Bir zamanlar liselerde Jeoloji dersi varmış
Bir dönem Türkiye’de liselerde jeoloji dersi, ayrı bir alan olarak okutuluyormuş. Öğrencilere yer kabuğu, levha hareketleri, kayaç türleri, yer altı zenginlikleri ve doğal afetlerin bilimsel temelleri gibi konularda bilgi verilirmiş. Ancak zamanla bu ders, müfredat yoğunluğu ve üniversite sınavlarına olan yönelim bahanesiyle programdan tamamen çıkarılmış.
Bu karar, yalnızca bir dersin kaldırılması anlamına gelmedi. Aynı zamanda genç kuşakların deprem ülkesi olan Türkiye’de jeolojik farkındalık kazanmaktan uzaklaşmasına neden oldu. Jeoloji biliminin eğitimden silinmesi, doğal afetlere hazırlıksızlıkla doğrudan ilişkilidir. Bugün yaşanan pek çok yapılaşma hatası, afet bilinci eksikliği ve çevresel duyarsızlık, bilim temelli eğitimden uzaklaşmanın sonucudur.
Coğrafya: Haritada Kalmaya Mahkûm Bir Bilim
Günümüzde coğrafya dersi, lise müfredatında hâlâ yer alsa da, haftalık ders saati ve içerik bakımından oldukça zayıflatılmış durumdadır. Öğrencilere yüzeysel bilgiler verilmekte, harita okuma, iklim analizi, nüfus hareketleri, doğal kaynak kullanımı gibi kritik konular genellikle yüzeysel işlenmektedir. Oysa coğrafya, sadece yer şekillerini öğretmekle kalmaz; çevre bilinci, sürdürülebilirlik, iklim kriziyle mücadele, mekânsal düşünme becerisi gibi çağımızın temel ihtiyaçlarına da hizmet eder.
Ne yazık ki coğrafya dersi de tıpkı jeoloji gibi üniversite sınavlarında çok az yer bulduğu için arka plana atılmıştır. Bu durum, öğrencilerin çevresel, ekonomik ve sosyal olayları mekân üzerinden analiz etme yeteneğini kısıtlamakta, eleştirel düşünce becerilerinin gelişmesini engellemektedir.
Bilimsel Eğitimden Uzaklaşmanın Bedeli
Coğrafya ve jeoloji gibi disiplinlerin geri plana itilmesi, Türkiye’nin sadece eğitimde değil, afet yönetimi, çevre politikaları ve şehir planlamasında da bilimden uzaklaşmasına neden olmaktadır. Halbuki bu dersler; bilimsel düşünceyi, doğayla uyumlu yaşamı ve toplumların sürdürülebilirliğini öğreten temel taşlardır.
Bugün tekrar düşünmeliyiz: Eğitimi sadece sınav başarısına indirgemek, geleceğimizi ne kadar inşa edebilir? Jeoloji gibi yaşamsal bilimler neden çocuklarımıza öğretilmiyor? Coğrafya neden sınıfın arka sırasına itiliyor?
Bu soruların cevabı, daha bilinçli, daha hazırlıklı ve doğayla barışık bir toplum için yeniden bilim temelli müfredata dönmektir. Coğrafya ve jeoloji, yalnızca ders değil; birer yaşam kılavuzudur. Unutulmamalıdır ki, doğayı anlamayan bir nesil, onunla nasıl yaşayacağını da bilemez.
NOT: Jeoloji dersi, Cumhuriyet’in ilk yıllarında liselerde üç yıl boyunca zorunlu olarak okutulmuş, 1974 yılında ise seçmeli ders statüsüne alınmıştır. Ancak 2012 yılında tamamen kaldırılması, özellikle Türkiye gibi deprem riski yüksek bir ülkede, öğrencilerin yer bilimleri konusunda bilgi edinme fırsatını sınırlamıştır.
