SEİZMA
Yerkabuğundaki herhangi bir sarsıntının, çevreye doğru yayılan titreşim biçimindeki hareketine deprem SEİZMA denir.
HİPOSANTIR ve EPİSANTIR
Yer kabuğu içerisinde meydana gelen depremin başladığı noktaya iç merkez (hiposantır) denir. Burada başlayıp çevreye doğru yayılan deprem dalgalarının yeryüzüne ulaştığı ilk noktaya da dış merkez (episantır) adı verilir.
FAY
Yer kabuğu hareketleri sırasında meydana gelen kırıklara fay denir. Faylar; hareket yönlerine göre ters, doğrultu atımlı ve normal olmak üzere üç gruba ayrılır.
ODAK DERİNLİĞİ
Depremde enerjinin açığa çıktığı noktanın yeryüzünden en kısa uzaklığı, depremin odak derinliği olarak adlandırılır.
ÖNCÜ ve ARTÇI DEPREMLER
Bazen büyük bir deprem olmadan önce küçük sarsıntılar olur. Bu küçük sarsıntılara “öncü depremler” denilmektedir. Büyük bir depremin oluşundan sonra da belki birkaç yüz adet küçük deprem olmaya devam etmektedir. Bu küçük depremler “artçı depremler” olarak isimlendirilir ve büyük depremin oluş anına göre bunların şiddetinde ve sayısında azalım görülür.
MAGNİTÜD
Herhangi bir derinlikte olan depremin, yeryüzünde hissedildiği bir noktadaki etkisinin ölçüsü olarak tanımlanmaktadır. Diğer bir deyişle depremin şiddeti (magnitüd), onun yapılar, doğa ve insanlar üzerindeki etkilerinin bir ölçüsüdür. Bu etki, depremin büyüklüğü, odak derinliği, uzaklığı, yapıların depreme karşı gösterdiği dayanıklılık dahi değişik olabilmektedir.
RİCHTER ÖLÇEĞİ
Depremin büyüklüğünü ölçmek için kullanılan bir ölçektir. Bu ölçek, depremin serbest bıraktığı enerji
miktarını temsil eder. Her bir birimlik artış, depremin enerjisinin 10 kat arttığı anlamına gelir.
MERCALLİ ÖLÇEĞİ
Depremin şiddetini, insanlar tarafından algılanan etkilerine dayalı olarak değerlendiren bir ölçek. Depremin etkilediği bölgedeki yapıların zarar görmesi, toprakta çatlaklar oluşması gibi faktörlere dayanır.
TSUNAMİ
Derin denizlerde veya okyanus tabanında meydana gelen şiddetli depremler, volkanik patlamalar veya deniz altı kaymaları sonucu oluşan dev dalgalardır.
SİSMOGRAF
Deprem dalgalarını kaydeden aletlerdir. Sismografik veriler, depremin büyüklüğü, süresi ve diğer önemli özellikleri hakkında bilgi sağlar.
SIVILAŞMA
Zeminin, deprem sırasında su doygunluğu veya titreşimler nedeniyle kısmen sıvı hale gelmesi. Bu durum, binaların temel kaymalarına veya çökmesine neden olabilir.
OROJENEZ
Orojenez (Dağ oluşumu): Aşınan ve biriken malzemeler levhaların hareketleri sırasında yan basınçlara uğrayarak yükselir ve dağları oluştururlar. Basınca uğrayan bu malzemelerin sertlikleri farklıdır. Bu farklılık iki tür dağ oluşumunu gerçekleştirir. ➢ Kırık ➢ Kıvrım
HORST ve GRABEN
Kırık Dağlar: Sert yapıdaki tortullar yan basınçlara uğradığında kırılırlar. ✓ Yüksekte kalan kısımlar Horst ✓ Alçakta kalan kısımlar Graben
ANTİKLİNAL ve SENKLİNAL
Kıvrım Dağlar: Yumuşak yapıdaki tortullar yan basınçlara uğradığında kıvrılırlar. ✓ Yüksekte kalan kısımlar Antiklinal ✓ Alçakta kalan kısımlar Senklinal
EPİROJENEZ
Epirojenez (Kıta oluşumu): Geniş kara kütlelerinin yükselip-alçalması hareketlerine denir. Yer kabuğu manto üzerinde belirli bir izostatik dengeyle yüzer haldedir. Yer kabuğunda ağırlık değişimi olduğu zaman bu denge bozulur ve epirojenez faaliyetleri gerçekleşir.
TRANSGRESYON ve REGRESYON
Transgresyon: Kara kütlesinin ağırlaşıp çökmesi ve denizin karaya ilerlemesi hareketidir.
Regresyon: Kara kütlesinin hafifleyip yükselmesi ve denizin karadan geri çekilmesidir.
VOLKANİZMA
Yer’in derinliklerinde bulunan magmanın, yer kabuğundaki zayıf kısımlardan (çatlak, kırık vs.) yeryüzüne çıkmasına volkanizma denir.
BATOLİT-LAKOLİT-SİLL
Magmanın yer kabuğunun derinliklerindeki çatlaklardan yüzeye doğru olan hareketi sırasında lavların bir bölümü yüzey çıkamaz. Yüzeye çıkamayan lavlar çatlaklar arasına sokularak zamanla katılaşır. Soğuma sonucunda katılaşan bu kütlelerin büyük olanlarına batolit, bir damar aracılığıyla yer kabuğunun bir bölümüne sokulmuş olanlarına lakolit ve sill adı verilir.
DAYK
Yer’in derinliklerinden gelen magma bazen çeşitli kütleleri keserek katılaşır. Bu şekilde oluşan kayalara dayk adı verilir. Bu şekiller zamanla üst kısımlarındaki tabakaların aşındırılması sonucu yüzeye çıkarlar.
KALDERA
Bazı volkan konilerinin krater kısımlarının çökmesiyle ya da ikinci bir püskürmeyle parçalanmasıyla daha büyük çukurluklar oluşur. Bunlara kaldera adı verilir.
MAAR
Bazı volkanik olaylarda, katı ve akışkan maddeler püskürmez. Buralarda sadece gaz patlamaları olur. Bu tür patlamalarla oluşan çukurluklara maar adı verilir.
LAPİLLİ
Volkanlardan büyük basınçla çıkan gazlar beraberinde katı malzemeleri de sürükler. Bu malzemelerden boyutları 1 cm’den küçük olanlara volkan külü, 1 cm’den büyük olanlara lapilli (volkan çakılı), daha büyük olanlara ise volkan bombası denir.
HİPOSANTIR ve EPİSANTIR
Yer kabuğu içerisinde meydana gelen depremin başladığı noktaya iç merkez (hiposantır) denir. Burada başlayıp çevreye doğru yayılan deprem dalgalarının yeryüzüne ulaştığı ilk noktaya da dış merkez (episantır) adı verilir.
