Sosyal medyada artan olumsuz haber akışının ferdî ve toplumsal ruh sıhhati üzerindeki tesirleri, uzmanlar tarafından kaygıyla bedellendiriliyor. Psikiyatrist Prof. Dr. Kemal Sayar, “felaket kaydırması” (doomscrolling) olarak bilinen bu alışkanlığın, bilhassa pandemi periyodunda global bir davranış biçimine dönüştüğünü belirtti.
PANDEMİDE “FELAKET KAYDIRMASI” SALGIN ÜZERE YAYILDI
Prof. Dr. Sayar, sosyal medya platformlarının hayatın merkezine yerleşmesiyle birlikte felaket haberlerinin daima tüketilmeye başlandığını tabir etti. Pandemi periyodunda vefat sayılarının adeta “borsa endeksi gibi” takip edildiğini hatırlatan Sayar, “Felaket kaydırması, tıpkı virüs üzere yayıldı” dedi.
İnsanın tarihi süreçte “tehlike algısına” nazaran şekillendiğini vurgulayan Sayar, bu durumun günümüzde kronik hale gelen gerilimin temel nedenlerinden biri olduğunu söyledi:
“Sürekli tehlike algısı, vücutta çok kortizol salgılanmasına yol açıyor. Bu da otoimmün hastalıkların, depresyonun ve korku bozukluklarının artmasına neden oluyor.”
“ÇIĞ ÜZERE MANİPÜLASYON VE VE ENFORMASYON, ÜZERİMİZE YUVARLANIYOR”
Sayar, toplumsal medyadaki bilgi akışının bireyde çaresizlik ve yorgunluk hissi yarattığını lisana getirdi:
“Çığ üzere enformasyon ve manipülasyon kütlesi üzerimize yuvarlanıyor. Öğrendikçe daha çaresiz hissediyoruz. Ekran müddetlerinin artmasıyla uyku bozuklukları da yaygınlaştı.”
Sayar, çağdaş toplumda depresyon, yalnızlık ve derdin klâsik toplumlara nazaran çok daha fazla görüldüğünü belirtti.
“ALGORİTMALAR HOŞU DEĞİL, KARAMSARI ÖNE ÇIKARIYOR”
Olumlu içeriklerin geri planda kalmasının nedeni olarak toplumsal medya algoritmalarını gösteren Prof. Sayar, dikkat çekici bir benzetme yaptı:
Sayar, “felaket kaydırması” döngüsünü kırmak için takip edilen hesapların sonlandırılması ve “umut kaydırması” (hopescrolling) anlayışının teşvik edilmesi gerektiğini söyledi.
“MEDYA OKURYAZARLIĞI EN TESİRLİ SAVUNMADIR”
Prof. Dr. Sayar, haber tüketiminde farkındalığın ehemmiyetine dikkat çekerek medya okuryazarlığının yaygınlaştırılması gerektiğini vurguladı:
“Gerçekleri öğrenmek kadar, onları nasıl ve ne kadar tükettiğimiz de değerli. Bu farkındalık ruhsal dayanıklılığı artırır.”
“SOSYAL MEDYA ALGORİTMALARI KAYGILARI BESLİYOR”
Medipol Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. İhsan Eken, beynin hayatta kalma içgüdüsü gereği olumsuz haberlere daha fazla reaksiyon verdiğini belirtti:
“Bireyler felaket içerikli paylaşımlara daha çok ilgi gösteriyor. Bu durum haber akışında karamsar içeriklerin öne çıkmasına yol açıyor.”
Eken, 6 Şubat 2023 sarsıntıları sırasında yapılan toplumsal medya paylaşımlarının, kullanıcılar üzerinde ikincil travmatik gerilim ve korku artışına neden olduğunun akademik araştırmalarla da kanıtlandığını tabir etti.
“SÜREKLİ OLUMSUZ HABER, TOPLUMSAL KARAMSARLIĞI KALICI YAPIYOR”
Negatif içerik tüketiminin uzun vadede empati yitimine ve toplumsal inanç erozyonuna yol açtığını söyleyen Eken, medyanın sorumluluğuna dikkat çekti:
“Basının vazifesi yalnızca gerçeği aktarmak değil, bunu etik ve toplumsal yarar gözeterek yapmak olmalı.”
Eken, toplumsal medya algoritmalarının ekonomik yarar odaklı çalıştığını, azamî etkileşim için kullanıcıya daha fazla dert uyandıran içerikler sunduğunu belirtti.
“KAR ODAKLI ALGORİTMALAR YERİNE, ÂLÂ OLUŞU ÖLÇEN SİSTEMLER”
“Alternatif ölçüm sistemleri geliştirilmedikçe, beşerler telaşlarını azaltmak için girdikleri toplumsal medyada daha fazla tasa üretecek içeriklerle müsabakaya devam edecek.”
Uzmanlar, “felaket kaydırması” alışkanlığının ferdî farkındalık, medya okuryazarlığı ve şuurlu içerik seçimiyle kırılabileceğini belirtiyor.
Dijital çağda ruhsal dengeyi müdafaanın yolu, umuda da alan açan bir dijital ekosistem oluşturmakta yatıyor.
