çıkarken, bu yılın haziran ayı prestijiyle yüzde 2,8 ve yüzde 3,3 düzeylerine gerilediği kaydedilen özette, şu değerlendirmede bulunuldu:
Haziran ayında B ve C endeksinin mevsimsellikten arındırılmış aylık artış oranları ise sırasıyla yüzde 3,1 ve yüzde 3,7 olarak gerçekleşmiştir (önceki ay yüzde 2,9 ve yüzde 3,6). Medyan enflasyon ve SATRIM üzere alternatif çekirdek göstergelerde de evvelki aya nazaran artışlar gözlenmiştir.
Yıllıklandırılmış hizmetler fazlası
Aynı periyotta yıllıklandırılmış hizmetler fazlasının 12,1 milyar dolar artarak 51,5 milyar dolara çıktığı bildirilen özette, şunlar kaydedildi:
Parasal şartların ve beklentilerin tesiriyle altın ithalatı, cari açıktaki artışta değerli rol oynamaktadır. Yılın birinci 5 ayında toplam altın ithalatı bir evvelki yılın birebir devrindeki düzeyine kıyasla 10,7 milyar dolar artışla 14,6 milyar dolar düzeyinde gerçekleşmiştir. Haziran ayı süreksiz dış ticaret dataları altın ithalatının mayıs ayı düzeyinin altında olmakla birlikte yüksek seyrettiğine işaret etmektedir. Yurt içi talepteki güçlü seyir, tüketim malları ithalatı kanalıyla cari süreçler açığını artırıcı tesirde bulunmaktadır. Haziran ayına ait süreksiz dış ticaret dataları ve temmuz ayı için yüksek frekanslı bilgiler, bayram kaynaklı iş günü tesirleri dışlandığında mevsimsellikten arındırılmış olarak ihracattaki nispeten yatay seyre rağmen ithalatın yüksek düzeylerini koruduğuna işaret etmektedir.
”Turizm gelirlerinin ikinci yarıda cari istikrara güçlü bir katkı sunacağı iddia edilmekte”
Turizm gelirlerindeki güçlü seyir ile güç ithalatındaki olağanlaşmanın döviz piyasasında arz kaynaklı olarak sağlıklı fiyat oluşumu ve istikrara katkı sağlayacağının öngörüldüğü aktarılan özette, öteki taraftan, artan turizm faaliyetinin kısa vadede talebi artırarak tüketici enflasyonu üzerinde risk oluşturduğu şöyle vurgulandı:
‘Mayıs ayında sanayi üretim endeksi, mevsim ve takvim tesirlerinden arındırılmış olarak aylık bazda yüzde 1,1 oranında artmıştır. Aylık bazda artışlar kesimler geneline yayılırken ihracat hissesi yüksek olan bölümler ve tipik olarak yüksek oynaklık gösteren bölümlerde daha kuvvetli gerçekleşmiştir. Çeyreklik bazda ise sanayi üretimi yüzde 1,4 oranında yükselerek sarsıntı sonrası toparlanma eğiliminin devamına işaret etmiştir. Emsal biçimde imalat sanayi kapasite kullanım oranı, yılın ikinci çeyreğinde birinci çeyreğe kıyasla 0,9 puan artarak yüzde 76,2 düzeyinde gerçekleşmiş ve kapasite kullanımında sarsıntı kaynaklı kayıp telafi edilmiştir.
“Sermaye ve orta malları”
Bu devirde sermaye (yüzde 8,02) ve orta mallarının (yüzde 6,59) yüksek aylık fiyat artışları ile dikkati çeken öteki alt kümeler olduğu aktarılan özette, şunlar kaydedildi:
Temmuz ayında global arz zincirindeki baskılara dair göstergeler ve memleketler arası nakliyat maliyetleri düşük seyretmektedir. Global Arz Zinciri Baskı Endeksi, haziran ayında da tarihi ortalamasının yaklaşık bir standart sapma altında bedel almıştır. Global emtia fiyatları, temmuz ayında bariz bir değişim sergilememektedir. Özetle, mevcut global arz şartları enflasyon açısından olumlu görünümünü sürdürmektedir. 2023 yılı temmuz ayında minimum fiyatta yapılan güncellemeye memur ve kamu emekçi fiyatlarındaki düzenlemelerin eşlik etmesi ve fiyatlardaki artışın genele yayılması sonucu yılın ikinci yarısında enflasyon üzerinde başta maliyet kanallı tesirler olmak üzere üst istikametli baskıların artacağı öngörülmektedir. Türk lirasındaki bedel kayıplarının, fiyatlarda genele yayılan artışın ve vergi düzenlemelerinin yakın periyotta enflasyon üzerinde maliyet istikametli ek baskı oluşturacağı öngörülmektedir.
”Hizmet dalında fiyat artışları yüksek düzeylerini sürdürmekte”
Tüketici enflasyonunda yakın devirde beklenen görünümle birlikte geçmiş enflasyona endeksleme eğilimi bariz olan kümelerde enflasyonun bir mühlet daha yüksek seyretme riskinin bulunduğu aktarılan özette, şunlar kaydedildi:
Akaryakıt fiyatları başta ulaştırma hizmetleri olmak üzere tüketici fiyatları üzerinde gerek üretim girdisi gerekse nakliyat maliyetleri kanalıyla değerli bir tesir oluşturma potansiyeline sahiptir. Akaryakıt fiyatlarında yakın periyotta döviz kuru, ham petrol fiyatları ve vergi artışı kaynaklı olarak kaydedilen besbelli artışın, ulaştırma hizmetleri fiyatlarına önümüzdeki devirde değerli bir tesiri olabileceği bedellendirilmektedir.’
