Felaket Yaşamak İstemiyorsanız
İşi Ehline Verin;
Normal yaşamda olduğu gibi afet ve acil durumlarda, hizmet sektöründe, sağlıkta, ulaşımda, haberleşmede, savunmada ve finansta yalnızca vatandaşların değil, yöneticilerin ve kurumların da sorumlulukları vardır. Bunu kimse inkâr edemez.
Bütün bu alanları birbirine bağlı, uyum içerisinde çalışması gereken büyük bir mekanizma olarak düşünmek gerekir. Mekanizmanın herhangi bir parçası görevini gerektiği gibi yapmazsa sistemin tamamı zarar görür.
Bu zararın bedeli bazen ölüm, yaralanma ve maddi kayıp; bazen de güven kaybı, toplumsal huzursuzluk ve telafisi güç manevi yıkımlar olur.
Aslında bugün üzerinde durmak istediğim konu da tam olarak bu: Finansal Afet!
Son yıllarda ülkemizde yaşanan ve binlerce insanın birikimini tehlikeye atan fon krizi, bireysel bir yatırım kaybının çok ötesine geçmiş, toplumsal güven meselesine dönüşmüştür.
Ekonomiden veya fon yönetiminden uzmanlık derecesinde anlamam. Ancak günlük hayatın içinden baktığımızda bazı gerçekleri görmek için ekonomist olmaya da gerek yok.
Sosyal medyada sıkça karşılaştığımız, mağdur vatandaşlara yöneltilen “Para yatırırken kime sordunuz?” sorusunu son derece yanlış ve haksız bir yaklaşım olarak görüyorum.
Elbette yatırım yapan herkesin araştırma yapması, riskleri değerlendirmesi ve kendi kararının sorumluluğunu taşıması gerekir. Ancak bir vatandaşın yasal bir yatırım aracına parasını yatırmış olması, onu dolandırıcılığın veya kötü yönetimin sorumlusu hâline getirmez.
Ülkemizde sermaye piyasalarının gelişmesi, yatırımların artması, üretimin ve istihdamın desteklenmesi amacıyla yasal bir finansal sistem oluşturulmuştur. Vatandaş da bu sisteme güvenerek birikimini değerlendirmek istemiştir.
Peki vatandaş ne bilecek?
Fon yöneticilerinin, yatırımcıların emanet ettiği varlıkları mevzuata, dürüstlük ilkelerine ve ekonomik gerçeklere uygun yönetmek yerine kendi çıkarları doğrultusunda hareket edebileceğini nereden bilecek?
İşte asıl sorgulanması gereken nokta burasıdır.
Yatırımcının güvenerek parasını teslim ettiği kurumların yöneticileri kadar, bu kurumları denetlemekle görevli mekanizmaların da sorumluluklarını eksiksiz yerine getirmesi gerekir.
Çünkü denetim yalnızca bir evrak kontrolü değildir. Denetim, vatandaşın alın terini, geleceğini ve birikimini koruma sorumluluğudur.
Finansal afet tam da burada başlıyor.
Çevremizde yıllarca çalışıp biriktirdiği parasını finansal kuruluşlara kaptıran, evini satıp yatırım yapan, emeklilik birikimini kaybeden insanları görüyoruz.
Bu insanların bir kısmının yuvası dağılmış, bir kısmının ocağı sönmüş, bir kısmı ise yıllarca elde edemeyeceği maddi ve manevi kayıplarla karşı karşıya kalmıştır.
İnsanlar birikimlerini değerlendirmek isterken bütün varlıklarını kaybediyorsa burada yalnızca yatırım riskinden değil, ciddi bir sistem ve güven sorunundan söz etmek gerekir.
Üstelik bu yaşadıklarımız ilk de değil.
