Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Para Dergisi tarafından düzenlenen Para Sohbetleri’ndeki konuşmasında global iktisadın 2025 görünümü ve Orta Vadeli Program’a (OVP) ait değerlendirmelerde bulundu.
Küresel iktisattaki durumda Türkiye için değerli birkaç ana konu olduğunun altını çizen Şimşek, Türkiye’nin ana ticaret ortaklarından Avrupa Birliği, Orta Doğu, Kuzey Afrika, Orta Asya üzere bölgelerde iktisadın canlanmasının Türkiye için uygun bir gelişme olduğunu anlattı.
“FİNANSAL ŞARTLAR DAHA DESTEKLEYİCİ HALE GELDİ”
Şimşek, öbür yandan dünyada enflasyonun düştüğüne ve hasebiyle global finansal şartların daha destekleyici hale geldiğine dikkati çekerek, şunları kaydetti:
2025’te bu da Türkiye açısından olumlu. Emtia fiyatlarında bir artış öngörülmüyor, bu da bizim için destekleyici. Son olarak önemli jeopolitik gelişmeler var. Ticarette parçalanma riskleri var, yani korumacılık riskleri var lakin Türkiye’nin artan stratejik kıymetinin ön plana çıktığı bir yıla girmek üzereyiz. Türkiye’nin aslında stratejik değerini biliyoruz lakin dünyada da daha çok takdir edilecek, bu yalnızca güneyimizdeki gelişmelerle alakalı değil. Hasebiyle büyük fotoğraf bu türlü bir fotoğraf. Global ticarette 2023’e nazaran bir toparlanma var, devam etmesi bekleniyor. Belirsizlikler var fakat öngörüler bu tarafta. Bilhassa bizim ana ticaret ortaklarımız Avrupa Birliği, Orta Doğu, Kuzey Afrika’da 2023’e nazaran, 2024’e nazaran, 2025’te daha yüksek bir büyüme öngörüsü kelam konusu. Tekrar global enflasyon aşağı iniyor, bu da global finansal şartları güzelleştiriyor. Bu da OVP’yi destekleyici bir durum. Jeopolitik gerginlikler var lakin finansal piyasalarda gerilime yol açmıyor.
Son bir iki haftadır Brezilya’da olup bitenlerin gelişmekte olan ülkelere ait bir ölçü tedirginlik yarattığını anımsatan Şimşek, ABD’de yeni idarenin atacağı adımlara ait de bir kadro belirsizliklerin bulunduğunu lisana getiren Şimşek, tüm bunlara karşın genel manada çok büyük bir gerilim olmadığını lisana getirdi.
“KÜRESEL BÜYÜME ZAYIFLADI”
Şimşek, uzun vadede global ekonomiyi bekleyen önemli yapısal bahisler bulunduğunu ve bunlara kolaycı tahliller olmadığını vurgulayarak, şunları söyledi:
Küresel büyüme, global finansal kriz öncesi güçlüydü. Global finansal kriz sonrası düşük bir patikaya oturdu, muhtemelen bu düşük büyümeden sıkıntı çıkarız zira global ticaret, global büyümenin kıymetli motorlarından bir tanesi. Global ticarette maalesef korumacılık yani dediğimiz parçalanma devam ediyor, bu büyümeyi sınırlıyor. Dünyada önemli bir borçluluk kelam konusu. Global ulusal gelire oran olarak global borç yüzde 300’lerin üzerinde. Faiz düşükken borç çok, tahminen kıymetli bir sorun değil lakin uzun vadeli faizler yüksek seyrederken o vakit meseleye dönüşebiliyor. Birçok ülkede bu sorun var ama Türkiye toplam borçlulukta yahut kamu borçluluğunda ulusal gelire oran olarak dünyanın en yeterli ülkeleri ortasında.
TOPLAM BORCUN ULUSAL GELİRE ORANI AÇISINDA TÜRKİYE AVANTAJLI
Gelişmekte olan ülkelerde ortalama toplam borcun ulusal gelire oranı Türkiye’de yüzde 95 iken bize emsal ülkelerde ortalama yüzde 245. Türkiye’nin kamu borcunun ulusal gelire oranı yüzde 26 iken bize benzeri ülkelerde yüzde 70 civarı. Bu açıdan Türkiye epeyce avantajlı. Ticarette korumacılık artsa bile Türkiye, Avrupa Birliği’yle ve başka 27 ek ülkeyle, toplamda 54 ülkeyle kurala dayalı özgür ticaret muahedeleri çerçevesinde ticaret yaptığı için avantajlı. Bizim ihracatımızın yüzde 62’si bizim hür ticaret mutabakatları olan ülkelere. Bu da aslında bizi bir ölçü korunaklı hale getiriyor.
