Türkiye’de en çok çığ olaylarının olduğu bölgeler; Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Karadeniz bölgeleridir. Ortalama yükseltisi 2000 metrenin üzerinde olan Doğu Anadolu bölgesi, Türkiye’de çığ afeti açısından en riskli bölgeyi oluşturmaktadır.
TÜİK’in yaptığı araştırmaya göre ülkemizde çığ olaylarının yaşandığı iller; ilk sırada Bingöl, Tunceli ve Bitlis yer almaktadır. Ölümcül çığ olaylarının ise büyüklüğü açısından Şırnak, Tunceli, Bayburt, Hakkâri, Bitlis ve Siirt şeklinde bir sıralama yapılmıştır.
Örnek Resim 1. Bayburt Üzengi Köyü-1993 (59 Ölü) (Afet İşleri Genel Müdürlüğü)
Çığa maruz kalan kişi veya yapılar; çığın toplam yükü, çığın yapısal su eş değeri, kopan kütle büyüklüğü, eğim, tabakaların çeşitliliği, bakı vb. nedenlerden dolayı hemen veya bir müddet sonra ölümlere sebep olmaktadır. Bundan dolayı çığ afetine maruz kalan kişilere zaman kaybetmeden hemen müdahale edilmesi hayati öneme sahiptir.
Çığ türlerine bakacak olursak;
1. Kopma Bölgesine Göre;
a- Kopma türüne göre;
b- Kar tabakasında kopma (Tabakaçığı/yumuşak veya sert),
c- Gevşek karın bir noktadan kopması (Gevşek kar veya nokta çığı).
2. Kayma Zeminine Göre;
a- Yüzey çığı (Yeni veya eski karın kopması),
b- Zemin çığı.
3. Kardaki Serbest Su İçeriğine Göre;
a- Kuru kar çığı,
b- Nemli kar çığı,
c- Islak kar çığı.
4. Düşme Yoluna Göre;
a- Yüzeysel düşme yolu (Yüzey çığları),
b- Düşme yolunun şekline göre,
c- Hareketin türüne göre (Toz çığ, blok çığ, karışık çığ).
Örnek Resim 2. Tabaka Çığ
Burada, verilerine ulaşabildiğimiz olası en tehlikeli çığ; blok çığ, sert (Buz kütleli), ıslak, düşük ve uzun eğim (Hız), çok katmanlı (Çoklu buz tabakası) ve toplam yükü fazla özellikleri içeren çığlardır. Yani yukarıdaki tehlike oranını artıran bir veya birkaç özelliği bir arada olan çığlar, en büyük zarar verme potansiyeli sahiptir.
Bahar aylarında (Mart) 28 derece eğim üzeri ve yükseltinin kuzey bölümüne bakan yamaçlardan gelebilecek çığlar, yukarıda örnek verilen en tehlikeli çığların oluşacağı ortamlardır.
Yapılan istatistiklerde çığlar, çoğunlukla saat 10:00 ile 15:30 saatleri arasında geldiği de görülmüştür.
Bunun yanında 45 derecenin üstündeki eğimli yükseltilerde kar fazla duramadığından, yani her yeni yağan kar yamaç eğiminin fazlalığından dolayı sıkça aşağı indiği için meydana gelen çığların fazla zararlı olmadığı da unutulmamalıdır.
Tahmin edileceği gibi kişilere veya yerleşim yerlerine zarar veren çığlar arama kurtarmanın konusu olacaktır. Örneğin, kırsal alanda köy/mahalle, iletişim/ulaşım yolu, kayak tesisleri çevresi, dağ yürüyüş, avcılık ve operasyon rotaları, radyo link ve askeri radar istasyon yolları gibi alanlar en çok çığa maruz kalınan ortamlardır. Söz konusu mevkilerde çığa maruz kalanlar; arkadaşları veya daha sonra çığ bölgesine ulaşacak olan halk ve arama kurtarma ekipleri tarafından arama ve kurtarma işlemi yapılır.
Afet anında olay yerinde olanlar tarafından afetzede/lere müdahale edilirken öncelikle güvenli çalışma ortamı sağlamak şarttır. Yani kazazede ve ortamdaki diğer insanların can güvenliği açısından ikincil çığ veya kazaların önlenmesi için olay yeri kontrollü olarak güvenli hale getirilmelidir.
Olay bölgesinde kontrollü arama kurtarma çalışmaları yapılırken kopan çığın ardından tekrar kopabilecek çığ artığı olabileceği unutulmamalıdır. Bu riskli durumun derhal kontrol altına almak için dronla veya gözcüler çıkarılarak çığın ilk koptuğu başlangıç noktası gözlemlenir. Eğer halen kopmayan bir çığ artığı varsa; gözcüler güvenli yerde bekletilerek olası yeni çığ kopmasını telsiz, düdük veya diğer ses kanallarıyla alandaki tüm görevlileri uyarabileceği pozisyonu alır. Çığ alanındaki müdahale planı bu önemli tedbir göz önüne alınarak yapılır.
Bu planda her an yeni bir çığ gelecekmiş gibi de acil kaçış yapılabilecek Güvenli Toplanma Alanı oluşturulur. Aynı zamanda çığ yolu devamlı açık bulundurularak ikincil faciaların önüne geçilmelidir.
Güvenli çalışma alanı sağlandıktan sonra, öncelikle ve mümkünse çığ alanı Köpekli Arama Ekibi tarafında aramaya başlanır. Akabinde Hızlı Arama ve Acil Kurtarma Ekibi çığ alanına girer. Aynı zamanda mevcut AK Ekip personeli tarafından çığ alanının sınırları (Özellikle Topuk) yeni kar yağışı veya tipi tarafından kaybolamaması için Kırmızı İşaret Bayraklar ile işaretlenir.
Peki! İlk Arama ve Kurtarma faaliyetleri nasıl yapılır?
Devamına, gelecek hafta bu köşeden devam edeceğim.
Sağlıcakla ve Takipte Kalın.
Editör: End. Müh. Dursun YILMAZ
Not: Köşe yazılarımın bir kısmını veya tamamını sahiplik belirterek alıntı/yayın yapabilirsiniz.
