Dünyanın En Büyük Yıldızı Arılar: Magazine İhtiyaçları Yok!

Dünyanın en popüler yıldızlarını tanımak için kırmızı halılara, magazin dergilerine, milyonlarca
takipçiye ya da paparazzilere ihtiyacımız yok. Onlar her gün iş başında. Ne bir ödül törenine
katılıyorlar ne de başarılarını sosyal medyada paylaşıyorlar. Üstelik hiçbirinin menajeri, basın
danışmanı veya reklam anlaşması yok. Buna rağmen dünya üzerindeki yaşamın devamlılığında
oynadıkları rolle, insanlığın en güçlü isimlerini bile gölgede bırakıyorlar.

Kimden mi bahsediyorum? Arılardan!
Evet, şu küçücük, vızıldayan, bazen masamızdaki reçele ortak olmaya çalışan canlılardan… İnsanlık
kendi icat ettiği unvanlarla birbirini yüceltirken arılar, milyonlarca yıldır sessiz sedasız dünyayı
yaşanabilir kılan işlerini yapıyor. Üstelik bunun için bir kez bile alkış beklemiyorlar.

Bir düşünün: İnsanlık, kendi türünün başarılarını anlatmak için kütüphaneler dolusu kitap yazdı,
gökdelenler inşa etti, uzaya araçlar gönderdi. Kendini dünyanın sahibi, doğanın hâkimi, hatta zaman
zaman evrenin merkezindeki ayrıcalıklı varlık olarak gördü. Peki, bütün bu başarıların ortasında
yaşamın devam etmesini sağlayan temel dengeleri ne kadar anladı?

Belki de asıl soru şu: İnsan, gerçekten bu kadar önemli mi?
Bir an için insanlığın yeryüzünden silindiğini düşünelim. Elbette dünya değişir. Şehirler yavaş yavaş
doğaya teslim olur, yolların arasından otlar çıkar, binaların duvarları sarmaşıklarla kaplanır. Bir
zamanlar bizim olan alanlar başka canlıların yaşam alanlarına dönüşür. İnsanlığın yokluğu, doğanın
sonu anlamına gelmez. Dünya, insan olmadan da dönüşmeye ve yaşamı sürdürmeye devam edebilir.

Peki ya arılar?
Arılar, yalnızca bal üreten canlılar değildir. Çiçekli bitkilerin önemli bir bölümünün tozlaşmasına katkıda
bulunurlar. Tarımsal üretimdeki birçok ürünün oluşması, meyvelerin gelişmesi ve ekosistemlerin
çeşitliliğini koruması açısından hayati bir rol üstlenirler. Arılar elbette bütün bitkilerin tek tozlaştırıcısı
değildir; ancak onların ve diğer tozlaştırıcıların kaybı, doğanın kurduğu karmaşık ilişkiler ağında ciddi
boşluklar yaratabilir.

Bu boşluk, yalnızca çiçeklerin eksilmesi demek değildir. Besin zincirlerinin, tarımsal üretimin, biyolojik
çeşitliliğin ve nihayetinde insan yaşamının dayandığı sistemlerin de zarar görmesi demektir.
Yani mesele, bir arının bal yapmayı bırakmasından çok daha büyüktür.

Bir arının kanat sesinin kesilmesi, tek başına dünyanın sonunu getirmez. Fakat arılarla birlikte başka
tozlaştırıcıların da azaldığı, bitkilerin üreyemediği ve ekosistemlerin giderek zayıfladığı bir dünyada,
insanın kendi geleceğini güvence altında tutması mümkün değildir.

İşin ironik yanı şu: İnsan, kendisini doğanın en gelişmiş canlısı olarak tanımlayacak zekâya sahip.
Ama bazen kendi yaşamını mümkün kılan sistemi korumak için gereken basit aklı kullanmakta
zorlanıyor.

Peki, arı bütün bunların farkında olsaydı ne yapardı?
Belki de bir insan gibi davranırdı. Kendisini diğer canlılardan üstün görür, doğanın merkezine yerleşir,
bütün kaynakların kendisine ait olduğunu düşünürdü. Belki de diğer canlıların yaşam alanlarını
daraltırken bunu ilerleme olarak adlandırırdı. Hatta kendi türünün çıkarlarını korumak uğruna, içinde
yaşadığı sistemin çöküşünü bile göze alırdı.

Ama arının böyle bir kibri yok.