“KISA VADELİ DÜNYA İKTİSADI TÜRKİYE’NİN LEHİNE TRENDLER İÇERİYOR”
Türkiye’nin ticaretinin neredeyse yüzde 75’inin dost ya da hür ticaret mutabakatı olan ülkelerle olmasının ülkeye büyük avantaj sağladığının altını çizen Şimşek, dünyada önemli yapısal sıkıntılar olsa da bu problemlerde Türkiye’nin avantajları bulunduğunu söyledi.
Bakan Şimşek, “Dünya nüfusu çok süratli yaşlanıyor, bizde de doğurganlık oranı çok dramatik halde düşmeye başladı, ona yönelik önlemler alacağız, ıslahatlar yapacağız fakat tekrar de çalışma çağındaki nüfus prestijiyle Türkiye kendisine benzeyen ülkelere, yani orta üst gelir kümesi ülkelere nazaran hala çalışma çağındaki nüfusun arttığı bir ülke.” ifadelerini kullandı.
“KADINLARIN İŞ GÜCÜNE İŞTİRAK ORANI DÜŞÜK”
Türkiye’de nüfusun yarısını bayanların oluşturduğuna işaret eden Şimşek, “Kadınlar ortasında işgücüne iştirak oranı Türkiye’de maalesef düşük. OECD ortalamasına çıkacak olursak ki çıkmak için de ıslahat yapacağız, Türkiye’nin o manada demografik avantajı devam edecek.” dedi.
Yapay zeka hazırlık endeksi, yeşil dönüşüm üzere bahislerde da Türkiye’de yapılan çalışmalar ve yapılacak çalışmalar hakkında bilgi veren Şimşek, “Kısa vadeli dünya iktisadının görünümüne bakarsanız, Türkiye’nin lehine trendler içeriyor, uzun vadeli trendlere bakarsanız yapısal meseleler var fakat Türkiye’nin avantajları var. Hasebiyle karamsar olmamız için hiçbir sebep yok. Kırılmalar nedeniyle bölgesel entegrasyon çok ön plana çıkacak, Türkiye o açıdan önemli avantajlı. Cumhurbaşkanımızın liderliğinde yeni bir Kalkınma Yolu projesi var, bütün bunlar bölgesel entegrasyona yönelik değerli adımlar.”
“OVP’NİN TEK AMACI, SÜRDÜRÜLEBİLİR YÜKSEK BÜYÜME VE GELİRİN DAHA ADİL BİR ŞEKİLDE DAĞILIMI”
Şimşek, Para Dergisi tarafından İstanbul’da düzenlenen Para Sohbetleri’ndeki konuşmasında, 1,5 yıldır fiilen uyguladıkları OVP’nin tek gayesinin “sürdürülebilir yüksek büyüme ve gelirin daha adil bir formda dağılımı” olduğunu söyledi.
Daha gidecekleri çok yol olduğunu lisana getiren Şimşek, kelamlarını şöyle sürdürdü:
Yani ödemeler istikrarı risklerini, enflasyonun denetimden çıkma risklerini, bunların hepsini daha yönetilebilir bir noktada tuttuk. Bütçe disiplinini zelzele yaralarını sararken tesis ettik. İki yıllık sarsıntı için bütçeden tahakkuk eden ölçü bugünkü fiyatlarla 2,6 trilyon lira. Bunu cari kura bölün, neredeyse 75 milyar dolarlık bir sayı. Yani dünyanın en güçlü ülkeleri bile bu çeşit büyük bir doğal afet karşısında bayağı etkilenirdi. Biz de etkilendik lakin ona karşın şu anda bütçe disiplinini 2025 prestijiyle tesis etmiş olacağız.
“2025’TE EN BÜYÜK ÖNCELİĞİMİZ DEZENFLASYON VE YAPISAL DÖNÜŞÜM”
Bakan Şimşek, iktisadın geneline bakıldığında epey güçlü bir yapının karşılarına çıktığını ve son bir yılda 1 milyondan fazla vatandaşa istihdam imkanı sunulduğunu kaydederek, “2025’te en büyük önceliğimiz olağan ki dezenflasyon ve onunla birlikte yapısal dönüşümün hızlandırılması.” diye konuştu.
