Sevgili dostlar,
Bu yazı dizisinin amacı afet sonrası arama kurtarma operasyonlarında görüntü işleme destekli yapay zekanın kullanılmasının gerekliliği, nedenleri, faydaları ve yapay zeka konusuna bir pencere açmak için yazılmıştır. Kaç hafta yazarım şu an bilemiyorum ama yazmasak olmaz diyeceğimiz bu konuyla alakalı bu yazıyla birlikte giriş yapmak istiyorum.
Arama ve Kurtarma çalışmaları hızlı veri analizi ve hızlı karar vermeyi gerektiren durum ve zamanların eylemidir. Enkaz altında yaşam mücadelesi veren afetzedelerin yardımına bir an önce koşmak için yer, sayı ve durum tespiti çok önemlidir.
Bugünkü teknolojik imkanlar bu anlamda çoy büyük kolaylıklar sunmaktadır. Yapay zekanın kaybolan kişilerin bulunmasının yanında, kaynakların etkin kullanımını minimize ederek zaman kaybını önlediği, tahmin ve planlama yeteneklerini geliştirerek güvenlik risklerini azalttığı artık inkar edilemez bir gerçek olarak önümüzde durmaktadır.
Dünyanın bir çok yerinde meydana gelen doğa, insan ve teknolojik kaynaklı afet zararlarının en aza indirilmesi, afet sonrasında arama ve kurtarma operasyonlarında yapay zeka desteğiyle daha çok can ve mal kurtarmaya yönelik gelişmelerin özeti olan bu yazı dizisinin yararlı olmasını temenni ediyorum.
Yapay Zeka Her Yerimizde…
Cep telefonu olmayan yoktur sanırım. Hatta bir çoğunuz şu an beni bir cep telefonundan okuyor ve takip ediyorsunuz. Bu cep telefonunuz cebinizdeyken, bir arkadaşınızla yaptığınız sohbet esnasında adını andığınız ürünle ilgili haber ve reklamı görmeyen var mı? Telefon bizi dinliyor diyoruz değil mi? Evet, telefonumuzdaki zeka sizi dinliyor ve kullandığınız sözcüklerin karşılığını internet vasıtasıyla avucunuzun içine kadar getiriyor. Mesela benim telefonum, ön kamerasından yüzümü gördüğü zaman kendisini otomatik olarak açıyor.
Bütün bunların yanında seyahat planı için öneriler alarak, hava durumuna bakıyor, hangi filmi seyredeceğinize, hangi şarkıyı dinleyeceğinize karar veriyorsunuz. Ya da maç tahminlerini almak istiyorsunuz ve alıyorsunuz…
Farkında olsanız da olmasanız da yapay zeka hayatımızın içinde, hatta merkezinde günlük alışkanlıklarımızın her yerindedir! Filozoftur bilgilendiriyor, hizmetçidir işlerinizi yapıyor. Dostumuz o kadar kolaylaştırmış ki yaşantınızı, merak ettiğiniz bir konuyu yazma zahmetinde bulunmadan, söylediğinizde en ücra ayrıntısına kadar önünüze getiriyor. Ya da annemi, babamı “eşimi ara!” diyorsun hemen servis ediyor. Yani alışkanlıklarımızla aramızdaki en yakın köprü haline gelmiş bulunuyor.
Alışkanlık demişken Cemal Süreya’nın “Beni unutman için her şeyin bir alışkanlık haline gelmesi gerek” sözü geldi aklıma. Alışkanlıklarımızı konforlu hale getirerek yerini her gün daha merkeze alan yapay zekanın, bizim ünlü şairimizden hiç haberi olmamış sanırım. Ancak unutmayalım ki: Alışmak kolay olandır. Uyanmak ve alışkanlığı bırakmak cesaret ister.
Yapayın kısa tarihine bir göz atalım isterseniz…
İnsanlık olarak 20. yüzyılın ikinci yarısında sembolik yöntemler ve problem çözme konularında hayatımıza giren yapay zekayla tanıştık. Ve daha sonra, 1960’lı yıllarda Amerika Birleşik Devletleri bu teknolojiyi Savunma Sanayi alanında kullanmaya başladı.
Bilgisayarın temel insan muhakemesini taklit edebilecek şekilde programlanmasıyla başlayan bu süreç sayısız araştırmaya konu oldu. Ve bugün olduğu üzere hayatımıza çeşitli şekillerde nüfuz etti.
Tabi ki bu sırada Hollywood boş durmadı ve bu yeni teknolojiyle içerikli hayal dünyamızın ötesinde görseller, filmler çekti. Gösterime çıktığında büyük ilgi toplayan bu filmler aslında gelecekte olacakların kısa birer fragmanıydılar.
Yapay zekayı anlatan filmler…
2001: A Space Odyssey (1968). HAL 9000 adlı yapay zeka ve astronot Dave Bowman’ın uzay yolculuğunu konu alır.
Her (2013). Yazılım geliştiricisi Theodore Twombly’nin, ‘Samantha’ adlı yapay zeka işletim sistemi ile yaşadığı romantik ilişkiyi anlatır.
Ex Machina (2014). Bir yazılım milyarderi tarafından yaratılan yapay zeka robotu Ava’nın test edilmesini konu alır.
The Mitchells vs the Machines (2021). Teknolojinin başına bela olan yapay zeka robotlarının dünyayı ele geçirmesini önlemeye çalışan bir aile hikayesini işler.
I, Robot (2004). Dedektif Del Spooner’ın, bir yapay zeka robotunun ölümünü araştırmasını ve bu olayın arkasındaki büyük komployu keşfetmesini anlatır.
Robot & Frank (2012). Yaşlı bir adamın, kendisine yardım etmek üzere programlanmış bir robot ile yaşadığı olayları konu alır.
I Am Mother (2019). İnsanlığın neslinin tükenmek üzere olduğu bir gelecekte, bir yapay zeka tarafından büyütülen genç bir kızı anlatır.
Görselin yanında yazılı medya da bu yeniliği takip etti ve aşağıdaki eserler ortaya çıktı.
Yapay zekayla alakalı kitaplar:
“50 Soruda Yapay Zekâ” – Cem Say. Kitap, yapay zekanın ne olduğu, nasıl çalıştığı, etik sorunları ve gelecekteki potansiyel etkileri gibi konuları ele alır.
“Yaşam 3.0: Yapay Zekâ Çağında İnsan Olmak” – Max Tegmark. Bu eser, yapay zekanın insan hayatı, toplum, iş dünyası ve ekonomi üzerindeki etkilerini değerlendirir.
“Bir Zihin Yaratmak: İnsan Düşüncesinin Esrarı” – Ray Kurzweil. Kurzweil, insan zihnini anlamaya yönelik teorilerini ve yapay zekâ alanındaki bilgilerini sunar.
“Bilinçli Makinelere Giden Yol” – Mike Wooldridge. Kitap, yapay zekanın tarihsel gelişimi, etik sorular ve teknik detaylar gibi konuları sade bir dille anlatır.
“Master Algoritma” – Pedro Domingos. Domingos, yapay zekâ ve makine öğreniminin sırlarını, beş farklı makine öğrenimi okulunu açıklayarak ele alır.
Hayatımızın içerisine çok kısa bir süre zarfında sızıp, bizi kendisine bağımlı hale getiren, kolaylık sağlayan, rahatlatan ve konfor yaratan bu zekayla önümüzdeki hafta tanışmak ümidiyle afetsiz günler diliyorum…
