YAPAY ZEKAYA”ÜCRETSİZ ÖĞRETMENLİK”YAPARKEN
NELERİ KAYBEDİYORUZ?
(II)
Geçen hafta başladığımız yapay zekayla ilgili yazımızın sonunu “Peki, yapay zeka nasıl düşünür?” sorusuyla bitirmiştik. Kaldığımız yerden devam edelim.
Yapay zeka nasıl düşünür?
Yapay zeka sistemleri, içine doğduğu veriyi işlemek için farklı teknikler kullanıyor. Bu sistemler “kural tabanlı sistem”, “makine öğrenmesi”, “derin öğrenme” ve “üretken yapay zeka” olarak adlandırılıyor. Yazıyı daha fazla uzatarak sabrınızı zorlamama adına bu sistemlerin nasıl çalıştığını şöyle özetleyebilirim: İnsanlar tarafından önceden yazılmış net kurallarla çalışıp veri üzerinden öğrenme yapmayan sistemlerden tutun; kuralları doğrudan ezberlemek yerine örnek verilerden örüntüler çıkararak zamanla gelişmesini sağlayan sistemlere, çok katmanlı yapay sinir ağları kullanarak ses, görüntü ve metin gibi karmaşık verileri işleyen yapılardan, öğrendiği veri kalıplarını temel alarak yeni metinler, görseller, sesler veya kodlar üreten sistemlere kadar uzanan geniş bir yelpazeye sahibiz.
Peki, nerelerde kullanılır? Sağlık, finans, bankacılık, ulaşım, eğitim ve günlük uygulamalarımızda sık sık yapay zekayı kullanmaktayız.
Yapay zekayı kullanırken enerji tüketiyor muyuz? Biz insanlar tarafından yapay zekaya sorduğumuz her soru, arka planda binlerce gelişmiş grafik işlemcinin (GPU) aynı anda çok yoğun matematiksel hesaplamalar yapmasını gerektirdiği için büyük bir enerji tüketimine sebep olmaktadır. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, tek bir ChatGPT sorgusu, standart bir Google aramasından yaklaşık 10 kat daha fazla elektrik tüketmektedir. Annenizi arayıp standart bir görüşme yaptığınızda yaklaşık 0,3 watt-saat enerji harcamış oluyorsunuz. Oysa gelişmiş bir yapay zeka sorgusunun maliyeti 2,4 ila 2,9 watt-saati bulabilmektedir. Kaldı ki yapay zeka ile görsel veya video üretmek, telefonunuzu yüzlerce kez şarj etmeye eşdeğer bir enerji tüketimine yol açabilmektedir.
Yukarıda bahsettiklerim yapay zekanın sadece tüketim aşamasıdır. Yapay zekanın “öğrenme” yani eğitim aşaması da tam bir enerji canavarıdır. Örneğin, yıllar önce eğitilen GPT-3 modelinin eğitimi sırasında harcanan elektriğin, yüzlerce hanenin bir yıllık toplam tüketimine eşit olduğu hesaplanmıştı. Günümüzdeki gelişmiş modelleri düşündüğümüzde bu oranın katlanarak arttığını siz de tahmin edebilirsiniz. Ayrıca yapay zeka modellerini çalıştıran sistemler aşırı derecede ısındığından, bu merkezlerin soğutulabilmesi için tonlarca suya ihtiyaç vardır. Araştırmalar gösteriyor ki yapay zeka ile yapılan ortalama 20 ila 50 soruluk kısa bir sohbet, yaklaşık yarım litre temiz suyun buharlaşmasına (tüketilmesine) neden olmaktadır.
Gelecekte Bizi Ne Bekliyor?
Teknoloji devleri Google, Microsoft ve Amazon gibi şirketler, yapay zekanın bu devasa enerji talebini karşılayabilmek ve karbon ayak izini azaltabilmek için nükleer enerji ve yeşil enerji santralleri kurmak adına milyarlarca dolarlık anlaşmalar imzalamaktadır. Bunun yanında yapay zeka birçok alanda modellemeler sunarak enerji tasarrufu yapılmasına katkı sağlayabilir. Ancak bireysel kullanımlardaki keyfilik, sırf eğlence amaçlı üretilen videolar ve görseller ciddi kaynak tüketimine yol açmaya devam etmektedir.
