Dört mevsimin yaşandığı ülkemizde kış aylarında sıkça karşılaştığımız doğa kaynaklı afetlerden Çığ, birçok can ve mal kaybına neden olmaktadır. Zarar verme potansiyeline sahip en tehlikeli çığlar, dağın kuzeye bakan yamacından, 28 ila 45 derece meyil arasında ve çıplak dağlık alanlarda meydana gelen çığlardır.
Türkiye’de çığlar genelde; Batıda ocak ayında, Orta Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde Şubat ve Doğu Anadolu Bölgesi’nde mart aylarında meydana gelmektedir.
Kar çığlarının meydana getirdiği hasarlar; çığın kütlesi, eğim ve kar su eş değerine göre değişmektedir. Büyük Kütleli Çığlar, yıkım olarak çok büyük zarar verirken, Eğim; daha çok hız faktörüyle oluşan basınçla zarar verir, Su Eşdeğeri; kar çığının buz, sulu ve ağır veya tozak halinde oluşması; yıkım, basınç ve boğma etkisiyle meydana gelen zararı katlamaktadır.
Kar çığı, iç ve dış etkenlerin tetiklemesiyle meydana gelir.
Çığı tetikleyen iç etkenler; deprem, iş makinası ses ve titreşimleri, yamaç eğim ve bitki örtüsü, kar oturması vb.
Çığı tetikleyen dış etkenler; kar balkonu, bir seferde eski kar üzerine 25 cm’den fazla yeni kar yağması, havanın ani ısınması, kaya düşmesi, hayvanlar ve kişiler (Kayakçı, Telekom veya enerji nakil hatları çalışanları, avcılar, dağcı ve askeri operasyonuna katılanlar, snotrak/kar motoru vb.) örnek gösterilebilir.
Yerleşim, ulaşım ve iletişim kanallarına zarar veren kar çığı, alınacak önlemlerle zararı tamamen veya kısmen azaltılabilir. Çığın önlemek veya zararlarını azaltmak için alınması gereken önlemleri aktif ve pasif önlemler olarak ikiye ayrılır.
Aktif Yöntemler;
. Karın sıkıştırılması (Kar üzerinde yürüyerek, patlayıcı ve palet kullanarak sıkıştırmak),
. Kar çitleri, kar perdeleri, teraslama, şaşırtmacalı kazıklar,
. Çığ önlem yapıları (Ağaçlandırma, sekileme, çığ yönlendirme (Saptırma duvarı), ağır örme duvarlar, çığ tünelleri, toprak dolgular, çığ kapanları ve kar barajları vb.
. Ölçme çalışmaları; meteorolojik ölçümler, kar tabaka eski/yeni kar profili ölçümleri, dayanım testleri, kar su eş değer testi vb.
Pasif Yöntemler;
. Çığ patikalarının risk haritasının çıkarılması,
. Çığ alanlarının ‘çığ tehlike uyarı levhalarıyla’ işaretlenmesi,
. Çığ patikalarının yapılan analizler sonucu olası tehlike anında kapatılması,
. Erken haber alma sistemlerinin kurulması,
. Çığ tehlikesine maruz kalabilecek illerde Çığ Risk Yönetimi kurulması vb.,
Yukardaki önlemlere ek olarak kayak merkezleri veya kırsal alanda faaliyet yapacak ekipler, ilgili kurumlarla beraber durum değerlendirmesi yapmadan kesinlikle Çığ Riski bulunan alanlarda faaliyete çıkmamalıdır. Bunun yanında çığ riski bulunan dağlarda faaliyet yapmak için kolluk kuvvetlerinden izin alınması gerekir. Tabi burada kolluk kuvvetler ile acil durum görevi yapan sorumlu kurumların koordine olmaları çok önemli.
Peki tüm tedbirler alındığı halde çığa yakalanılırsa ne yapmak gerekir?
. Öncelikle çığ düşme tehlikesi olan bölgelerde görev/kayak/gezi yapan kişiler, kar, tipi ve
çığ konusunda mutlaka bilgi sahibi olmalı,
. Mümkünse kar testi yapılmadan tehlikeli vadiler geçilmemeli,
. Riskli çığ patikalarından geçilirken vadinin büyüklüğüne göre aralıklı mesafelerle geçilmeli,
. Tehlikeli vadi geçilirken nazik, hızlı hatta sessiz geçilmeli,
. Tehlikeli bölgelerden geçmek zorunda kalan kişiler, üzerinde açık halde life-bip (Verici), sırt
çantasına bağlı ve hemen açılacak halde10 mt kurdele açık halde geçmeli,
. Geçiş esnasında çığa maruz kalan kişi soğukkanlı olarak aşağı ve kenara doğru yüzerek hem
yüzeyde kalmalı hem de kenara kendini atmalı.
. Eğer çığ altında kaldığınızı anladıysanız kollarınızla ağız kısmında bir boşluk olacak şekilde
birleştirin,
Şayet yanınızda birisi çığa maruz kaldı veya çığda kurtarma ekibinde görev yapıyorsanız nasıl kurtarma çalışması yapmak lazım?
Bu konuyu da gelecek hafta ele alacağım.
Hoş çakalın ve takipte kalın.
