1 MAYIS…
İşçilerin çalıştığı, diğer tüm kamu görevlilerinin izin yaptığı bir işçi bayramı!’nı daha geride bıraktık.
Türkiye’ de 1 Mayıs’ın resmi adı Emek ve Dayanışma Günü‘dür. 22 Nisan 2009’da 5892 sayılı yasa ile resmî tatil ilan edilen bugün, uluslararası alanda genellikle “Uluslararası İşçi Bayramı” veya “1 Mayıs Birlik, Mücadele ve Dayanışma Günü” olarak bilinir.
Çağımız iletişim çağı ve her türlü bilgiye çok kolay erişilebilir bir dönemi yaşıyoruz. Gerek resmi gerekse de özel olarak yayın yapan yazılı ve görsel medyanın yanında kurumsal veya kişisel sosyal medya hesaplarını da düşündüğümüzde, her an milyonlarca veri akışına maruz kalabiliyoruz. Yani, bilgi saklanabilir olmaktan çıktı. Ama sevindirici gibi gözüken bu durumun bir kusuru var! Her türlü bilgi çok rahatlıkla yayılıp, insanları olumsuz yönlere sevk edebiliyor. Kirli bilgi diyebileceğimiz bu enformasyonun arkasında bir takım çıkar amaçlı resmi veya gayri resmi oluşumlar olduğunu tahmin edebilirsiniz.
Her alanda etrafımızı ve düşün dünyamızı kuşatan ve bizi olumsuz duygu ve düşüncelere sevk eden bu sarmaldan kurtulabilmek için yalın gerçeği bilmemiz gerekiyor. Ben bu özel günle ilgili sizleri, tarihin tozlu sayfaları arasındaki temiz ama karşıt fikirlerle buluşturmak istiyorum.
Ve konuya en yakın görünen muhatap Karl Marx’ dan başlamak istiyorum. Kapitalizmin proletaryayı yani işçi sınıfını sömürdüğünü ve üretim araçlarının ortak mülkiyetine dayalı, sınıfsız ve devletsiz bir toplum düzeni olan komünizmi (ve geçiş aşaması olarak sosyalizmi) savunan Alman filozof ve iktisatçı olan Marx’ın görüşleri, Marksizm olarak adlandırılan ve sınıf çatışması, tarihsel materyalizm ve kapitalizmin yıkılması temellerine dayanan sosyoekonomik bir analiz yaklaşımıdır.
İkinci düşünürümüz Adam Smith “Ekonominin ve kapitalizmin babası” olarak anılan İskoçyalı filozoftur. “Ulusların Zenginliği” (1776) isimli eseriyle modern iktisat biliminin temelini atmış, serbest piyasa ekonomisi, iş bölümü ve “görünmez el” teorisiyle düşüncelerini taçlandırmıştır.
İşte bu iktisatçıya Karl Marx şu soruyu sorar:
-Eğer toplumsal fayda bireysel çıkarların toplamıysa, bu toplamın içinde işçi neden sürekli yoksullaşırken, sermaye sürekli büyüyor?
Adam Smith cevap verir:
-Refahın yayılması için piyasanın tam rekabet koşullarına çekilmesi gerekir. Tam rekabet koşullarındaki piyasada fiyatlar düşer, ücretler dengelenir ve refah yayılır.
Karl Marx bu cevaba şu yorumu getirir:
-Rekabet dengeyi bozar; çünkü her sermayedar piyasada varlığını devam ettirebilmek için maliyeti düşürmek zorunda kalır. Ve maliyeti düşürmenin en kolay ve ucuz yolu emek hırsızlığı, yani işçiden çalmaktır!
Adam Smith buna karşı çıkar ve şu cevabı verir:
-İşçi ücretlerinin düşmesi patronla alakalı değil, o emeğin piyasa değerinin düşmesindendir. Çünkü değer serbest piyasa koşullarında arz ve talep tarafından belirlenir.