Burada asıl mesele, arının insan gibi düşünüp düşünememesi değil. Arıların karmaşık davranışları,
öğrenme yetenekleri ve çevrelerinden gelen bilgileri değerlendirme biçimleri bilimsel araştırmaların
konusu. Ancak onların ekosistemdeki rollerini yerine getirebilmeleri için insanın doğaya yüklediği
anlamları taşımaları gerekmiyor. Yaşamın devamına katkıda bulunmak için kendilerini dünyanın sahibi
ilan etmiyorlar.

Doğa, her canlının bir diğerine bağlı olduğu karmaşık bir ilişkiler ağıdır. Bu ağda her türün rolü aynı
değildir; bazı türler ekosistemler üzerinde diğerlerinden daha büyük etkiler yaratabilir. Fakat hiçbir
canlıyı yalnızca bize sağladığı faydayla değerlendirmek, doğanın bütünlüğünü anlamamızı zorlaştırır.
Çünkü doğa, insanın hazırladığı bir organizasyon şeması değildir. Herkesin unvanının, maaşının ve
yetki alanının belli olduğu bir şirket hiç değildir. İnsan kendisine genel müdürlük makamı vermiş
olabilir; ancak doğa bu atama kararını henüz onaylamadı.

Üstelik doğanın insan kaynakları departmanı da yok!
İnsan, doğanın dışında durup onu yöneten bir varlık değildir. Onun içindedir. Soluduğu hava, içtiği su,
yediği besinler ve yaşadığı iklim, insanın kendi başına üretmediği doğal süreçlere bağlıdır. Kendisini
bu sistemden bağımsız zannettiği her an, kendi bağımlılığını biraz daha görünmez hâle getirir.

Asıl tehlike de burada başlar.
İnsan, doğanın dengesini bozarken yalnızca başka canlıların yaşamını zorlaştırmıyor. Kendi
geleceğinin koşullarını da ortadan kaldırıyor. Ormanları yok ediyor, sulak alanları kurutuyor, toprağı
kirletiyor, denizleri atıklarla dolduruyor. Üretim ve tüketim alışkanlıklarını sorgulamadan sürdürüyor.
Sonra da ortaya çıkan iklim krizine, su kıtlığına, gıda sorunlarına ve biyolojik çeşitlilik kaybına
şaşırıyor.

Sanki bütün bunlar hiç beklenmedik bir yerden gelmiş gibi…
Oysa doğa bize her gün aynı şeyi söylüyor: Hiçbir sistem, kendisini ayakta tutan koşulları sınırsızca
tüketerek sonsuza kadar varlığını sürdüremez.

İnsanın doğa karşısındaki gücü tartışılmaz olabilir. Barajlar kurabilir, dağları delebilir, nehirlerin yönünü
değiştirebilir, gökdelenler dikebilir. Fakat bir şeyi yapabiliyor olmak, onu yapmanın sonuçlarını kontrol
edebileceği anlamına gelmez.

Bir ormanı birkaç günde kesebiliriz. Onun oluşması için gereken ekolojik süreçleri ise birkaç günde
geri getiremeyiz. Bir dereyi kirletebiliriz; ama onu yeniden sağlıklı hâle getirmek yıllar alabilir. Bir
yaşam alanını ortadan kaldırmak kısa sürebilir; orada yok olan türlerin geri dönmesi ise mümkün
olmayabilir.

İnsan, yıkımın hızını ilerlemenin göstergesi sanıyor bazen. Oysa bir şeyi yok edebilmek, onu inşa
etmekten daha kolay olduğu için değil, sonuçlarını yeterince düşünmediğimiz için bu kadar kolay
geliyor.

Şimdi kendimize dürüstçe soralım: Bu dünyada gerçekten neyin sahibiyiz?
Tapularımızın, banka hesaplarımızın, köşklerimizin, otomobillerimizin, yüksek duvarlarla çevirdiğimiz
bahçelerimizin mi?

Elbette bunların hayatımızda bir yeri var. Ancak hiçbir mülkiyet belgesi bize temiz havayı tek başımıza
üretme, yağmuru istediğimiz zaman yağdırma ya da doğanın bütün koşullarını kontrol etme hakkı
vermiyor. Bir insanın dünyanın en lüks evinde yaşaması, o evin dışındaki dünyanın çöküşünden onu
korumaya yetmez.

Çünkü gerçek evimiz yalnızca dört duvarın arasında değildir.

Gerçek evimiz, üzerinde yürüdüğümüz toprak, içtiğimiz su, soluduğumuz hava, dallarında meyvelerin
yetiştiği ağaçlar ve o ağaçların çiçeklerini ziyaret eden arılardır. Dünya bizim evimizdir; diğer canlılar
da bu evin misafirleri değil, yaşamın ortaklarıdır.