Cari açığın ulusal gelirin yüzde 1’inin altına indiğini lisana getiren Şimşek, “Milli gelirin yüzde 2-2,5’ine kadar sürdürülebilir görüyoruz. Münasebetiyle aslında güneyimizdeki bu kriz olmasa muhtemelen bu seneyi sıfır açıkla kapatırdık.” sözünü kullandı.
Şimşek, cari açığı düşürmeye yönelik aldıkları tedbirlerden bahsederek, ihracatta ve imalatta bir gerileme yaşanmadığını, ithalatın azaldığını, tüketim ithalatının tez edildiği kadar artmadığını söyledi.
Bakan Şimşek, “Türkiye’de cari açık ulusal gelire oran olarak bu sene muhtemelen yüzde 0,7-0,8 civarında olacak. Bu epey değerli bir kazanım. Zira bu makro finansal istikrar açısından çok kıymetliydi.” açıklamasında bulundu.
Türkiye’nin döviz rezervinin telaş kaynağı olmaktan çıktığını vurgulayan Şimşek, Türkiye’nin 5 yıllık kredi risk priminde (CDS) yaşanan düşüşten bahsetti.
“CDS’LER DÜŞTÜ”
Şimşek, “CDS’ler düştüğü için borçlanma maliyetleri düştü. Gelecek 5 yılda bugünkü CDS’lerle, ki muhtemelen aşağısına ineceğiz, dış borç faiz ödemelerinde yıllık 7 milyar dolarlık tasarruf sağlayacağız.” şeklinde konuştu.
Kur muhafazalı mevduatta önemli bir gerileme yaşandığını, Türk lirası mevduatın arttığını, programı uyguladıkça CDS’lerin düşmeye devam edeceğini anlatan Şimşek, “Ortada başarılı bir program olmasa neden Türkiye’nin risk primi kendisine misal ülkelere nazaran 10 kattan fazla düşsün ki?” dedi.
“ENFLASYON DÜŞÜYOR VE DÜŞMEYE DEVAM EDECEK”
Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek, kredi derecelendirme kuruluşlarının neden kredi notunu artırdıklarına dair yayınladıkları raporlarda Türkiye ekonomisindeki olumlu gelişmeleri net bir halde ortaya koyduğunu belirterek, “Raporda çok rahat bir formda cari açıktaki daralmadan, bütçe disiplininin tesis edilmesinden, yapısal dönüşüme ait programdan, dezenflasyon sürecinden bahsediliyor. 3 farklı reyting kuruluşu tarafından bir yılda ikişer kademe notun artırılması çok azdır ve 2024’te dünyada tek ülkeyiz. Münasebetiyle tüm bunlar aslında programın bir fark yarattığını ortaya koyuyor.” açıklamasında bulundu.
“BÜTÇE AÇIĞI 2025’TE DÜŞECEK VE DEZENFLASYONU DESTEKLEYECEK “
Bakan Şimşek, alınan önlemler sayesinde zelzele ve EYT üzere uygulamalara karşın Türkiye’nin geçen yıl bütçe açığını yüzde 5,2’de tuttuğunu ve denetim altına aldığını belirterek, bu yıl bütçe açığını yüzde 5’in altında beklediklerini, 2025’te ise yüzde 3 civarına düşürmeyi hedeflediklerini söyledi.
Maliye siyasetinin dezenflasyona takviye vermediğine yönelik tenkitlere değinen Şimşek, şu tabirleri kullandı:
Bizim önceliğimiz sarsıntı yaralarının sarılması. Bir taraftan dezenflasyon ancak vatandaşımızın sıkıntısını da çözmemiz lazım. Münasebetiyle bütçe açığını 2024’te azaltmışız fakat cüzi bir oranda. 2025’te çok önemli bir formda bütçe açığı azalacak. Bu da enflasyonun aşağı çekilmesine güçlü bir dayanak verecek. Münasebetiyle 2025 prestijiyle bütçe açığındaki düşüş dezenflasyonu destekleyici noktaya gelecek. Enflasyon düşüyor. Yüksek, bunu sabah da söyledim onu manşetlere çıkarttılar. Evet hakikat yani dünyaya nazaran bizim enflasyon oranımız yüksek. Sayılar ortada ancak düşüyor. O kısmını söylemiyorlar. 2022’de yaklaşık yüzde 64’lük bir yıl sonu enflasyonu var.
