Afet Yönetiminde Teşkilatlanma, Organizasyon ve Risk Odaklı Yaklaşımın Önemi
Yusuf Bozdağ-Acil Gündem Gazetesi
Afet ve acil durumlar, toplumların karşılaştığı en kritik sınavlardan biridir. Bu sınavın başarıyla verilebilmesi, ancak güçlü bir kurumsal yapı, planlı bir organizasyon, toplumsal bilinçlenme ve sürdürülebilir risk azaltma çalışmalarıyla mümkündür. Bu çerçevede İçişleri Bakanlığına bağlı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) ile 81 ilde teşkilatlanmış İl Afet ve Acil Durum Müdürlükleri; afetlerin öncesi, sırası ve sonrasında yürütülen tüm süreçlerden sorumludur. Bu aşamalar afet öncesinde risk, afet sonrasında ise kriz yönetimi başlıkları altında değerlendirilmektedir.
Risk Odaklı Yaklaşımın Kurumsallaşması
Geleneksel afet yönetimi anlayışı, çoğunlukla afet olduktan sonra müdahale etmeye dayanıyordu. Ancak günümüzde afet risklerinin büyüklüğü, ekonomik kayıplar ve artan şehirleşme nedeniyle bu yaklaşım tek başına yeterli değildir. Müdahale merkezli teşkilatların yerini risk azaltma, hazırlık, dirençlilik geliştirme ve bütünleşik afet yönetimine dayanan yeni bir yapıya bırakmaktadır.
Bu değişim, AFAD tarafından yürütülen:
• İRAP (İl Risk Azaltma Planı)
• TAMP (Türkiye Afet Müdahale Planı)
• TASİP (Türkiye Afet Sonrası İyileştirme Planı)
• TARAP (Türkiye Afet Risk Azaltma Planı)
Gibi kapsamlı planlarla somut bir seviyeye taşınmıştır. Söz konusu planlar, ülke genelinde afet tehlikelerinin azaltılması, müdahale kapasitesinin artırılması ve iyileştirme süreçlerinin sistematik bir yapıya kavuşması adına önemli birer yol haritasıdır.
Toplumsal Dirençlilik ve Paydaş Katılımı
Modern afet yönetimi, yalnızca devlet kurumlarının değil; kamu kuruluşları, üniversiteler, yerel yönetimler, özel sektör, STK’lar, meslek odaları ve gönüllülerin ortak hareket ettiği bir sistemdir. Afetlerin doğası gereği, toplumun tamamını etkileyen bir yapıda olması; mücadeleyi kaçınılmaz olarak çok paydaşlı ve katılımcı bir zemine taşır.
Bu nedenle afet yönetiminin başarısı;
• Kurumların kendi aralarındaki koordinasyona,
• Toplumun afet bilincinin geliştirilmesine,
• Gönüllülük hareketinin güçlendirilmesine,
• Eğitim, tatbikat ve hazırlık kültürünün yaygınlaştırılmasına doğrudan bağlıdır.
Afetlerde en önemli unsur olan “toplumsal dirençlilik”, ancak bu yapıların güçlü bir koordinasyon içinde çalışmasıyla sağlanabilir.
Deprem Gerçeği ve Hazırlıklı Olma Kültürü
Türkiye, Doğu Anadolu, Kuzey Anadolu ve Batı Anadolu fay hatlarının şekillendirdiği bir coğrafyada yer almaktadır. Bu durum deprem gerçeğini kaçınılmaz kılmaktadır. Ancak bu gerçek, toplumda bir endişe kaynağı olmak zorunda değildir. Bilakis, riskleri azaltmak adına yapılan her çalışma; toplumun güvenini artırmakta, afetlere hazırlıklı olma kültürünü güçlendirmektedir.
Hazırlık kültürünün yaygınlaşması, 1999 Marmara–Kocaeli Depremi ile başlayan bilinçlenme sürecinin, 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerle birlikte daha derin bir farkındalığa dönüşmesine imkân tanımıştır. Bu gelişme, milletimizin afetlerle mücadelede daha güçlü bir noktaya geldiğini göstermektedir.
Her bireyin “Üzerime düşeni yaptım, sorumluluğumu yerine getirdim” diyebilmesi; hem bireysel güvenlik hem de toplumun genel direnci açısından büyük önem taşımaktadır.
Planlı Çalışma, Kararlılık ve İstikrar
Afet risklerini azaltmanın temelinde, bilimsel temelli planların eksiksiz uygulanması ve sürdürülebilirliği vardır. Risk azaltma çalışmalarında:
• Planların bütüncül hazırlanması,
• Uygulamada istikrarın sağlanması,
• Kurumsal kararlılığın sürdürülmesi,
• Sürekli güncellenebilir bir sistem kurulması başarı için vazgeçilmezdir.
Afetlere karşı güçlü bir yapı oluşturmanın tek yolu; kurumların merkezde olduğu, toplumun tüm kesimlerinin bu merkezin etrafında kümelendiği ortak bir mücadele kültürüne sahip olmaktır.
Sonuç: Hedefe Ulaşmak Mümkün
Bugün gelinen noktada; artan toplumsal bilinç, güçlenen kurumsal kapasite ve yaygınlaşan gönüllülük kültürü, afetlerle mücadelede önemli bir mesafe kat edildiğini göstermektedir. Bu ilerleyiş sonuç odaklıdır ve mevcut gidişat, hedeflere ulaşmanın mümkün olduğunu işaret etmektedir.
AFAD’ın ulusal ve yerel düzeyde yürüttüğü planlama faaliyetleri; Türkiye’nin afet yönetimi alanında bilimsel, stratejik ve entegre bir yapıya kavuştuğunun güçlü bir göstergesidir.
Afetlere hazırlıklı bir toplum, güçlü bir devlet ve sürdürülebilir bir dirençlilik için bu çalışmaların kararlılıkla sürdürülmesi, hepimizin ortak sorumluluğudur.
Hazırlık önemli, hazırlığın diri tutulması ise daha önemlidir.
Sağlıcakla kalın.
