DEVLET Mİ HALK İÇİN, HALK MI DEVLET İÇİN?
29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nın 103. yılını kutlayacağız…
Cumhuriyet, halkın kendi kendini yönetmesi diye tarif edilir ve tarih boyunca birçok şekli uygulana gelmiştir. Ben bugün yönetim şekillerinin artı ya da eksilerinden ziyade, adalet açısından toplumsal yansımalarını incelemek istiyorum. Ve aklıma gelen birkaç soruyla başlayayım: Türk milletinin 103 yıldır benimseyip uyguladığı Cumhuriyet rejimi; Türk toplumunun yaşam parametreleri, tarihi birikimi ve sosyo-kültürel yapısıyla uyumlu mudur? Ve genel anlamda toplumsal adaletin tesis edilebilmesi için uygun bir zemin midir?
Bilinen tarih boyunca düşünürler, “İdeal bir toplum ve doğru bir yaşam nasıl olmalıdır?” sorusuna cevap aramıştır. Bu soruya cevap aranırken de toplumsal adaletin nasıl sağlanacağı konusunda farklı düşünceler ortaya çıkmıştır. Ama genel olarak adalet, düşün dünyasında sadece bir kurallar bütünü değil, en yüce ahlaki erdem olarak kabul edilmiştir. Antik dönem düşünürlerinden Platon (Eflatun), adaleti toplumsal ve bireysel bir uyum olarak görürken; Aristoteles zenginlik ve makamların herkesin yetenek ve emeğine göre paylaştırılması ile yapılan haksızlıkların (ceza ve tazminatla) eşitlenmesi olarak değerlendirmiştir.
Adaletin modern versiyonu ise Thomas Hobbes, John Locke ve Jean-Jacques Rousseau gibi düşünürler tarafından, insanların bir arada güvenle yaşamak için devletle yaptığı bir “Toplumsal Sözleşme” üzerinde kurulmuştur. Alman düşünür Immanuel Kant, adaleti tamamen ahlaki bir ödev olarak görmüş; insana sadece insan olduğu için değer verilmesi ve asla bir “araç” olarak kullanılmaması gerektiğini savunmuştur. Çağımız düşünürlerinden John Rawls ise bir toplumda adaletin sağlanması için kuralların “Bilinmezlik Perdesi” arkasında konulması gerektiğini savunmuştur. Yani kuralları koyanlar; kendi zenginliklerini, cinsiyetlerini veya sosyal statülerini bilmeden kural koymalıdır ki sistem herkes için en adil şekilde tasarlansın.
Bu düşünceler ışığında, “İnsan toplumsal bir varlıktır ve tek başına kendi ihtiyaçlarını karşılayamaz.” diyebiliriz. Bu nedenle içine doğduğu toplumla her açıdan iş birliği yapmak zorundadır. Bu iş birliğinin getireceği roller, devlet dediğimiz ortak yapıyı oluşturacaktır. Nihayetinde, kişilerden oluşmuş toplum ve bu toplumun organize olmuş hali olan devlet, bulunduğu coğrafyada varlıklarını devam ettirebilmek için karşılıklı anlaşmış olacaklardır.
Sözü daha fazla uzatmadan adaletin tecellisinde öncelikli olan hangi taraftır sorusuna cevap arayalım. Yani “Devlet mi halk için, halk mı devlet için?” sorusuna gelelim. Marx’a göre halk, bizzat devlettir. Çünkü devlet soyut bir varlıkken, gerçekten somut olan yalnızca halktır. Dolayısıyla insanı yapan yasa değildir; yasayı yapan insandır. Öyleyse gerçek egemenlik, yukarıdan dayatılan bir güçte değil, halkın kendi kurduğu somut iradede yatacaktır.
Velhasıl, toplumsal kurallar ortak paydamızdır. Bu payda toplumun değer yargıları, inançları ve kültürel yapısıdır. Kuralları biz koyalım lakin denetleme mekanizması olan devlet aygıtı, kesinlikle toplumun ortak paydasına zarar verecek eylem, tutum ve davranış kalıplarını hayatımızda normalleştirmesin. Yetki verilen devlet aygıtı; toplumun değer yargılarına yabancı yasalarla, toplumda birlik ve beraberliği bitirecek uygulamalarla ve ortak yaşam istencini ortadan kaldıracak siyasi politikalarla, kendi varlığının devamı için insan onurunu yok sayan anlayışı egemen kılmasın.
Çünkü Cumhuriyet sadece siyasi bir rejim değil, Türk toplumunun özgürlük, bağımsızlık, eşitlik ve adalet arayışına en uygun düşen yaşam biçimidir. Yüzyılı aşkın süredir karşılaşılan dönemsel krizlere rağmen sistemin ayakta kalması ve toplum tarafından sahiplenilmesi, bu tarihsel ve sosyolojik uyumun en büyük kanıtıdır.
İnsanın, doğada özgür ve mutluyken mülkiyetin ortaya çıkışıyla bu doğallığının bozulduğunu biliyoruz. Bu bozuluşun ürünü olan ve yapay olarak hayatımıza kattığımız her kurumsallık bizi çemberine hapsetmiştir. Doğar doğmaz kendimizi içinde bulduğumuz bu çember, elbette ki bizi doğa, insan ve teknolojik kaynaklı birçok olumsuzluktan korumak için güçlendirilmiştir. Ancak her kazanım, aynı zamanda insanın doğasından bir parça koparmıştır. Yani insan; toplumsal barış, huzur ve güven ortamının tesisi için kendi oluşturduğu devlet aygıtının bir nevi türevi olmuştur.
Oysa ben devletin halk için var olduğunu düşünmekteyim. Ancak mensubu olduğum Türk devlet yaşamında durum, Batı’daki sözleşmeci mantıktan biraz farklıdır. Bizim köklü geleneğimizde devlet, bireylerin toplamından öte; varlığı ve bekası her şeyin üstünde tutulan, kutsal bir “Devlet-i Ebed Müddet” anlayışına dayanır. Bu yüzden Batı felsefesindeki “devlet halk için vardır” şeklindeki saf doğal gerçek, Türk toplumu için tarihsel hafızada hiçbir zaman tek başına yeterli olmamıştır; bizde halk ve devlet, can ile beden gibi ayrılmaz bir bütündür.
Değerli okuyucu, Cumhuriyet olarak adlandırdığımız devletimiz ile Türk toplumu olarak yaptığımız çağdaşlık sözleşmesi devam ediyor. İdeal bir toplum ve doğru bir yaşam için cumhuriyet rejiminin geniş hoşgörüsü bizi sarıp sarmalıyor. İnsanlık var olduğu sürece de bu aidiyetin devamını diliyorum. Mülkün temeli olan adaletin, cumhuriyet değerleriyle daha çok hayatımıza nüfuz edeceğini düşünüyorum.
Bu duygu ve düşünceler ışığında devlet ve halkın oluşturduğu bütünlüğün, birbirleriyle uyum içerisinde ve aynı frekansta titreşmesi gerektiğini hatırlatıyor, Türk milletinin doğasına en çok yakışan yönetim olan Cumhuriyeti selamlıyor, “Kutlu olsun.” diyor; sevgi ve saygılarımı sunuyorum.
