Afetlerde Yapay Zekânın Rolü ve Geleceğe Etkisi
Yapay Zekâ (YZ);
İsminden dolayı ilk anda bize “yapay” yani “asli olmayan” ya da “kopyacı” bir teknoloji gibi gelebilir. Ancak gerçekte yapay zekâ, oldukça akıllı, sürekli öğrenebilen ve geleceği şekillendirebilecek bir devrim niteliği taşıyan bir buluş diyebiliriz.
Günümüzde hızla gelişen bu yenilikçi teknoloji, özellikle Afet Yönetimi gibi kritik alanlarda kullanımda büyük bir potansiyele sahip.
Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Afet Risk Yönetimi Bölüm Sorumlusu Öğretim Üyesi Doç. Dr. Nehir Varol’un organizasyonuyla gerçekleşen ve Yapay Zekâ Uzmanı Savaş Takan tarafından online “Afetlerde Yapay Zekânın Rolü” konulu önemli bir sunum organize edildi. Yapay zekâ (YZ) ile ilgili şimdiye kadar böyle kapsamlı bir anlatım dinlememiş biri olarak, konuyu daha yakından tanıdıkça hem heyecanlandım hem de bazı yönleriyle tedirgin oldum.
Afetlerde Yapay Zekâ Kullanımı
Afet yönetiminin en önemli aşamalarından biri olan erken uyarı sistemleri, risk analizi ve zarar azaltma süreçlerinde yapay zekâ büyük bir dönüşüm sağlayacağı görülmektedir.
Şu an için yapay zekâ (YZ);
• Afetlerden hemen sonra hızlı Sektörleme (Afetin boyutunun ve sınırlarının belirlenmesi) ve Müdahale Seviye Analizi,
• Sel, toprak kayması, çığ, aşırı yağış vb. afetlerin erken uyarı, tahmini büyüklük ve etki alanlarının belirlenmesi,
• Afet sonrası geçici barınma alanlarının, ulaşım yollarının ve temel ihtiyaç noktalarının optimize edilmesi,
• Afetzedelerin tek bir dijital sistem üzerinden bilgilendirilmesi ve taleplerine yanıt verilmesi,
• Hasar tespiti, itiraz ve kesin hasar süreçlerinin hızlandırılması,
• Acil durumlarda afet bölgesinin güvenli tahliyesinin sağlanması,
• Trafik akışı ve ulaşım çözümlerinin afet sonrası süreçlere göre yönetilmesi,
• Kaynakların en verimli şekilde kullanılması ve ihtiyaçların doğru belirlenmesi gibi konularda yüksek doğrulukla çalışabiliyor.
Tüm bu süreçleri çok kısa sürede ve en az kaynak ile yönetme kapasitesine sahip olması, afet yönetimi açısından devrim niteliğinde Yönetim Destek Programı olacağı kesin. Belki ilerleyen yıllarda yapay zekâ, depremleri önceden tahmin eden erken uyarı verebilecek seviyeye bile gelebilir. Hatta sadece afet sonrası değil, afetlere karşı daha dirençli şehirlerin ve yaşam alanlarının tasarlanmasında büyük rol oynayacağını söyleyebilirim.
Günlük Hayattaki Yapay Zekâ (YZ) ve Geleceği
Günümüzde otomobillerde kullanılan şerit takip sistemleri, çarpışma önleme mekanizmaları ve sürüş güvenliği destek sistemleri, hırsızlık ve acil durumlarda araçlara uzaktan müdahale, YZ ne kadar güvenilir ve kendini denetleyebilen bir teknolojiye evrildiğinin göstergesi.
Bütünleşik Afet Yönet Sistemi, bu tür akıllı sistemlerden yararlanarak, en az insan müdahalesiyle afet yönetim anlarında en doğru kararları alabilecek seviyeye ulaşabilir.
YZ, aynı zamanda kamu ve özel sektör iş birliği ile afet bilinç eğitimi kampanyaları, gönüllü organizasyonlar ve sürekli eğitim projeleri gibi alanlarda da etkin bir şekilde kullanılabilir. Özellikle sosyal medya ve dijital platformlar aracılığıyla halkın afetlere karşı bilinçlendirilmesi ve katılımının en üst düzeyde sağlanabilir.
Endişeler ve Geleceğe Bakış
Elbette YZ bu kadar geniş bir alanda kullanılmasının bazı endişeleri de beraberinde getirdiği bir gerçek. Yüksek enerji tüketimi, etik problemler, gizlilik ihlalleri, siber güvenlik riskleri, bilgi kirliliği ve kültürel değerlere etkisi, bazı meslekleri ortadan kaldırması ve hazıra konma ile öğrenim kolaylığı neticesinde tembelliği artırması üzerinde durulması gereken sorunlar gibi görüyorum. Ancak bu risklere odaklanarak yapay zekâdan uzaklaşmak, bizi çağın gerisine iter. Bunun yerine yapay zekâyı daha iyi tanıyıp olumlu yönleriyle nasıl daha verimli faydalanabileceğimizi araştırmak çok daha büyük bir fayda sağlayacaktır.
Sonuç olarak;
YZ önümüzdeki yıllarda sadece afet yönetiminde değil, hayatın birçok alanında vazgeçilmez bir teknoloji haline gelecek. Onu anlamak, yönlendirmek ve en verimli şekilde kullanmak ise bizim elimizde.
Şu anda okuduğunuz bu yazının özü bana, düzenlemesinin de YZ ait olduğunu da vurgulamak isterim.
Yapay Zekanın hayatımıza güvenli ve doğru olarak girmesi dileğiyle.