Yapay zeka şirketlerinin amacı nedir? Yapay zekayı geliştiren ve piyasaya süren şirketlerin (OpenAI, Google, Microsoft, Meta gibi) temel amacı teknolojik liderlik elde etmek, geleceğin dijital altyapısını inşa etmek ve devasa yeni pazarlar yaratmaktır. Yaşantımızı birçok açıdan kolaylaştıran bu gelişmiş hizmetleri halka ücretsiz sunan dev kuruluşların stratejik ve ekonomik nedenlerle hareket ettiğini düşünmekteyim. Şöyle ki:
Yapay zeka modellerinin sürekli eğitilmesi, “insani” ve doğru cevaplar verebilmesi için sürekli denenmesi gerekmektedir. Bu şirketler bu süreci bizimle deneyimleyerek geleceğe yatırım yapmaktadırlar. Örneğin ücretsiz sürümü kullanırken beğendiğimiz veya beğenmediğimiz cevaplarda (baş parmak yukarı/aşağı butonları ile) yapay zekaya ücretsiz öğretmenlik yapmış oluyoruz. Yani kullanıcı geri bildirimlerini otomatik olarak sisteme gönderiyoruz. Milyonlarca insan bu sistemleri aynı anda kullandığı için; sistem hataları, açıkları ve siber güvenlik zafiyetlerini şirket için ücretsiz test etmiş oluyoruz. Yapay zeka şirketleri hizmetin standart sürümünü ücretsiz vererek bizi sisteme alıştırıyor. Yani biz birer “eğitim işçisi”yiz. 8 milyar insan, maaş almadan ve büyük bir hevesle, şirketlerin bizden istediği bu “eğitmen” rolünü üstlendik.
Günlük rutinlerimizin veya eğitim hayatımızın bir parçası haline geldiğinde, ücretli olsa bile bu hizmetten vazgeçmemiz zorlaşacaktır. Bireysel kullanımın dışında esas kazanç büyük şirketlerden olacaktır. Bizler yapay zekayı ücretsiz kullanıp popüler hale getirdikçe, diğer şirketler de bu teknolojiyi kendi uygulamalarına entegre etmek için yapay zeka üreticilerine milyonlarca dolar ödeyecektir. Yazılımcılar da bu sistemin içerisinde mecburen kendi uygulamalarını yapay zekaya uyumlu hale getireceklerdir.
Dijital dünyada eski bir kural vardır. Bu kural yapay zeka için de geçerlidir: “Eğer bir ürüne ücret ödemiyorsanız, ürün sizsinizdir.” Yapay zeka şirketleri bugün bize ücretsiz hizmet vererek sistemlerini kusursuzlaştırıyor, bizi platforma bağlıyor ve yarının dijital dünyasında tekel olmayı hedefliyor. Ama hiçbir şey gerçekten “bedava” değildir. Her şeyin bir maliyeti vardır. Kolaylığa alışmak, zamanla bağımlılığa dönüşebilir. Önemli olan, o bedelin ne olduğunu bilmek ve kendi özgürlüğümüzden vazgeçmemektir. Bu şirketler tabii ki hayır yapmak, insanlara karşılıksız yardım etmek için kurulmuş yapılar değildir. Zira hiçbir şirket, sen ben ücretsiz şiir yazıp besteleyelim diye milyarlarca doları sunuculara ve elektriğe harcamaz. Son yıllarda yapay zekanın hayatımıza bu kadar hızlı ve kolay girişi, stratejik bir aceleyi işaret ediyor.
Haftaya, ehliyet ve liyakatin yapay zekayla imtihanını yazıp; nasıl davranmamız gerektiği konusunda düşüncelerimizi paylaşıp konuyu kapatacağız.
Görüşebilmek dileğiyle…