1980’li yıllardaki Banker Krizi, 2016-2018 yıllarında gündeme gelen Çiftlik Bank, 2021 yılındaki Thodex olayı, 2023 yılında kamuoyuna yansıyan Seçil Erzan vakası ve bugün 2026 yılında gündemimizi meşgul eden Pusula, Tera, Hedef ve diğer portföy yönetim şirketleriyle bağlantılı fon krizi…
Bunların her biri farklı özellikler taşısa da ortak noktaları vatandaşın finansal güveninin ağır yara almasıdır.
Son fon krizinde Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yedi portföy yönetim şirketinin kurucusu olduğu fonların işleme kapatılması ve 131 fonun tasfiye sürecine alınması, meselenin boyutunu açıkça göstermektedir.
Yüz binlerce yatırımcının etkilendiği bu süreçte, piyasa işlemlerine ilişkin manipülasyon ve usulsüzlük iddiaları da yargı ve denetim makamlarının gündemindedir. Bu iddiaların tüm yönleriyle araştırılması ve sorumluların hukuk önünde hesap vermesi gerekmektedir.
Burada önemli olan yalnızca kaybedilen paranın geri alınması değildir. Asıl mesele, vatandaşın yeniden sisteme güvenebilmesidir.
Biliyorsunuz, afetlere dirençli toplumlar oluşturmanın yolu afet meydana geldikten sonra müdahale etmekten değil, önceden risk analizi yapmak, zarar azaltma çalışmaları yürütmek, etkili bir afet yönetişimi oluşturmak ve hazırlıklı olmaktan geçer.
Aynı anlayışı finansal sistem için de uygulamak zorundayız.
Finansal riskler önceden belirlenmeli, kurumlar etkin biçimde denetlenmeli, şüpheli işlemlere zamanında müdahale edilmeli ve vatandaşın birikimleri korunmalıdır.
Yani işi öncelikle ehline vermek, ardından da o işi yapanları bağımsız, dürüst ve etkili kurumlarla denetlemek zorundayız.
Bugün çevremize baktığımızda birçok insanın finansal kurumlara güvenmediği için nakit varlıklarını altın veya döviz olarak kendi imkânlarıyla saklamayı tercih ettiğini görüyoruz.
Vatandaş neden böyle davranıyor?
Çünkü güven zedelenmiş durumda. İnsanlar yıllarca çalışarak, alın teri dökerek biriktirdikleri son birikimlerini de kime ve hangi kuruma emanet edeceklerinden emin değiller.
Bu durum yalnızca bireysel yatırımcıyı değil, ülke ekonomisini ve devlet yönetimine duyulan güveni de doğrudan ilgilendiriyor.
Unutmayalım ki sermaye, güvenin olduğu yere gider. Güvenin olmadığı yerde ise yatırım azalır, üretim zarar görür, ekonomik gelişme yavaşlar.
Geçmişte de ülkemizde güven ve adalet duygusunun zedelendiği dönemlerin ağır toplumsal ve ekonomik sonuçlarını yaşadık.
Bugün de aynı hataların tekrarlanmasına izin verilmemelidir.
Çünkü bir ülkenin en büyük sermayesi yalnızca parası, altını veya dövizi değildir. O ülkenin en büyük sermayesi vatandaşının devlete, adalete ve kurumlarına duyduğu güvendir.
İş ehline verilmez, liyakat yerine yakınlık, denetim yerine göz yumma, adalet yerine ayrıcalık konulursa sonuç değişmez.
İster afet yönetiminde ister ekonomide isterse günlük yaşamın herhangi bir alanında olsun, bedelini eninde sonunda vatandaş öder.
Biz afetlere dirençli toplum oluşturmak istiyoruz. Ancak bunun için yalnızca depreme, sele, yangına ve heyelana karşı hazırlıklı olmak yetmez.
İnsanın emeğini, birikimini ve geleceğini koruyacak bir yönetim anlayışına da ihtiyacımız var.
Aksi hâlde doğal afetlerden kurtulsak bile insan eliyle oluşturulan afetlerin altında kalmaya devam ederiz.
Kendimizi sahipsiz hissediyoruz vesselam…