Üstelik bu evin duvarlarını yıkmak için çok az zamana ihtiyacımız var. Onları yeniden kurmak içinse
belki de bir insan ömründen çok daha fazlasına…

Öyleyse ne yapmalıyız?
Öncelikle kendimizi doğanın efendisi olarak görmekten vazgeçmeliyiz. Bilgimizi ve teknolojimizi
yalnızca daha fazla üretmek, daha fazla tüketmek ve daha fazla alana hükmetmek için değil, yaşamı
korumak için de kullanmalıyız. Doğal alanları korumalı, suyu ve toprağı kirletmemeli, gereksiz tüketimi
azaltmalı, tarımda tozlaştırıcıları tehdit eden uygulamaları sınırlandırmalı ve biyolojik çeşitliliğin
korunmasını bir lüks değil, ortak geleceğimizin gereği olarak görmeliyiz.

Bunlar yalnızca devletlerin, bilim insanlarının ya da çevre örgütlerinin sorumluluğu değildir. Elbette
büyük ölçekli değişimler için güçlü politikalar, bilimsel çalışmalar ve kurumsal kararlar gerekir. Fakat
günlük tercihlerimiz, toplumsal taleplerimiz ve doğaya karşı geliştirdiğimiz tutum da bu değişimin bir
parçasıdır.

Bahçemizde bir arıya rastladığımızda onu yalnızca korkulacak bir böcek olarak görmemekle
başlayabiliriz. Çiçek açan bitkilere yer açabilir, gereksiz pestisit kullanımından kaçınabilir, doğal
alanların korunmasını destekleyebiliriz. En önemlisi, doğayı yalnızca bize hizmet ettiği zaman değerli
bulan düşünce biçimimizi değiştirebiliriz.

Çünkü doğayı korumak, insanın kendisini küçültmesi değildir. Kendi sınırlarını anlamasıdır.
Belki de insanın gerçek büyüklüğü, dünyaya ne kadar hükmedebildiğiyle değil, elindeki gücü yaşamı
sürdürmek için ne kadar akıllıca kullanabildiğiyle ölçülmelidir.

Ve şimdi yeniden arılara dönelim.
Dünyanın en büyük yıldızlarından söz ederken neden onların adını daha sık anmıyoruz? Neden bir
arının yaşamını, bir gökdelenin yükselişi kadar önemli görmüyoruz? Neden doğanın milyonlarca yıllık
bilgisini anlamaya çalışmak yerine, kendimizi her şeyin ölçüsü kabul ediyoruz?

Arıların magazine ihtiyacı yok. Onların şöhret peşinde koşmasına, kendilerini kanıtlamasına, dünyanın
merkezinde olduklarını ilan etmesine gerek yok. Onlar zaten bu dünyanın işleyişinde önemli bir yere
sahipler. İnsanlığın onlara alkış tutup tutmaması, ekolojik rollerini değiştirmiyor.

Belki de asıl öğrenmemiz gereken budur: Bir şeyin değerli olması için bizim tarafımızdan önemli
ilan edilmesi gerekmez.

Kendini büyük görme insanoğlu. Senin de bu dünyada bir yerin var; fakat o yer, diğer bütün canlıların
üzerinde değil, onlarla birlikte.

Doğa senin mülkün değil. Sen de doğanın dışındaki bir güç değilsin. Bu büyük denklemin içindesin ve
onu bozduğunda sonuçlarından bağımsız kalamazsın.

Artık bir dur. Biraz düşün. Sahip olduğun aklı, içinde yaşadığın evi tüketmek için değil, onu
güzelleştirmek için kullan.

Çünkü sonunda iki ihtimalle karşı karşıyayız: Ya yaşamı mümkün kılan koşulları tüketmeye devam
ederek kendi geleceğimizi tehlikeye atacağız ya da bu evde başka canlılarla birlikte yaşayabilmeyi
öğreneceğiz.

Dünya bizden önce de vardı. Büyük olasılıkla bizden sonra da varlığını sürdürecek. Asıl soru, bizim bu
dünyada ne kadar süre kalacağımızdan çok, bizden sonra nasıl bir dünya bırakacağımız.
Ve belki bir gün insanlık, kendi başarılarını anlatan bütün manşetleri bir kenara bırakıp küçük bir arının
kanat sesini dinlemeyi öğrenir.

İşte o zaman, gerçekten akıllandığımızı söyleyebiliriz.
Çünkü dünyanın bize ihtiyacı olduğunu düşünerek kibirlenmek yerine, bizim dünyaya ne kadar muhtaç
olduğumuzu anlayabildiğimiz gün, insanlığın en büyük keşfi belki de ilk kez kendisi hakkında olacak.