Karl Marx devam eder ve şu soruyu sorar:
-Madem öyleyse, işçi yarattığı değerin neden yalnızca az bir kısmını ücret olarak alabilmektedir?
Adam Smith hemen cevap verir:
-Riski alan patrondur, üretim aşamalarını sermayesiyle organize eder ve hazır parasını belirsizlik karşısında kaybetmeyi göze alır. Bu yüzden elde edilen kârın fazlası, bu riskin karşılığı olarak sermayedarın olacaktır.
Karl Marx buna karşı çıkar ve şu soruyu sorar:
-Eğer sermaye geçmiş olan emeğin birikmiş haliyse, geçmiş emek yaşayan emekten neden hak talep etsin ki? Kaldı ki üretimde yeni değer yaratan şey sermaye değil, emektir.
Adam Smith bu tespite şöyle karşılık verir:
-Birikim olmadan üretim zinciri oluşamaz. Süreklilik sermayeyi zorunlu kılar ve genişlemenin dayanağı emek değil, sermayedir.
Karl Marx hemen sorar:
-Senin birikim dediğin şey işçinin alın terinden çalınan, ona ödenmeyen kısmından oluşuyorsa, buna genişleme değil sömürünün büyümesi denmez mi?
Adam Smith buna itiraz eder ve der ki:
-İşçi zorla çalıştırılmıyor. Eğer öyle olsaydı, işçi bu anlaşmayı bozar ve üretimden çekilirdi.
-İşçinin çalışmaktan başka çaresi var mı? Açlık en büyük terbiye silahı değil midir? Emeğini icra etmekten uzaklaştırılmış bir işçinin hayatta kalması mümkün müdür?
Adam Smith bu soruya iyimser bir karşılık verir:
-Mevcut durum gösteriyor ki bu sistem, işçi dahil her kesimin genel refahını artırarak geçmişteki toplumlara nazaran daha fazla üretim ve daha fazla zenginlik sağlamıştır.
Karl Marx hemen şu cevabı verir:
-Zenginlik artabilir. Ama artan bu zenginlikle birlikte taraflar arasında adil bir bölüşüm yoksa yani üretim büyürken eşitsizlik de büyüyorsa, bu sistemin başarısı değil çelişkisidir.
Adam Smith konuşmayı sonlandırmak için sorar:
-O halde sizin önereceğiniz çözüm nedir? Piyasayı ortadan kaldıralım mı istiyorsunuz?
Karl Marx savunmaya geçer:
– Hayır, piyasayı değil bahsettiğim çelişkiyi ortadan kaldırmamız gerekiyor. Üretim toplumsal bir olguysa mülkiyet bunun dışında düşünülemez.
Adam Smith gülümser ve:
– Siz komünistler hayali bir cennet vadediyorsunuz. Binlerce yıllık insanlık tarihine bir bakın isterseniz. Hiç gerçekleşmiş böyle bir ütopya var mı? Tarih böyle bir şeyi hiç yazmamıştır…
Karl Marx gözlerini uzaklara diker ve yarı duyulur yarı duyulmaz bir iç sesle:
-Tarih… henüz bitmedi! der…
Değerli okuyucu, bu konuşma böylece bitiyor ama 1 Mayıs her yıl tekerrür ediyor. Bu konudaki düşüncemi bir cümleyle ifade edecek olursam: Mülk sadece insanların yaşadığı topraklar değil, devlet, ülke veya iktidar olarak sahip olduğu yönetim şeklidir ve adalet de bu mülkün temelidir. Ben, adaletin insanoğlunun yaşamında hiçbir zaman gerçekleşmeyecek bir doğal durum olarak görüyorum. Ama yine de ümidimi kaybetmiyorum.
Ümit…henüz bitmedi!
Adalet temelli bir düzen, adil bir paylaşım ve afetsiz günler dileğiyle…
