Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne dair X hesabından açıklamalarda bulundu.
Uçum, partili cumhurbaşkanlığı sistemi diye bir hükümet modeli olmadığını söz ederek, “Dolayısıyla olmayan bir şeyin yanlış olduğu ileri sürülemez” dedi.
Uçum ayrıyeten Cumhurbaşkanı’nın partili olma zorunluluğunun olmadığını ifade etti.
Cumhurbaşkanı’nın parti genel lideri olma zaruriliği olmadığını da aktaran Uçum, “O yüzden başkanla parti ortasındaki alaka bir imkan olarak düzenlenir. Bu imkana mani olacak yahut yasaklayacak hukuksal bir düzenleme anti-demokratik olur.
Özetle cumhurbaşkanının partili yahut bir partinin genel başkanı olması sistemin sunduğu imkanın bir gereğidir. Siyaset yapma özgürlüğünün ve siyasi iştirak hakkının sonucudur, sistemsel bir mecburilik değildir” formunda konuştu.
Uçum, ‘yeni anayasa çalışmaları’ ile ilgili de şunları söyledi:
“Başkanlık sisteminden başkanlık sistemine geçilemez şu söylenirse manalı olur; başkanlık sistemimizin varsa aksaklıklarını giderelim, eksiklerini tamamlayalım, sistemi geliştirelim. Bu her vakit tartışılabilecek makul ve yasal bir yaklaşım olur, yapılması da gerekir. Aslında yeni anayasa çalışmalarında bunların gündeme geleceği rahatlıkla öngörülebilir.”
Uçum’un X hesabında kullandığı sözler şu halde yer aldı:
“Üzerinde hiç düşünülmeden ezbere bir formda “partili cumhurbaşkanlığı sistemi”nin yanlış olduğu üzere kelamlar ediliyor. Aslında partili cumhurbaşkanlığı sistemi diye bir hükümet modeli yok. Münasebetiyle olmayan bir şeyin yanlış olduğu ileri sürülemez.
Adı Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi olan başkanlık modeli var. İtiraz edilen husus ise liderin partili olma imkanı. Bu ayrıntıların farkında olmayan itiraz sahipleri abes bir halde zati başkanlık sistemi olan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminden tam başkanlık sistemine geçilmesini savunuyor(!)
Başkanlık sisteminden başkanlık sistemine geçilemez şu söylenirse manalı olur; başkanlık sistemimizin varsa aksaklıklarını giderelim, eksiklerini tamamlayalım, sistemi geliştirelim. Bu her vakit tartışılabilecek makul ve legal bir yaklaşım olur, yapılması da gerekir. Zati yeni anayasa çalışmalarında bunların gündeme geleceği rahatlıkla öngörülebilir.
Veya öbür bir ezber olarak Fransa’nın kurtulmak için devalar aradığı, uygulandığı yerlerde bir çok sorun üreten yarı başkanlık sistemine geçilsin, diyorlar.
“BU GÖRÜŞ SAHİPLERİ HERHALDE DİĞER ÜLKELERDE YASAK OLDUĞUNU SANIYOR”
Bu görüş sahipleri herhalde diğer ülkelerdeki başkanlık ya da yarı başkanlık sistemlerinde liderin partilerle bağının yasak olduğunu sanıyor ya da bu türlü olması gerektiğine inanıyor. Aksi halde cumhurbaşkanının partili olma imkanını niçin yanlış bulsunlar.
İlgili herkes bilir ki demokratik sistemin temellerinden biri de demokratik siyaset yapma hakkıdır. Kolektif siyasetin temel aracı ise partilerdir.
Yürütmeye talip olan ve seçildiğinde hükümet vazifesini üstlenen cumhurbaşkanının partili olmasına karşı çıkmak, demokratik siyaset hakkını yüzde elliden fazla oyla seçilmiş cumhurbaşkanına yasaklamayı savunmak en hafif tabiriyle demokrasiyi anlamamak, başkanlık sistemini ise hiç bilmemektir.
Başkanlık sisteminde, liderin partili olması bir mecburilik değil imkandır. Bu durum yalnızca Türkiye’ye has değil bütün başkanlık sistemlerinde böyledir.
Bu imkanın hangi düzeyde kullanılacağını toplumsal ve siyasi dinamikler, ilgili partinin iç süreçleri ve liderin tüm bunları dikkate alması gereken tercihleri belirler. Dünya örneklerinde de liderle ilgili olduğu partiler ortasında çok çeşitli münasebet düzeyleri ve biçimleri vardır.
Başkanın partili olma imkanı öncelikle liderin bir vatandaş olarak temel hakları kapsamında demokratik siyaset yapma hakkına sahip olmasının gereğidir.
Demokratik nizam açısından ise partilerin hükümet olma argümanının doğal gereklerinden birisi başkanlık sistemlerinde liderin partili olma imkanıdır.
Bu tartışma tek başına hukuk alanının konusu değildir. Tam bilakis yüklü olarak sistem içinde toplumsal ve siyasal yapının fonksiyonlarıyla ilgilidir. Lider adayının ya da liderin partili olma imkanı, partilerin hükümete talip olması ve destekledikleri adayla, seçilirse liderle bağlı olma zorunluluğunun sonucudur.
Elbette bu bağlantılı olma zaruriliği lider adayı ya da liderin illa partili yahut yönetici/genel lider olma zorunluluğunu doğurmaz. O yüzden başkanla parti ortasındaki alaka bir imkan olarak düzenlenir.
Bu imkana pürüz olacak yahut yasaklayacak hukuksal bir düzenleme anti-demokratik olur.
Özetle cumhurbaşkanının partili yahut bir partinin genel başkanı olması sistemin sunduğu imkanın bir gereğidir. Siyaset yapma özgürlüğünün ve siyasi iştirak hakkının sonucudur,sistemsel bir mecburilik değildir.
İsteyen cumhurbaşkanı adayı ya da cumhurbaşkanı toplumsal ve siyasi kaideleri varsa bu partili olma imkanını en üst düzeyde kullanır, isteyen ise en alt düzeyde kullanır yahut kullanmaz, işin aslı budur.
“PARTİ GENEL BAŞKANI OLMAMASI AÇISINDAN SİYASİ TEAMÜL DE OLUŞABİLİR”
Hatta vakit içinde sistemin gereksinimleri o istikamette olgunlaşırsa Cumhurbaşkanı olan kişinin, partili olma imkanını kullansa bile, parti yöneticisi veya genel başkanı olmaması açısından siyasi teamül de oluşabilir. Bir çok ülkede bu türlü teamüller vardır. Bu nedenle bu tip mevzulara sistemsel açıdan mutlak mecburiyet oluşmadıkça hukukî olarak müdahale etmemek, toplumsal ve siyasi dinamiklerin üreteceği tahlillere güvenmek en doğrusudur.”
BİR HAFTA SONU NOTU:
Üzerinde hiç düşünülmeden ezbere bir şekilde “partili cumhurbaşkanlığı sistemi”nin yanlış olduğu gibi sözler ediliyor. Aslında partili cumhurbaşkanlığı sistemi diye bir hükümet modeli yok. Dolayısıyla olmayan bir şeyin yanlış olduğu ileri sürülemez.
Adı…
— Mehmet Uçum (@mehmetucum) August 24, 2024
