Doğa ve Doğadaki Faaliyetlerimiz – IX

Doğada Yön Bulma

Sedat Ergani – Acil Gündem Gazetesi

Doğa; huzurun, özgürlüğün ve keşfin adresi olduğu kadar dikkat ve bilgi isteyen ciddi bir yaşam alanıdır. Bilmediğimiz bir bölgede yürüyüşe çıkarken ya da herhangi bir doğa faaliyeti gerçekleştirirken yapılması gereken en doğru davranış, bölgeyi bilen bir rehberle hareket etmektir. Çünkü doğada yapılan küçük bir hata, kısa sürede ciddi sonuçlara dönüşebilir.

Bir noktadan başlayıp başka bir noktada sona erdirdiğimiz yürüyüş hattına “rota” denir. Ancak bazen hava şartları, dikkatsizlik, sis, karanlık ya da panik nedeniyle yön duygumuzu kaybedebilir ve rotamızdan çıktığımızı fark edebiliriz. Böyle bir durumda iletişim imkânı varsa yardım çağırıp bulunduğumuz noktada kalmak en güvenli yöntemdir. Çünkü bilinçsizce hareket etmek, kaybolma riskini daha da artırır.

Fakat iletişim imkânı yoksa, sonsuza kadar aynı yerde beklemek de çözüm değildir. İşte bu noktada yön bulma bilgisi hayati önem kazanır. Doğada yön tayini için çeşitli cihazlar kullanılabileceği gibi, doğanın sunduğu doğal işaretlerden de yararlanılabilir.

Yön Bulmada Kullanılan Araçlar

Doğada yön bulmak için en sık kullanılan araçlar şunlardır:

* Harita ve pusula

* GPS cihazları

* Altimetre

Ancak teknolojik cihazların pilinin bitebileceği veya arızalanabileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle doğal yöntemleri bilmek her doğasever için önemli bir beceridir.

Doğal Yolla Yön Bulma

Doğada yön tayini için şu yöntemlerden yararlanılabilir:

* Güneş, ay ve yıldızlardan yararlanmak

* Gölge ve Analog saat yöntemi

* Karınca yuvaları ve ağaçlardan yararlanmak

Doğada dört ana yön vardır: Kuzey, güney, doğu ve batı. Güneş doğarken yüzümüzü güneşe döndüğümüzde önümüz doğu, arkamız batı, solumuz kuzey ve sağımız ise güney olur.

Kaybolduğumuzda aslında ilk kaybettiğimiz şey yön duygumuzdur. Bu nedenle doğada karşılaşılan bir kayıp durumunda yapılacak ilk iş, sakin kalıp yön tayini yapmaktır.

Yön bulma cihazlarının etkili kullanımı eğitim gerektirir. Bu yüzden doğa faaliyetlerinde bulunacak herkesin temel yön bulma eğitimi alması büyük önem taşır. Bu yazımızda daha çok doğal yöntemler üzerinde duracağız.

Güneşten Yararlanarak Yön Bulma

Güneş, doğada yön bulmanın en temel yardımcılarından biridir. Güneş doğudan doğar ve batıdan batar. Bu iki ana yön tespit edildiğinde diğer yönleri bulmak oldukça kolaylaşır.

Bir başka yöntemde ise yere dik bir sopa yerleştirilir. Güneş tam tepedeyken oluşan en kısa gölge kuzeyi, ters yönü ise güneyi gösterir. Bu yöntem özellikle açık arazilerde oldukça faydalıdır.

Yıldızlardan Yararlanarak Yön Bulma

Dünya kendi ekseni etrafında dönerken gece gökyüzündeki yıldızlar hareket eder. Ancak Kutup Yıldızı her zaman sabittir ve kuzey yönünü gösterir. Kuzey yarım kürede yön bulmak için Kutup Yıldızı kullanılırken, güney yarım kürede ise Güney Haç Takımyıldızı rehber olarak kullanılır.

Ülkemizde Kutup Yıldızı yerle yaklaşık 41 derecelik bir açıyla görülür. Ancak kutuplara ya da ekvatora yaklaşıldıkça bu açı değişiklik gösterir.

Ay’dan Yararlanarak Yön Bulma

Ay’ın evreleri ve gökyüzündeki konumu da gece yön tayininde yardımcı olabilir.

Hilal Evresinde

Ay hilal şeklindeyken sivri uçları doğu yönünü gösterir. Bu uçlardan geçirilen hayali çizgi aşağı doğru uzatıldığında güney yönü yaklaşık olarak bulunabilir.

Dolunay ve Yakın Evrelerde

* Güneş batmadan önce görünen Ay’ın parlak kısmı batıyı işaret eder.

* Gece yarısından önce gökyüzünde bulunan Ay’ın aydınlık kısmı ise doğu yönünü gösterir.

Analog Saat ile Yön Bulma

Kuzey yarım kürede saatin akrebi güneşe çevrilir. Saat 12 ile akrep arasındaki açının açı ortası güneyi ters uzantısı ise kuzeyi gösterir.

Ağaçlardan Yararlanarak Yön Tayini

Ağaçlarla yön tayini ipuçları olarak; kuzeye bakan dallar daha az ve gelişimsiz, ağaç gövdesinin daha nemli olan bölümü kuzeye bakar, karıncalar genellikle ağaçların güneye bakan tarafında yuva yapar. Hatta kışın don olayının bol olduğu bölgelerde gevşek ağaçların güney yamacında gövdede yaralanmalar çok olur (Kabuk altı don ve güneş vurduğunda erime ve bu döngünün devamı ağaçta kabuk ve gövdede yaralanmaya sebep olur).

Karınca Yuvalarından Yararlanarak Yön Tayini

Yaz mevsiminde karıncalar yuvalarından çıkardığı toprağı kuzeye doğru soğuklardan korunmak için yığarlar. Kapıları ise her zaman güneye doğru bakar.

Camilere Bakarak Yön Tayini

Cami minarelerinde şerefelere açılan kapı her zaman güneye, mihrabın karşısındaki giriş kapısı ise kuzeyi gösterir. Hıristiyanlarda ise kilise çanı, kilisenin batısında bulunur.

Diğer yandan, Müslüman mezarlarının baş taşları daima batıyı gösterirken, Hıristiyan mezarlarının baş taşları daima doğuyu gösterir.

Gölge Yöntemi ile Yön Bulma

Açık güneşli bir havada yaklaşık bir metrelik bir sopayı yere dikin. Bu sopanın gün içerisinde alacağı en kısa gölge mesafesi her daim kuzeyi gösterir. Veya günün herhangi bir saatinde diktiğiniz bu sopanın önce ilk referans noktası işaretleyin ve 10 dk sonra tekrar bir nokta daha bulun. Bu noktalarda çizdiğinizi eksen çizgisinin ilk noktadaki referans çizgisi batıyı diğer ucu ise doğuyu gösterir.

Doğa, bilgili ve hazırlıklı olanlar için güvenlidir. Yön bulma bilgisi ise doğada hayatta kalmanın temel taşlarından biridir. Unutulmamalıdır ki doğru yönü bulmak, çoğu zaman hayatı da doğru yönetmektir.

Haftaya: Haftaya ‘Doğada Meteoroloji Tahminleri’ ile devam edeceğim.