2023’te emsal halde yüzde 65. Bu sene muhtemelen Merkez Bankamızı son kestirimi bu, yüzde 44-45 aralığında bitireceğiz. Öngörülerimizin bir ölçü üzerinde. Ancak yıl sonuna nazaran 20 puan, mayıs ayındaki tepe düzeyine nazaran neredeyse 30 puana yakın bir düşüşten bahsediyoruz. Münasebetiyle enflasyon düşüyor. Lakin geçen sene bu vakitlerde, ’56 ülke, 100 enflasyon şoku incelenmiş. Enflasyonun şok öncesine düşüşü ortalama 3-4 yıl almış’ dedim. Biz daha yeni bir yılı geride bıraktık o manada. Hasebiyle evet enflasyon düşüyor ve düşmeye devam edecek.
“BU PROGRAM UYGULANMASAYDI ENFLASYON NE OLURDU’ SORUSUNU KİMSE SORMUYOR”
Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek, “Geçen yıl mayısta enflasyon zati bu düzeydeydi, artık onun üzerinde” şeklinde yorumların olduğunu belirterek, şu değerlendirmelerde bulundu:
Ama, ‘bu program uygulanmasaydı enflasyon ne olurdu’ sorusunu kimse sormuyor. O kıymetli bir soru. Yani bütçe açığını denetim altına almasaydık, kur korumalıdan çıkış sağlanmasaydı, cari açık üzerinden sağlanan alanla kurda istikrar sağlanmasaydı ne tıp bir enflasyonla karşı karşıya olurduk, başka bir mevzu lakin 2025 yılına ait görünüm olumlu. Neden? Çok kolay. Para siyasetini faal bir noktaya getirmek vakit alıyor. Lakin getirdikten sonra tesiri uzun mühlet devam ediyor. Biz tam o noktadayız.
“ENFLASYONLA ÇABADA ARZ İSTİKAMETLİ SİYASETLER DA GÜÇLÜ BİR FORMDA DEVREDE OLACAK”
Bakan Şimşek enflasyonla gayrette arz istikametli siyasetlere da sürat vereceklerini belirterek; konut arzı, besin arzı ve güç arzında uyguladıkları siyasetlerin altını çizdi.
Şimşek, kentsel dönüşümle ve toplumsal konut üretimine verdikleri ehemmiyetten bahsederek, Yarısı Bizden Kampanyası için bütçeden değerli bir kaynak ayırdıklarını söyledi.
Deprem bölgesinde bu yıl sonuna kadar 200 bin, gelecek sene de 250 bin konut tesliminin planlandığını söz eden Şimşek, toplamda 450 bin konut ettiğini, bunun dezenflasyon sürecine katkı sunacağını söyledi.
“ENERJİ, BESİN VE KONUTTA ÇOK GÜÇLÜ TAKVİYELER VERİYORUZ”
Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek, tarımsal hasılanın artması, besin lojistiğinin aktifleştirilmesi, sulama ve toplulaştırma yatırımlarıyla besin üretiminin artırılması ve organize tarım bölgelerinin yaygınlaştırılması için gereken takviyeleri vereceklerini belirterek, şu bilgileri verdi:
Örneğin pazartesi Besin Komitesi’ni toplayacağız ve bu mevzulara odaklanacağız. Zira biz besin arzının da artmasını önemsiyoruz. Hayat pahalılığı ile çaba yalnızca para siyasetiyle, maliye siyasetiyle olmaz. Arz taraflı çalışmamız gerekiyor. Arz taraflı siyasetlerde Türkiye’nin artan doğal gaz ve petrol üretimi bir taraftan güç bağımsızlığı açısından kıymetli. Bir taraftan da alışılmış ki yerli ve yenilenebilir kaynakların harekete geçilmesi açısından önemli. Yine elektrikte kurulu güç bilhassa önümüzdeki yıllarda daha da hızlanacak. Münasebetiyle Türkiye bir taraftan güç, bir taraftan besin, bir taraftan konut, bunların hepsi aslında çok temel bileşenler hane halkı açısından. Bu alanlarda çok güçlü takviyeler veriyoruz.
“SENEDE 700 BİN VATANDAŞA İŞ”
Şimşek, son 20 yıllık periyotta yıllık ortalama 700 bin civarında vatandaşa iş bulunduğunu belirterek, şu açıklamalarda bulundu:
İhracatta verilen takviyelerden bahseden bu teşviklerin devam edeceğini vurgulayan Şimşek, “Önümüzdeki bir iki ay içerisinde göreceksiniz ihracatta ve imalat endüstrisinde çok daha güçlü takviyeler sunacağız.” diye konuştu.
