Son yıllarda Elazığ’da ve İzmir’de ve 6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş’da meydana gelen depremleri ele aldığımızda Türk halkının, sosyal yardımlaşma ve dayanışma kültürünün deprem sonrasında afetzedelere yardım yapılması, Türk halkının zor zamanlarda nasıl bir dayanışma ve birliktelik sergilediğini göstermektedir.
Marx göre ise afetlerden en çok etkilenen grupların içinde alt sınıfların daha fazla etkilendiğini vurgulamıştır. Gerekçe olarak modern tarımla birlikte, toprakların verimsizleşmesini, maden arama faaliyetleri nedeniyle doğanın tahribata uğradığını öne sürmüştür.
Günümüzde Japonya’da meydana gelen çok şiddetli depremler neticesinde hiçbir bina veya yapı zarar görmemektedir. Bu sebeple şu söylenebilir, Japon halkının zarar görebilirliği hemen herkes için eşittir ve en az düzeydedir diyebiliriz.
Fakat ülkemiz için aynı şeyi söylemek mümkün değildir. Deprembilimci Prof. Dr. Ahmet Ercan katıldığı bir televizyon programında İzmir’deki 6.6 büyüklüğündeki depreme ilişkin açıklamalarda bulundu. “Deprem ve terör yoksulun sorunudur” diyen Ercan “Depremde yoksullar ölür, zenginler ölmez. Hiçbir ünlünün, hiçbir zengin bir kişinin enkaz altından çıkarıldığını duymadınız, duymayacaksınız” ifadelerini kullandı.(Gazete Duvar)
Hoca bunu söyleyerek hem zarar görebilirlik konusuna değinmekte hem de depremde dezavantajlı olan grupların varlığını kabul etmektedir. O zaman şu sorunun sorulması gerekmektedir?
Afetten etkilenen bireylerin yakınlarını kaybetmenin dışında, işlerini kaybettikleri, aile yapılarının değiştiği, afetten önceki yaşam kalitelerinin olmadığı, sağlık sorunlarının ortaya çıktığı, engelli oldukları, başka yerlere göç ettikleri gibi değişkenlik gösterdiği, her afetten sonra bunlar gözlemlenmiştir. İşin bir başka boyutu da yaşanan afetlerin kadınlar üzerinde, engelliler üzerinde, yaşlılar ve çocuklar üzerinde daha yıkıcı ve bazen kalıcı etkiye sahip olduğu, özel ihtiyaçları daha fazla olan bu grupların iyileştirme safhasında genellikle göz ardı edildiği bilinmektedir.
Yaşanan afetlerden etkilenen dezavantajlı grupların bazı psikolojik sorunlar yaşadıkları, bunun sonucunda da bireylerin sosyal hayatlarına tam manasıyla alışamadıkları yapılan araştırmalarda tespit edilmiştir.
Bu açıdan konuyu değerlendirdiğimizde, afetlerin yalnızca bireylerin psikolojilerini etkilemekle kalmayıp toplumdaki mevcut düzenin değişiminde de önemli bir rol oynadığını sosyolojik açıdan söyleyebiliriz.
Depremlerin toplumsal etkileri, afet sonrasında görülmektedir. Genel olarak bakıldığında depremin yol açtığı can ve mal kayıpları, toplumda sosyal tahribatlar ve sosyal eşitsizlikler meydana getirmektedir.
Yaşanan depremlerin yıkıcı etkisiyle ortaya çıkan bu sosyal adaletsizliklere baktığımızda, ülkemizde kentlerde yaşayanların büyük bir kısmının yoksul olduğu ve bu insanların yardıma muhtaç oldukları sonucunu ortaya çıkarmaktadır.
Deprem sonrası ekonomik durumları iyi olanların deprem bölgesini terk ederken, geride kalan yoksulların ise ekonomik imkânsızlıkları ve muhtaçlıkları yüzünden yerlerini terk edemedikleri de bilinen bir gerçektir.