Şimşek, taban fiyat istisnasıyla çok büyük bir gelirden vazgeçtiklerini, çiftçileri güçlü bir biçimde desteklediklerini kaydederek, Ziraat Bankası üzerinden çiftçilere sunulan takviyelere ait sayıları paylaştı.
“ÖNÜMÜZDEKİ DEVİRDE İNŞAAT BÖLÜMÜNE TÜRKİYE’DE VE DÜNYADA MUAZZAM FIRSATLAR ÇIKACAK”
Sanayide dönüşümün değerine işaret eden Şimşek, “Kişi başı ulusal gelirimize nazaran, imalat endüstrimizin katma pahası çok yüksek, bu mevzuda dünyanın en değerli sanayi üstleriyle yarışıyoruz ancak katma paha zincirinde üst çıkmamız lazım. Daha çok yüksek teknoloji, orta yüksek teknoloji eserler üretmemiz lazım. Bir taraftan istihdam fakat bir taraftan yüksek teknoloji…” değerlendirmesinde bulundu.
Şimşek, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bünyesinde bu alanda gerçekleştirilen çalışma ve programları anımsatarak, HIT-30 kapsamında değerli teşvikler verildiğini, bu programa çok ağır ilgi olduğunu anlattı.
Orta yüksek ve yüksek teknoloji alanında yapılan başka çalışmalar hakkında bilgi veren Şimşek, bu çerçevede çok önemli takviyeler verildiğini lisana getirdi. Savunma sanayi alanında yapılan çalışmalara işaret eden Şimşek, Türkiye üzere bulunduğu coğrafyadaki ülkelerin caydırıcılık gücünü artırmak için savunma sanayi alanında çok güçlü olması gerektiğini aktardı.
“TÜRKİYE GLOBAL SAVUNMA HARCAMALARI ARTIŞLARDAN DAHA FAZLA HİSSE ALACAK
Şimşek, şu değerlendirmelerde bulundu:
Şu anda önümüzde muazzam bir fırsat var zira global savunma harcamaları dramatik formda artıyor, bu artışlardan Türkiye giderek daha fazla hisse alacak. Türkiye önümüzdeki yıllarda bu artan savunma sanayi harcamalarında ihracatla daha fazla hisse alacak. Yeşil dönüşüm bizim için bir moda değil zaruret, o nedenle yeşil dönüşüm hızlandırdık, hızlandıracağız. İnşaat bölümünde Türkiye global bir oyuncu. Önümüzdeki devirde inşaat bölümü hiç kaygılanmasın, gerek Türkiye’de gerek dünyada muazzam fırsatlar çıkacak. Bir sürü ülkenin yine inşası gerekiyor.
Türkiye’de doğal afetlere güçlü kentlerin inşası için önemli bir dönüşüm gerekiyor ve en kıymetli kısıt şu anda finansman değil mi? OVP’nin maksadı işte bu kısıtı kalıcı biçimde ortadan kaldırmak. Kimseye fatura ödetmeden kalıcı biçimde bu dalı canlandırmanın yolu enflasyonu düşürmekten geçiyor. Enflasyonla düşüşle birlikte, ipotekli, kredili konut piyasasında daha şimdiden başladı, bir de gelecek seneyi bir düşünün, gelecek yılın sonunu bir düşün. Münasebetiyle en şiddetli periyot geride kaldı.
Türkiye’nin turizm başta olmak üzere başka alanlarda barındırdığı potansiyel ve gelecek öngörülerine ait değerlendirmelerde bulunan Şimşek, Türkiye’yi için çok daha güçlü bir gelecek beklediğini lisana getirdi.
Şimşek, “Uzun vadeli global zahmetler var lakin Türkiye’nin o meşakkatler bağlamında büyük avantajları var. Evet bir program uyguluyoruz bu programın kısa vadeli yan tesirleri var ama bunlar geçicidir, güçlü periyodun kıymetli bir kısmı geride kaldı ve inanıyoruz ki önümüzdeki periyotta gerekiyorsa gerek global gerek Türkiye’nin kaideleri iş yapmaya, üretmeye, ihracat yapmaya çok daha elverişli olacak. Çok daha güçlü halde desteklemeye devam edeceğiz, arz istikametli siyasetleri, yapısal dönüşümü önceliklendireceğiz.” tabirlerini kullandı.
